ଏକ ଦିନ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ସମ୍ମିତି ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମଧୁର ଫଳ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଚାହିଁଛି।" ତପସ୍ବୀମାନେ ଆଣିଥିବା ଫଳଗୁଡିକୁ ରାଜା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଏହି ଫଳ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଓ ନିୟମରେ ବିନ୍ଧିତ ହୋଇ, ରାଜା ଏହି ଫଳ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ପ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଫଳ ଭୋଜନ କରିବା ସମୟରେ, ଏକ ଛୋଟ ପୋକ ଦେଖାଗଲା—କଳା ଆଖି, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର, ଏହା ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର। ରାଜା ଏହି ପୋକକୁ ନେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନେ ଯାଉଛି; ଆଜି ମୁଁ ବିଷର ଭୟ ରଖୁନାହିଁ।" କିନ୍ତୁ ତପସ୍ବୀ, ନିଜ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାକ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ କରି, କହିଲେ, "ଏହି ପୋକ ମୋତେ କାମୂଡିବ; ଏହି ନାମ ନେଇ ଟକ୍ଷକ ହେବ, ଏବଂ ଏହି ଘଟଣା ଘଟିବ।" ସମୟ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ; ଏହି ଭାବରେ ରାଜା ଏହି ପୋକକୁ ନିଜ ଗଳାରେ ରଖିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଅଭିଲାଷା ଓ ଅବଚେତନ ହୋଇ, ହସି ଏହି ପୋକକୁ ଶୀଘ୍ର ଗଳାରେ ରଖିଲେ; ହସୁଥିବା ସମୟରେ ଟକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଚଉଁଡି ଚାପିଲେ। ଫଳରୁ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚିତ ଯେପରି, ଟକ୍ଷକ, ସର୍ପମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ରାଜାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଚଉଁଡି ଚାପିଲେ, ଗମ୍ଭୀର ରବ କରି, ଭୂମିର ଶାସକକୁ ଦଂଶ କଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଚଉଁଡି ଚାପିଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରି ମୁହଁ ଅନ୍ଧାର କରି କାନ୍ଦିଲେ। ସର୍ପକୁ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସର୍ପ ଆକାଶ ମାନେ ଚଳିବାକୁ ଦେଖି ପ୍ରଭୂତ ଦୁଃଖରେ ତଳିଗଲେ। ଟକ୍ଷକ, ସର୍ପମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଆକାଶର ସୀମା ଚିହ୍ନଟ କରୁଥିଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ। ଏହି ଘର, ସର୍ପର ବିଷରେ ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ବିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବା ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ଆକାଶରେ ଅତିବୃତି ହୋଇଗଲା; ଏହି ଘର ଆଗ୍ନିରେ ପତିତ ହେଲା। ରାଜା ଟକ୍ଷକର ପ୍ରଭାବରେ ବିନ୍ଧିତ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପରଲୋକୀୟ କ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ କରାଯିଲା; ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିଲେ। ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଏକଠା ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ଶିଶୁପୁତ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ଘୋଷଣା କଲେ; ଜନମେଜୟ, କୁରୁମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ତାଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ କଲେ। ଏହି ଶିଶୁ ଯଦିଓ ଅପରିପକ୍ୱ, ତଥାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୀର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିବାରେ ନିପୁଣ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରତିପୂର୍ବ ପ୍ରପିତାମହ ଭଳି ଶୂରବୀର ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା କାଶୀପତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ବିବାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜବଂଶ ଚାଲିଥିବା ଲାଗି। ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ବିବେଚନା କରି, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ କୁରୁମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏହି କନ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତିରେ ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତା କଲେନାହିଁ। ଏହି ଆନନ୍ଦରେ, ଶୂରବୀର ରାଜା ଫୁଲିଥିବା ହ୍ରଦ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ; ପୁରୁରବା ଉର୍ବଶୀ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଵପୁଷ୍ଟମା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପତିବ୍ରତା, ତାଙ୍କର ଚମକି ଚହାରା ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ; ରାମା ଭଳି ଅନ୍ତଃପୁରର ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ଭଳି ପ୍ରେମ ଦିନଗୁଡିକରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଜରତ୍କାରୁ, ଯାହାଙ୍କର କୌଣସି ଘର ନଥିଲା, ଏକା ଏକା ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ତିନି ବହୁତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନେ ନିର୍ବାହ କରିପାରିବେନାହିଁ; ଚମକି ଚହାରା ବିଶିଷ୍ଟ ତପସ୍ବୀ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତୀର୍ଥରେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। ତିନି କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ, କେବଳ ବାୟୁପାନ କରି, ଦିନକୁ ଦିନ ଶରୀର ଶୁଷ୍କ କରୁଥିଲେ। ଏହି ତପସ୍ବୀ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ଗହ୍ବରରେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଲଟକିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଖୋଉ ଗଛର ଏକମାତ୍ର ଶେଷ ତନ୍ତୁକୁ ଧରି ଲଟକିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଗହ୍ବରରେ ବସୁଥିବା ଧୂସର ମୂଷା ତନ୍ତୁକୁ ଦୀରେ ଦୀରେ କାମୁଡ଼ି ଖାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଶୀର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅନ୍ନ ହୀନ ଥିଲେ; ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ। ତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଭଳି ଦୁଃଖୀ ଦେଖାଯାଇ, ଏହି ପୂର୍ବଜମାନେ କହିଲେ: "ତମେ କିଏ, ଏହି ଶୁଷ୍କ ଖୋଉ ଗଛର ତନ୍ତୁକୁ ଧରି ଲଟକିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁର୍ବଳ ମୂଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଗହ୍ବରରେ ବସୁଥିବା ମୂଷା ଦୀରେ ଦୀରେ କାମୁଡ଼ି ଖାଉଛି?" "ଏହି ତନ୍ତୁର ଏକମାତ୍ର ମୂଳ ମୂଷା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତରେ ଦୀରେ ଦୀରେ ଖାଉଛି।" "ଶିଘ୍ର, ଏହି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତାପରେ ତମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଗହ୍ବରରେ ପତିତ ହେବେ।" "ମୁଁ ତମେମାନେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଲଟକିଥିବା ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି—ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?" "ଶିଘ୍ର କହ, ମୋ ତପସ୍ୟାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ତୃତୀୟାଂଶ, କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦେଇ ତୁମେ ଏହି ବିପଦରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଛ କି?" "କିମ୍ବା, ଚାହୁଁଥିଲେ, ମୋ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ; ଯେପରି ଚାହିଁଛ, ତାହା ହେଉ।" "ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇ ଆମକୁ କିପରି ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ? ଏହି ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଫଳରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିପଦ ଦୂର କରାଯାଇପାରେନାହିଁ।" "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ତପସ୍ୟାର କିଏ ଫଳ ଅଛି କି? ନାହିଁ କି? ଆମର ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବାରୁ ଆମେ ଅଶୁଦ୍ଧ ନରକକୁ ପତିତ ହେଉଛୁ।" "ଆମ ପ୍ରପିତାମହ କହିଛନ୍ତି, ସନ୍ତାନ ହୋଇବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ, ଓ ପିତା, ଆମେ ଲଟକିଛୁ, ଏବଂ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।