ଏହି କଥା ପ୍ରାଚୀନ କାଳର। ମହାପୁରୁଷ ଋଷି ଜରତ୍କାରୁ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ତାଙ୍କୁ କୁଳର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ତ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଗ୍ରହକୁ ଦେଖି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—"ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି। ଯଦି କେବେ ମୋ ନାମ ଧାରଣ କରୁଥିବା କୌଣସି କନ୍ୟା ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଲମ୍ବନ ଭିକ୍ଷା ପରି ଆସିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସେଉଁଠି ବିବାହ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନେଇ ମୁଁ ଦାୟିତ୍ୱ ନେବିନାହିଁ। ଏହା ସତ୍ୟ। ଏହି ବିବାହରୁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବ।" ଏମିତି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ବଚନ ଦେଇ, ଋଷି ଜରତ୍କାରୁ ପୃଥିବୀରେ ଏକାଏକି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ବୟସ୍କ ହେବାରୁ କୌଣସି କନ୍ୟା ମିଳିଲେନି। ଏହି ଦୁଃଖରେ ଓ ଅସହାୟତାରେ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଗ୍ରହକୁ ମନେ କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଓ ବଡ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ତିନିଥର କହିଲେ—"ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ କନ୍ୟା ଚାହୁଁଛି। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ, ଲୁକାଇଥିବା ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମୋତେ ଗୃହସ୍ଥ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ ଘୁରୁଛି, ଏକ କନ୍ୟା ଭିକ୍ଷା ପରି ଚାହୁଁଛି। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ନାମର କୌଣସି କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେଉଁ କନ୍ୟା ମୋ ନାମର ଓ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରଖିପାରିବି, ସେଉଁଠି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏହି ସମୟରେ, ଜରତ୍କାରୁ ନାମକୁ ଭକ୍ତ ଥିବା କିଛି ନାଗମାନେ ଏହି ଖବର ନେଇ ନାଗରାଜ ବାସୁକିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ବାସୁକି ଏହା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଜରତ୍କାରୁ ନାମକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଓ ଋଷିଙ୍କ ପାଖରେ ଭିକ୍ଷା ପରି ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନେଇ ଦାୟିତ୍ୱ ନେବାକୁ ଚାହୁନଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଋଷି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଏହି କନ୍ୟାର ନାମ କ’ଣ? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରଖିବିନାହିଁ।" ବାସୁକି କହିଲେ—"ଏହି କନ୍ୟା ତୁମ ନାମର, ମୋ ଭଉଣୀ ଓ ତପସ୍ଵିନୀ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରଖିବି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।" ତଥାପି ଜରତ୍କାରୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରଖିବିନାହିଁ, ଏହା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଯଦି କିଛି ଅପ୍ରିୟ ହୁଏ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦେବି।" ବାସୁକି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ—"ମୁଁ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ରଖିବି।" ତେଣୁ ଜରତ୍କାରୁ ନାଗମାନ୍ୟଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି ନିୟମିତ ବିବାହ କଲେ। ଏହା ପରେ, ତାଙ୍କ ନୂତନ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଶଯ୍ୟା ପିଛାଇ ଥିଲା, ଏଠି ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ବସିଲେ। ଏଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ଦେଲେ—"ତୁମେ କେବେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ନାହିଁ, ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା ନାହିଁ। ଯଦି କରିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବଂ ଏହି ଗୃହକୁ ଛାଡିଦେବି।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ—"ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତେପରି ହେଉ।" ସେ ନିତିନିୟମରେ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ସ୍ନେହ ଓ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି, ଏକ ଉଚିତ ସମୟରେ, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ସ୍ନାନ କରି ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅଳ୍ପ ଦିନ ପରେ, ଜରତ୍କାରୁ ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଶୋଇପଡିଲେ। ସେଉଁବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ି ପଛକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଭୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇ ଦିଏଁ କି, ନାହିଁ କି? ସେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିବି?" ସେ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ଜଗାଇ ଦିଏଁ, ସେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବେ; ଯଦି ନ ଜଗାଏ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ, କାରଣ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଛାଡ଼ିଯିବ।" ସେ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତପସ୍ୱୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ ଏବଂ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ—"ଉଠନ୍ତୁ, ମହାଭାଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି। ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରନ୍ତୁ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଲାଲ ଅନ୍ଧାରିଆ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟ ଆସିଛି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।" ଏପରି କହିବା ସହିତ, ତେଜସ୍ୱୀ ଜରତ୍କାରୁ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ...