ଏକ ସମୟର କଥା, ଜାରତ୍କାରୁ ନାମକ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ତପସ୍ୱୀ, ସର୍ପ ଗୋତ୍ରର ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବା ପାଇଁ ସର୍ପ ପକ୍ଷର ଅବସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସର୍ପ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀକୁ ସମର୍ଥନ ଦେବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମରେ ପାରଂଗତ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜାରତ୍କାରୁ ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିବାହ କଲେ। ଏହି ଭଉଣୀକୁ ଦେଇ, ଜାରତ୍କାରୁ ବାସୁକିଙ୍କ ଅନୁମୋଦିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଯାହା ମହାମୁନିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଶୟନ କ୍ଷେତ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୟନପାତ୍ର ରେ ଉପସ୍ଥାପିତ; ଏଠି ଜାରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହ ରହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠି, ଜାରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ—"ତୁମେ କେବେ ମୋତେ ବିରକ୍ତ କରିବା କୌଣସି କାମ କରିବା ନାହିଁ, କେବେ ଏମିତି କଥା ମଧ୍ୟ କହିବା ନାହିଁ।" "ଯଦି ତୁମେ ଏମିତି କରିବା, ମୁଁ ତୁମ ଓ ତୁମ ଘରକୁ ଛାଡି ଦେବି; ଏହି କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହା ଶୁଣି, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଦୁଃଖରେ ଭାରିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ଯଥା, ମୁଁ ଏହା ମାନିବି।" ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ପ୍ରେମରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ସ୍ନାନ କରି, ଯଥାଯଥି ଭାବେ ତାଙ୍କ ପତି ମହାତପସ୍ୱୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏଠି, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅମ୍ବୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଭାସ୍କର୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଯେପରି ଚାନ୍ଦ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେପରି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା। କିଛି ଦିନ ପରେ, ଜାରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖିଦେଇ ଶୋଇ ପଡିଲେ, କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ। ମହାତପସ୍ୱୀ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପଛରେ ଅସ୍ତ ହେଲା। ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଭୟରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ—"ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି? ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବି କି ନାହିଁ? ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ—ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବି ନାହିଁ?" ସେ ଭାବିଲେ, "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଭ୍ ହୋଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହୋଇପାରେ; ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ଅଧିକ ଭାରି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହା ଭଲରେ ଚିନ୍ତା କରିବି।" "ଯଦି ମୁଁ ଜଗାଇଦିଅ, ସେ କ୍ଷୁଭ୍ ହେବେ; ଯଦି ଜଗାଇନାହିଁ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ, କାରଣ ସନ୍ଧ୍ୟା ମିସିଯିବ।" ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ବାସୁକିଙ୍କ ସର୍ପପତ୍ନୀ ତପସ୍ୱୀ ଜାରତ୍କାରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ଶୋଇଥିଲେ। ସେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ—"ଉଠନ୍ତୁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି।" "ସନ୍ଧ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ନିୟମ ନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଅଗ୍ନି ଉପାସନା କରିବା ଏହି ସୁନ୍ଦର ଲାଲ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ।" "ସନ୍ଧ୍ୟା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ମହାଶୟ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ ଜାରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଓଠ ଅନ୍ଧୁଆ ହେଉଥିଲା—"ତୁମେ ମୋତେ ଅସମ୍ମାନ କରିଛ।" "ମୁଁ ଏଠି ରହିବି ନାହିଁ; ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି। ତୁମେ ମୋ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାକୁ ବାଧା ଦେଇପାରିଲା ନାହିଁ।" "ମୋ ମନରେ ଏହା ଅଛି—ଯଥାସମୟରେ ଚାଲିଯିବି; ଯେଉଁଠି ଅସମ୍ମାନ ମିଳେ, ସେଠି କେହି ରହିବା ଚାହେ ନାହିଁ।" "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, କିମ୍ବା ମୋ ପରି, କିମ୍ବା ମୋ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି—କଣ କରିବେ?" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ମନରେ ବିସ୍ମୟ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ବାସୁକିଙ୍କ ସଭାରେ, ସେ କହିଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଗାଇଛି, ଅସମ୍ମାନ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ ଏହା କରିଛି, ଯେପରି ତୁମେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ନକରନ୍ତି; ଏହିପରି ମୋ ପତି ଜାରତ୍କାରୁଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କହିଛି।" ଏହା ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ ଜାରତ୍କାରୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସର୍ପପତ୍ନୀକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚାହିଲେ—"ମୋ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହେଉନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡିଯିବି।" "ଏହି ଚୁକ୍ତି ଆମେ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲୁ; ମୁଁ ତୁମ ସହ ସୁଖରେ ରହିଛି—ଏବେ, ଶୁଭେ, ତୁମ ଭାଇକୁ କହ।" "ମୁଁ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଭୟଭୀତେ, ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ; ମୁଁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦୁଃଖ କରିବା ନାହିଁ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ନିର୍ମଳ ସ୍ତ୍ରୀ ଜାରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଯିଲା। ତାଙ୍କ କଥା ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଗଲା, ମୁହଁ ଶୁଖିଗଲା, ହାତ ଯୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ ନିର୍ମଳା ନାରୀ କହିଲେ— "ମୁଁ ନିଷ୍ପାପ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ତୁମକୁ ସଦା ପ୍ରିୟ ଓ ଉପକୃତି କରିଛି; ଏବଂ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇବାର କାରଣ—" "ଯଦି ମୁଁ ଅସଫଳ ଓ ଅଭାଗି, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, ତେଣୁ ବାସୁକି ମୋ ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ, ମାତୃ ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ, ମୋ ପାଇଁ କଣ କହିବେ?" "ତୁମଠାରୁ ଆଶା କରାଯାଇଥିବା ସନ୍ତାନ ଏଯାଁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇନାହିଁ; ତୁମଠାରୁ ଏକ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ, ମୋ ପରିବାର ମଙ୍ଗଳ ହେବ।" "ତୁମ ସହ ଏହି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋ ପରିବାର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।" "ମୋ ଗର୍ଭରେ ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅମ୍ବୁ ରଖି, ମହାଶୟ, ତୁମେ କିପରି ମୋତେ ଛାଡି ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ?" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ ଜାରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଯଦି ତୁମ କଥା ଯଥାଯଥି ଓ ଉଚିତ୍, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ—" "ତୁମ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଶୁ ଅଛି, ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା—ଏକ ମୁନି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ।" ଏହିପରି କଥା କହି, ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାତପସ୍ୱୀ ଜାରତ୍କାରୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ପୁନି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।