ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ସଂସାରରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ବିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଷ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାର କୌଶଳ ଅଧିଗମ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ଉଦ୍ଧତ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ସଂସାରରେ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନୀ; ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମୁଁ ବିଷ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ।” ଏହି ସମୟରେ ତକ୍ଷକ ନାମକ ନାଗରାଜ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତକ୍ଷକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୁଁ ସେ ରାଜାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବି। ତୁମେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଉ, କାରଣ ମୋ ବିଷରେ ଦଶିତ ଜଣେ ମଣିଷକୁ ଉପଚାର କରିବାରେ ତୁମେ ଅସମର୍ଥ।” ତାହା ପ୍ରତିବାଦ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୋ ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ସହିତ ମୋ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ହେଉଛି, ତୁମେ ଦଶିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଚାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୱରମୁକ୍ତ କରିବି।” ତକ୍ଷକ କହିଲେ, “ଯଦି ଏଠାରେ ମୋ ବିଷ ଦଶିତ କିଛିକୁ ଉପଚାର କରିପାରିବ, ତେବେ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ମୁଁ ଦଶିବି, କଶ୍ୟପ। ତୁମେ ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ; ମୁଁ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦଶିବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦେଖୁଛ। ଯଦି ତୁମେ ଏପରି ଭାବୁଛ, ନାଗରାଜ, ଦଶ ଦିଅ; ମୁଁ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଉପଚାର କରି ଉଠେଇବି। ଆଜି ମୋ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦଶିଦିଅ, ନାଗ।” କଶ୍ୟପଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ସାହପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ପରେ, ମହାତ୍ମା ତକ୍ଷକ ଆଗକୁ ଆସି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦଶିଲେ। ତକ୍ଷକଙ୍କ ବିଷରେ ଦଶିତ ବଟବୃକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ଆଗରେ ଜ୍ୱାଳି ଉଠିଲା। ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ତକ୍ଷକ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଉତ୍ସାହ କର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଉପଚାର କର।" ଏହିପରେ ବଟବୃକ୍ଷ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲା। କଶ୍ୟପ ସମସ୍ତ ଭସ୍ମକୁ ଏକଠା କରି କହିଲେ, “ନାଗରାଜ, ଆଜି ମୋ ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦେଖ; ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଆଉଥରେ ଜୀବନ ଦେଇବି—ଦେଖ, ନାଗ।” ଏହିପରେ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଥିବା ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ। ସେ ଏକ କଳି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ପରେ ଦୁଇଟି ପତ୍ର, ଏକ ଶାଖା, ପରେ ପତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାଖା, ଏବଂ ପୁନଃ ଏକ ମହା ଶାଖାପୂର୍ଣ୍ଣ ବଟବୃକ୍ଷ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ତକ୍ଷକ କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ତୁମ ଶକ୍ତି ତଥା ଚମତ୍କାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପାଣି।” ତକ୍ଷକ ପଛୁଆ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମେ ମୋ ବିଷ କିମ୍ବା ମୋ ପରି ଜଣେର ବିଷକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିପାରିବ, ତେବେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠିଯାଉଛ? ଯେଉଁ ଫଳ ତୁମେ ଏହି ରାଜାଠାରୁ ଚାହୁଛ, ମୁଁ ସେହି ଫଳ ଦେଇଦେବି, ଯଦି ଏହା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ।" ତକ୍ଷକ ଆଉ କହିଲେ, “ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଅତିବଳିତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଉଦ୍ୟମ କରି ସଫଳ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ସନ୍ଦିଗ୍ଧ।" “ତୁମର ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଖ୍ୟାତି ଏଠାରୁ ଗୁମ ହେଇଯିବ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ହେବା ପରି।" କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନ ପାଇଁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏହା ଦିଅ, ତକ୍ଷକ। ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ପଛକୁ ଫେରିଯିବି।” ତକ୍ଷକ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେତେ ଧନ ଚାହୁଛ, ମୁଁ ଏହା ଠାରୁ ବେଶି ଦେଇଦେବି; ଫେରିଯାଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।" ତକ୍ଷକଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, କଶ୍ୟପ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଋଷି ଦେଖିଲେ ଯେ, ପାଣ୍ଡବ ରାଜାଙ୍କର ଜୀବନ ଅତି କମ୍ ଅଛି, ତେଣୁ କଶ୍ୟପ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ତକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଚାହିଥିବା ଧନ ମିଳିଲାପରେ, ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ତକ୍ଷକ ତୁରନ୍ତ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନାମକ ସହରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ତକ୍ଷକ ମହୀପତି ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ। ସେ ଦେବମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଷକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରି ସଂରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ। ତକ୍ଷକ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ କିପରି ଏହାକୁ ଭ୍ରମିତ କରିପାରିବି? କେଉଁ ଉପାୟ ଅଛି?” ତେଣୁ ସେ ଏକ ତପସ୍ବୀର ରୂପ ଧରି ସମସ୍ତ ନାଗମାନେଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। “ସମସ୍ତେ ନିଃସଂକୋଚ ରାଜାଠାରେ ଯାଉ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ରୁହ।” ତକ୍ଷକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ନାଗମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦର୍ଭା ଗାଛ, ଜଳ ଏବଂ ଫଳ ଦେଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯିବାପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅ।” ଏହି ତପସ୍ବୀ ରୂପୀ ନାଗମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସମସ୍ତେ ଏହି ମଧୁର ଫଳ ଖାଉ।” ତପସ୍ବୀମାନେ ଆଣିଥିବା ଫଳ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଏହି ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେ। ଉପବାସ ଓ ଋଷିଙ୍କ ବାଣୀରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ଏହି ଫଳ ଖାଇଲେ, ଯେଉଁଫଳରେ ନାଗ ବସିଥିଲା। ଏହିପରେ ରାଜା ଫଳ ଖାଇବା ସମୟରେ ଏକ ଛୋଟ କୀଟ ଦେଖିଲେ—ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ। ରାଜା ଏହି କୀଟକୁ ନେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଉଛି; ଆଜି ବିଷର ଆତଙ୍କ ନାହିଁ।” କିନ୍ତୁ ଋଷି, ନିଜ ଶବ୍ଦକୁ ସତ୍ୟ କରି, କହିଲେ, “ଏହି କୀଟ ମୋତେ ଦଶିବ; ତକ୍ଷକ ନାମକ ହେଇ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦିତ ହେବ।” ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମୟର ଉତ୍ତେଜନାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ଏହିପରେ ରାଜା ଏହି କୀଟକୁ ନିଜ ଗଲାରେ ରଖିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ଅଚେତନ ହେଇ, ସେ ହସି ସହ ତୁରନ୍ତ କୀଟକୁ ଗଲାରେ ରଖିଲେ; ଏହି ହସ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରେ ପ୍ରତିବେଶି ଗଲେ। ଫଳରୁ ବାହାରି, ଯେପରି ରାଜାକୁ ଜଣାଯାଇଥିଲା, ତକ୍ଷକ, ନାଗମାନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦେହରେ ବେଢ଼ି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରି, ଭୂମିପତିଙ୍କୁ ଦଶିଲେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ତୀବ୍ର ବିଷାଦରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।