ଏଲାପତ୍ରଙ୍କର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି ଭୟ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଯିଏ ଭିକ୍ଷା ଭୁଞ୍ଜି କଟୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ମୁକ୍ତି ଘଟିବ ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏହି ଶୁଣି, ଏଲାପତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ‘ଶାବାଶ, ଶାବାଶ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ବାସୁକି ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ବଡ଼ ସାତରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଏଥିରେ ସେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ମନ୍ଥନ କଲେ। ସେଠାରେ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସର୍ପ ବାସୁକି ରସୀ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ବାସୁକିଙ୍କ ସହିତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ବାସୁକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ଶାପରେ ଭୟଭୀତ। ଦୟାକରି ଏହି ମନୋବେଦନା ଦୂର କରନ୍ତୁ, ସେ ତାଙ୍କ ପରିଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି।” ଦେବମାନ୍ୟ ଏହିଠାରେ ଏହିବି କହିଲେ, “ସେ ସବୁବେଳେ ଆମ ପ୍ରତି ଉପକାର କରନ୍ତି, ଦୟାକରି ତାଙ୍କ ମନର ଅନ୍ତର୍ବେଦନା କୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କହିଲେ, “ଏହି କଥା ମୁଁ ମନରେ କହିଥିଲି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଏଲାପତ୍ର ସର୍ପ ବାସୁକିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ବାସୁକି ଏହି ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା ନିଜେ ପୂରଣ କରୁନ୍ତୁ; ଅଧର୍ମୀମାନେ ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମାନୁସାରୀମାନେ ରକ୍ଷିତ। ଜରତ୍କାରୁ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି; ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଉ। ଏଲାପତ୍ର ସର୍ପ କହିଥିବା କଥା ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏହିପରି ହେଉ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।” ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଶାପରେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇଥିବା ବାସୁକି ସମସ୍ତ ସର୍ପଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଋଷି ଜରତ୍କାରୁ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ବାସୁକି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଋଷି ଜରତ୍କାରୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହିବେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସୂଚନା ଦେବା; ଏହି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।” ଏହିପରି ଘଟଣା ମଧ୍ୟରେ, ସୂତନନ୍ଦନ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଜରତ୍କାରୁ କିଏ? ତାଙ୍କ ନାମ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା? ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।” ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, “ଜରା ଅର୍ଥ ଅବନାଶ, କାରୁ ଅର୍ଥ ଦେହ; ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହିପରି ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ଦେହ କ୍ଷୟ କରିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଜରତ୍କାରୁ, ବାସୁକିଙ୍କ ଭଉଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶୌନକ ହସି ଉଗ୍ରଶ୍ରବାସଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି କଥା ଉଚିତ ହେଉଛି।” ତାପରେ ସେ ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଆସ୍ତୀକ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।” ଏହାପରେ ସୌତି ପୁରାଣା ପ୍ରମାଣ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ। ବାସୁକି ସମସ୍ତ ସର୍ପଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଉପଚାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଋଷି ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେଇଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏହି ଋଷି ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ସେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ସଂଯମ ରଖି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିଦିଗ ଘୁରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ ଇଚ୍ଛା କରୁନଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ, କୌରବବଂଶୀ ପରିକ୍ଷିତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ। ଯେପରି ଶୂରବୀର ପାଣ୍ଡୁ ଶିକାରରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ସେପରି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ପରିକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିକାରୀ ଥିଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରିକ୍ଷିତ ଏହିପରି ଶିକାର କରି, ମୃଗ, ବନ୍ଦର, ବାଘ, ମହିଷ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ମାରି ଏହି ପୃଥିବୀ ଚାରିଦିଗ ଘୁରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଏକ ଅନ୍ତର ନଥିବା ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୃଗକୁ ଘାତ କରି, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ସେ ଦାଢ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ତାହାକୁ ଧାଡ଼ିଲେ। ଯେପରି ପୂଜ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପଶୁକୁ ଘାତ କରି ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ଚାରିପଟେ ଖୋଜୁଥିଲେ, ସେପରି ରାଜା ମଧ୍ୟ ମୃଗକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଘାତ ହୋଇଥିବା ମୃଗ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ନାହିଁ, ତାହାର ପୂର୍ବ ଦେହ ଶୀଘ୍ର ଦିଗେ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ମୃଗ ରାଜାଙ୍କ ଧନୁଷ ନେଇ ଦୂରକୁ ପଳାଇଗଲା, ଏହିପରି ରାଜା ତାହା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଏବଂ ତିରିବାସା ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଏକ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗାୟମାନେ ଚରାଉଥିଲେ ଏବଂ ବଛାମାନେ ମାଆଁ ଦୁଧ ଚୁସୁଥିଲେ। ଏହି ଋଷି ଦୁଧର ଫେନ ବିଶେଷ ଖାଉଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ି ଗଲେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପରିକ୍ଷିତ, ଏଠାରେ ଏକ ମୃଗକୁ ଘାତ କରିଛି, ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି କି?” କିନ୍ତୁ ଋଷି ମୌନବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକ ମୃତ ସର୍ପ ଧନୁଷ ଛଡ଼ାରେ ଉଠାଇ ଋଷିଙ୍କ ଗଳାରେ ରଖିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଋଷି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ନିଜ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହା ଘଟିଥିବାରୁ ବିବ୍ରତ ହୋଇ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷି ପୂର୍ବବତ ଅବିଚଳିତ ରହିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ଋଷି ସ୍ଵଭାବରେ କ୍ଷମାଶୀଳ ଥିଲେ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ନାହିଁ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ ଏହି ମହାଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅପମାନ କଲେ। ଏହି ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ଅପ୍ରାୟସ୍ଚିତ୍ୟଶୀଳ, ତପସ୍ଵୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶ୍ରୁଙ୍ଗୀ ନାମକ ଦୁର୍ଜୟ, ଦୀଘ୍ର ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।