ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେହି ସମୟରେ କିଏ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ନଗରାଜ ଏବଂ କଶ୍ୟପଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ସମ୍ବାଦକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ? ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମୁଁ ସରପମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଜନା ତିଆରି କରିବି। ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଥିଲା, କିପରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ନଗରାଜ ରାସ୍ତାରେ ମିଶିଥିଲେ, ତାହା ପୁରାତନ କଥା ମାନେ ଆମକୁ କହିଥିଲେ—ସେଥିରେ ଏକ ଲୋକ ଜଳା ଶାଖା ତଳାଇବାକୁ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗ ଦୁଇଜଣେ ଏହି ଗଛ ଉପରେ ଥିବା ଲୋକଟିକୁ ଦେଖି ପାରିଲେନି, ଫଳରେ ତିନିଜଣ—ଏହି ଲୋକ, ଗଛ ଏବଂ ସେମାନେ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ, ଦ୍ୱିଜତିର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗଛଟି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଗଲା। ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ଆମକୁ ଏକ ଲୋକ କହିଥିଲେ, ଯିଏ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଯେଉଁ କଥା ତକ୍ଷକ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଓ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ସେହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ରାଜନ୍, ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଜା ଜନମେଜୟ ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ମୁହଁକୁ ଦେଇ ଚିନ୍ତାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ। ରାଜା ଜନମେଜୟ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଦୀର୍ଘ, ତାପମୟ ନିଶ୍ୱାସ ବାହାରିଲା। ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ, ରାଜା ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସଂସ୍କାର ଅନୁସାରେ କଥା ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅଶ୍ରୁ ମୋଚନ କଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୋ ପିତାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏବେ ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼—ମୋ ଭାବନା ଶୁଣ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ତକ୍ଷକ, ସେହି ପାପୀ, ଏବେ ଦଣ୍ଡିତ ହେବା ଉଚିତ।" "ସେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଥିଲା—ଶୃଙ୍ଗିନକୁ କେବଳ ଉପକରଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା। ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ; ଯଦି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତା, ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପିତା ବଞ୍ଚିଯାଏ। କିପରି ତକ୍ଷକଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହେଇଯାଏ ଯଦି ରାଜା ବଞ୍ଚିଯାନ୍ତା? କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ, ଯିଏ ଅଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ ନବଜୀବନ ଦେଇପାରିଥାନ୍ତି। ଏହା ତକ୍ଷକଙ୍କର ବଡ଼ ଅପରାଧ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଧନ ଦେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୀବନ କରିବାକୁ ଦିଲେନି।" "ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା, ମୋ ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଏବଂ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ—ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବି।" ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସର୍ପ ସତ୍ର କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଲେ। ତାପରେ, ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଓ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ—"ସେ ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକ, ଯିଏ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ମାରିଥିଲା..." "ମୋତେ କହ, ମୁଁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି? ତୁମେ ଜାଣ, ସର୍ପ କିପରି ଦାୟୀ?" "ମୁଁ ଚାହେଁ ତକ୍ଷକ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯାଉ—ଯେପରି ମୋ ପିତା ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଦହାଯାଇଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପକୁ ଦଳିଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।" ତାପରେ ପୁରୋହିତ କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ମହା ଯଜ୍ଞ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ପୁରାଣରେ 'ସର୍ବସ୍ୱ ଯଜ୍ଞ' ବୋଲି ପରିଚିତ। ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ତୁମେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ ଯେ ତକ୍ଷକ ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଛି। ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ—"ମୁଁ ସେହି ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଆବଶ୍ୟକ ସମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଡ଼ କର।" ଏପରି କଥା ହେବା ପରେ, ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଞ୍ଚଳ ମାପିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ ଏସିଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ ବେଦି ନିର୍ମିତ ହେଲା। ଏପରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଉପବୀତ ସଂସ୍କାର ଦିଆଯାଇଲା, ଏହିଠାରେ ସର୍ପସତ୍ରର ପ୍ରଥମ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଯଜ୍ଞ ମଞ୍ଚ ତିଆରି ହେବା ବେଳେ ଏକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଦେଲା—ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ କଣ୍ଠ ଶୁଣାଗଲା। ଶିଳ୍ପୀ, ସୁଜ୍ଞାନ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଚାରିଏ ଅଞ୍ଚଳର ଏହି କଥା କହିଲେ: "ଏଠି ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ମାପି ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାରୁ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଉପନୟନ ପୂର୍ବରୁ ଦାସକୁ ଆଦେଶ କଲେ: "ମୋତେ ଅଜଣା କେହି ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା ନାହିଁ।" ଏହାପରେ ସର୍ପ ସତ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପୁରୋହିତମାନେ ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧୂଆଁରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜଳା ଅଗ୍ନିରେ ହବି ଦେଇଲେ। ସବୁ ସର୍ପମାନଙ୍କର ମନ ଉତ୍ପାତିତ ହେଲା, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିର ମୁଖକୁ ଆହ୍ବାନ କରାଗଲା। ସେତେବେଳେ, ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଏକାଠି ହୋଇ, ଜ୍ୱଳନ୍ତୀ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ନିଜେ ନିଜେ ଡାକି, ଚାଲିଆସିଲେ। ସେମାନେ କମ୍ପିଥିଲେ, ଭୟରେ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଥିଲା, ପଂଚାତ୍ମା ଭାବରେ ଗୁଞ୍ଜି ଏକାଠି ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଛ ଓ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିଗଲେ। ଧଳା, କଳା, ନୀଳ, ବୃଦ୍ଧ, ଯୁବା—ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରି, ସମସ୍ତେ ଜ୍ୱଳନ୍ତୀ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।