ତକ୍ଷକଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ଦ୍ୱିଜାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଶ୍ୟପ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ସେ ଋଷି ଦେଖିଲେ ଯେ ପାଣ୍ଡବର ରାଜାଙ୍କର ଆୟୁ ଅତି କମ ଅଛି; ତେଣୁ କାଶ୍ୟପ ଦେଖିବା ପରେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ତକ୍ଷକ ଠାରୁ ଚାହିଁଥିବା ଧନ ମିଳିବା ସହିତ, ଏହି ମହାନ ଋଷି ଏହି ସମୟରେ ତୁରନ୍ତ ଫେରିଗଲେ। ତକ୍ଷକ ତେଜରେ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନାମକ ନଗରକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯାଇବା ସମୟରେ ତକ୍ଷକ ଭୂମିର ଅଧିପତି ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ। ସେ ଦେବୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଷ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରି ସତର୍କ ରଖାଯାଉଥିଲେ। ତକ୍ଷକ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମ କରାଇପାରିବି?" ତାପରେ ସେ ଏକ ତପସ୍ବୀର ରୂପ ଧରି, ନାଗମାନେଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ—"ତମେ ସବୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଅ, ଏବଂ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ।" ତକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ନାଗମାନେ ଏହିପରି କରିଲେ। ସେମାନେ ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ, ଜଳ ଓ ଫଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସେସବୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଆମେ ଯାଉଛୁ"; ଏବଂ ତପସ୍ବୀ ରୂପରେ ଥିବା ନାଗମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତମେ ସବୁ ଏହି ମିଠା ଫଳ ଖାଅ।" ତପସ୍ବୀମାନେ ଆଣିଥିବା ଫଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହିପରି ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ। ଋଷିଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବନ୍ଧି, ରାଜା ଏହି ଫଳ ଖାଇଲେ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ନାଗ ଥିଲା। ଫଳ ଖାଇବା ସମୟରେ, ଏକ ଛୋଟ କୀଟ ଦେଖାଦେଲା—ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, କଳା ଚକ୍ଷୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ। ରାଜା ଏହି କୀଟକୁ ନିଅଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଉଛି; ଆଜି ମୁଁ ବିଷର ଭୟ ରଖୁନାହିଁ।" କିନ୍ତୁ ଋଷି ନିଜ କଥା ପାଳନ କରି କହିଲେ—"ଏହି କୀଟ ମୁଁ କାଟିବ; ଏହା ତକ୍ଷକ ରୂପ ନେବା, ଏହିପରି ଘଟିବ।" ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶମୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଏହି କୀଟକୁ ଗଳାରେ ରଖିଦେଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ଅବଚେତନ ହୋଇ, ରାଜା ହସିଲେ ଓ ତୁରନ୍ତ କୀଟକୁ ଗଳାରେ ରଖିଦେଲେ; ହସିବା ସମୟରେ, ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ବେଠି ଦେଲେ। ଫଳରୁ ବାହାରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଗତ କରାଯାଇଥିବା ପରି, ତକ୍ଷକ ନାଗମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ବେଠି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଭୂମିର ଅଧିପତିକୁ କାଟିଦେଲେ। ରାଜା ଏପରି ଚକ୍ରରେ ବେଠି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଅନ୍ତିଆ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ତାପରେ ନାଗକୁ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ସେମାନେ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଗତି କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ତକ୍ଷକ, ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଖିଲେ—ଫୁଲ ର ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଥିବା ଏହି ନାଗ ଆକାଶର ଅଂଶରେ ଚିହ୍ନ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତିଭାରିତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ଘରଟିଏ ଆଗରେ ଘିରିଯାଇ, ନାଗର ବିଷରେ ଦହିଉଥିବା ଏହି ଘରକୁ ଭୟରେ ଛାଡି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ; ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଘାତରେ ବିନାଶ ହୋଇପଡିଲା। ରାଜା ତକ୍ଷକଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପିତୃକ୍ୟ କ୍ରିୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଇଲା; ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜପୁରୋହିତ ଓ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି କ୍ରିୟା କଲେ। ନଗରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏକସାଥି ହୋଇ, ଶିଶୁ ନାୟକ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରକୁ ରାଜା କରିଏ; ସେମାନେ ଜନମେଜୟ, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତାଙ୍କୁ ରାଜା ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଏପରି ଏକ ଶିଶୁ ରାଜା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କର ବୀର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ତାପରେ ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଏହି ଶାସକଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା କାଶୀରାଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ରାଜବଂଶ ଲାଗି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ଚାହିଲେ। ସେହି ରାଜା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବରେ ବିଚାର କରି, ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅକୁ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପାଇ, ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀ ଉପରେ ମନ ଦେଲେନାହିଁ। ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ, ଶୂର ରାଜା ଫୁଲିଥିବା ହ୍ରଦ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ; ପୁରୁରବା ଉର୍ବଶୀକୁ ପାଇ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏବଂ ଭଲ ଗୁଣ ଓ ପତିବ୍ରତା ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ଅତି ରମ୍ୟା ଭାବରେ ବିଭା ହୋଇଥିବା ଭାର୍ୟା ଭପୁଷ୍ଟମା ରାଜାଙ୍କୁ ରମା ଦେଖାଉଥିବା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ, ଯେପରି ରମା ଅନ୍ତଃପୁରର ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଜରତ୍କାରୁ, ଯାହାର କୌଣସି ଘର ନଥିଲା, ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ମନେ ରହିଲେ। ଦୁର୍ଲଭ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଘୁଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ରଖି, ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇ, ଦିନକୁ ଦିନ ଶୁଷ୍କ ହେଇଯାଉଥିବା ଏହି ଋଷି ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ପିଟ୍ରୁକୁଣ୍ଡରେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଟଙ୍ଗିଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏକ ଶେଷ ଶାଳି ଗୋଟିଏ ତନ୍ତୁରେ ଧରି ଟଙ୍ଗିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଉନ୍ଧାରେ ବାସ କରୁଥିବା ଧୂସର ଉନ୍ଧା ଏହି ତନ୍ତୁକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ କାଟୁଥିଲା। କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖୀ ଓ ଅନାହାର, ସେମାନେ ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜରତ୍କାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପରିଚୟ ଦେଇ, ପୂର୍ବଜମାନେ କୁ କହିଲେ— "ତମେ କିଏ, ଏହି ଶାଳି ତନ୍ତୁରେ ଟଙ୍ଗି, ଏହି କ୍ଷୀଣ ମୂଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛ? ଏହି ଶେଷ ମୂଳକୁ ଉନ୍ଧା ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଧୀରେ ଧୀରେ କାଟୁଛି।" "ଶିଘ୍ର ଏହି ଅପରିପ୍ରାପ୍ତ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ କାଟିଯିବ; ତାପରେ ତମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ପିଟ୍ରୁକୁଣ୍ଡରେ ଚେହେରା ନିମ୍ନ କରି ଗଡିଯିବ।