ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ କଦ୍ରୁର ସନ୍ତାନ, ପ୍ରଭଳ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଶାପକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିବା ପରେ କ'ଣ କରିଥିଲେ, ତାହା ଜିଜ୍ଞାସା କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଧୀର ଶେଷ ତାଙ୍କ ମାତା କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ବାୟୁପାନ କରି, ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଶେଷ ଗନ୍ଧମାଦନ, ବଦରୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଓ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଶ୍ରେଣୀ ଭିତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ସବୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଏକା, ନିୟମିତ, ଏବଂ ସଂଯମ ରେହି ସ୍ଥିତି ରଖିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଶେଷ ଦ୍ରଢ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଠି ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଶରୀର ଶୁଷ୍କ, ଚର୍ମ ଓ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଭାରି କ୍ଷୀଣ, ଜଟା ଓ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମହାତ୍ମା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଶେଷ, ତୁମେ କଣ କରୁଛ? ଜଗତର କୁଶଳ ହେଉ। ତୁମ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି; ତୁମ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା କ'ଣ, ଶେଷ?" ଶେଷ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ମୋ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଅବିବେକୀ; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ—ଦୟାକରି ଏହି ଅନୁମତି ଦିଅ। ସେମାନେ ସଦା ପରସ୍ପରକୁ ଶତ୍ରୁ ପରି ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁନି। ସେମାନେ ବିନତା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ କେବେ ମାନିନାହାନ୍ତି; ଆମେ ଅନ୍ୟ ଭାଇ, ବେନତେୟ (ଗରୁଡ) ଆକାଶରେ ଚଳିଥାଏ। ସେମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ଠାରୁ ଭଲ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବି; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବନାହିଁ, ଏହିପରି ଉପାୟ କ'ଣ?" ତାହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଶେଷ, ତୁମ ଭାଇମାନେ କ'ଣ କରିଛନ୍ତି ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ। ତୁମ ମାତାଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ତୁମ ଭାଇମାନେ ବଡ଼ ଆପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ତାହାର ଉପାୟ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏବେ ମୋଠାରୁ ଚାହୁଁଥିବା ବର ମାଗ। ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଅପାର ସ୍ନେହ; ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଛି, ଏହା ଭାଗ୍ୟବଶତ, ଶେଷ। ତୁମ ମନ ସଦା ଧର୍ମରେ ଏକାଗ୍ର ରହୁ।" ଶେଷ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଏହି ବର ଆବଶ୍ୟକ—ମୋର ମନ ସଦା ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ରହୁ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମ ସଂଯମ ଓ ଶାନ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି। ଏବେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ, ବନ, ସମୁଦ୍ର, ଗ୍ରାମ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ନଗର ସହିତ, ଶେଷ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଧରି ଅଚଳ ରଖ।" ଶେଷ କହିଲେ, "ଯେପରି ବରଦାତା ପ୍ରଜାପତି, ଭୂମିପତି, ଭୂତପତି, ଲୋକପତି କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତେଣୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଚଳ ଭାବେ ଧରିବି, ଯଦି ପ୍ରଜାପତି ମୋତେ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଯାଅ, ଶେଷ; ସେ ନିଜେ ତୁମକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଉଛି। ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧରି ତୁମେ ମୋତେ ବଡ଼ ଉପକାର କରିବ।" ତେବେ ଶେଷ ଏକ ମହା ଛିଦ୍ର କରି ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୂମିପତି ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ସର ଉପରେ ଏହି ଭୂମୀକୁ ଧରି, ତାଙ୍କର ଅନେକ କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆବୃତ କରି ରହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଶେଷ, ତୁମେ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମର ଦେବତା; କାରଣ ତୁମେ ଏକାକି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ତୁମ ଅନନ୍ତ କୁଣ୍ଡଳରେ ଆବୃତ କରି ଧରିଛ।" ଏପରି ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନନ୍ତ ନାଗ ପୃଥିବୀ ତଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧରି ରହିଛନ୍ତି। ପରେ, ଶୁଭ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଦେବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଗରୁଡଙ୍କୁ ସାଥୀ ଭାବେ ଦେଲେ। ଅନନ୍ତ ଯାଇବା ପରେ, ବଳଶାଳୀ ବାସୁକିଙ୍କୁ ସର୍ପମାନେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ଶାପ ଶୁଣି ବାସୁକି ବିଚାର କରିଲେ, କିପରି ଏହି ଶାପ ଫଳିବ ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ଏଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ। ବାସୁକି କହିଲେ, "ଏହି ଶାପ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି, ତୁମେ ସେଥିରେ ଅବଗତ; ଚଳ, ଏହାର ଉପାୟ ପାଇଁ ଆମେ ଏକଠି ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ସମସ୍ତ ଶାପ ପାଇଁ ଉପାୟ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାପର ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ। ଅମର, ଅପରିମିତ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୋର ହୃଦୟ କମ୍ପିଉଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଆମ ଉପରେ ସଂହାର ଆସିଛି; ମାତାଙ୍କ ଅଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟାନକ ଶାପ ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ, ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସର୍ପମାନଙ୍କ କୁଶଳ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା, ଯାହାଫଳରେ ସମୟ ହାତ ଛାଡ଼ିଯିବ ନାହିଁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଚିନ୍ତନ କରି, ମୁକ୍ତି ଉପାୟ ଖୋଜିବା। ଯେପରି ଦେବମାନେ ଗୁହା ଭିତରେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ହରାଇଥିଲେ, ସେପରି ଯନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ହେବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେ ହାରିଯିବେ, ଏହା ଆମ ସଂହାର ହେବ।" ଏପରି ଭାବେ କହି, ସମସ୍ତ କଦ୍ରୁସନ୍ତାନ ଏକଠି ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚତୁର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମତ ଗଢ଼ିଲେ। କିଛି ସର୍ପ କହିଲେ, "ଆମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବା ଓ ଯନମେଜୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବା।" କିଛି ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ପରାମର୍ଶଦାତା ହେବା।" ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମ ପରାମର୍ଶ ନେବେ, ଆମେ ଏପରି ଉପାୟ କହିବା ଯାହାରେ ଯଜ୍ଞ ରୁକିଯିବ। ସେ ରାଜା ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେଣୁ ସେ ଯଦି ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବେ, ଆମେ 'ନା' କହିବା।" ଏଭଳି, କଦ୍ରୁସନ୍ତାନ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ବିବେକ, ଏକତା ଓ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ନିଜ ଶାପ ମୁକ୍ତି ଉପାୟ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।