ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ନାଗମାନଙ୍କର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ସହିତ। କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର, କାଳିକେୟ, ଦୁଇ ନାଗ—ଭୃତ୍ତସମ୍ଭାର୍ତକ ଓ ପଦ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଶଂଖମୁଖ, କୁଷ୍ମଣ୍ଡକ, କ୍ଷେମ ଓ ପିଣ୍ଡରକ; କରବୀର, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ବିଲ୍ବକ, ବିଲ୍ବପଣ୍ଡୁର, ମୂଷକଦ, ଶଂଖଶିର, ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର ଓ ହରିଦ୍ରକ; ଅପରାଜିତ, ଜ୍ୟୋତିକ, ପାନ୍ନଗ, ଶ୍ରୀବହ, କୌରବ୍ୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପ୍ରବଳ ଶଂଖପିଣ୍ଡ; ବିରଜ, ସୁବାହୁ, ପ୍ରବଳ ଶାଳିପିଣ୍ଡ, ହସ୍ତିପିଣ୍ଡ, ପିଥରକ, ସୁମୁଖ ଓ କୌନପାଶାନ; କୁଥାର, କୁଞ୍ଜର, ନାଗ, ପ୍ରଭାକର, କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ତିତ୍ତିରି ଓ ହଳିକ; କର୍ଦମ, ବହୁମୁଳକ, କର୍କରା, ଅକର୍କରା, କୁଣ୍ଡୋଦର ଓ ମହୋଦର—ଏହି ମୁଖ୍ୟ ନାଗମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ନାଗମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କର ସନ୍ତାନଗଣ ଅସଂଖ୍ୟ, ଏମିତି ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ ହଜାର, ଦଶହଜାର, ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ନାଗମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନାମ ଗଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ନାଗମାନଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ପରେ, ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ମାତାଙ୍କର ଶାପ ଜାଣି ବା ନାଗମାନେ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥିଲେ? ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ ନାମକ ବିଶିଷ୍ଟ ନାଗ, କଦ୍ରୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ଶେଷ ଗନ୍ଧମାଦନ, ବଦରୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ପୁଷ୍କର ବନ, ଏବଂ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେ ସବୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନରେ, ଏକା ଏକା, ନିୟମିତ ଓ ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତରେ ରହିଥିଲେ। ଶେଷ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମାଂସ, ଚର୍ମ, ଶିରାରେ ଶୋଷିତ, ଜଟା ଓ ବର୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ମହାତ୍ମା। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଶେଷ, ତୁମେ କଣ କରୁଛ? ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କର। ତୁମ ଦ୍ରଢ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଗତରେ ଆକ୍ଷୋଭା ହେଉଛି; ତୁମ ହୃଦୟର ଆଶା କଣ?” ଶେଷ କହିଲେ, “ମୋ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଅନ୍ଧା ଚିତ୍ତ; ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ମୁଁ ସହିପାରୁନି—ଦୟାକରି ମୋତେ ଏହି ଅନୁମତି ଦିଅ। ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଏହା ଦେଖିବା ଚାହେଁନି। ସେମାନେ ବିନତା ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଏବଂ ଆଉ ଭାଇ ବୈନତେୟକୁ ସହିପାରନ୍ତିନି, ଯେଉଁ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା। ସେମାନେ ସଦା ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ବାପା କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦିଆ ବର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭଳିରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହିପାଇଁ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଯାଞ୍ଚିବି ନାହିଁ, ଏହା କିପରି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିବି?” ଶେଷର ଏହି ଉତ୍ତର ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ମୁଁ ଜାଣେଁ, ଶେଷ, ତୁମ ଭାଇମାନେ କଣ କରିଛନ୍ତି। ତୁମ ମାତାଙ୍କର ଅପରାଧରେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ବଡ଼ ବିପଦରେ; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଉପାୟ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ଭାଇମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ଏବେ ଏକ ବର ଚାହିଁ, ଶେଷ—ମୁଁ ତୁମେ ଚାହିଲେ ଦେବି। ମୁଁ ଆଜି ତୁମେକୁ ବର ଦେବି, କାରଣ ମୋର ତୁମେ ପାଇଁ ଆସିମ ମମତା; ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମ ଚିତ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଶେଷ। ତୁମର ଚିତ୍ତ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହୁ।” ଶେଷ କହିଲେ, “ଏହି ବର ମୁଁ ଚାହେଁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା: ମୋର ଚିତ୍ତ ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉ।” ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର କଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ନିୟମ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବେ, ମୋ ଆଦେଶରେ, ତୁମେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କିଛି କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ସମୁଦ୍ର, ଗ୍ରାମ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ନଗରରେ ଶୋଭିତ—ଶେଷ, ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଧରି ଅଟୁଟ ରଖ।" ଶେଷ କହିଲେ, “ଯେପରି ବରଦାତା ପ୍ରଜାପତି, ପୃଥିବୀର ରାଜା, ଜଗତର ନାଥ, ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧରିବି, ଯଦି ପ୍ରଜାପତି ମୋତେ ଏକ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଯାଅ, ଶେଷ; ସେ ନିଜେ ତୁମେକୁ ସ୍ଥାନ ଦେବେ। ପୃଥିବୀକୁ ଧରି, ଶେଷ, ତୁମେ ମୋତେ ବଡ଼ କୃପା କରିବା।" ଏପରି, ଏକ ମାଟିର ରାସ୍ତା କରି, ଶେଷ ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭାଇ ଭାବେ, ଏହି ଦେବୀ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନନ୍ତ କୋଇଲରେ ପୃଥିବୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରି ରହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ ଶେଷ, ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଧର୍ମର ଦେବତା; କାରଣ ତୁମେ ଏକା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧରିଛ, ମୋ ପରି, କିମ୍ବା ଅଧିକ ଶକ୍ତିରେ।” ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନନ୍ତ ଭୂମି ତଳେ ରହି, ଏକା ଏହି ଜଗତକୁ ଧରିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନନ୍ତକୁ ଦିବ୍ୟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଗରୁଡକୁ ସାଥୀ ଭାବେ ଦେଇଲେ। ଅନନ୍ତ ଯାଇଥିବାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁକି ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିଥିଲେ। ବାସୁକି, ମାତାଙ୍କର ଶାପ ଶୁଣି, ଏହି ଶାପ କିପରି ବିଫଳ କରିହେବା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଇରାବତ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଶାପ ଯେପରି ଦିଆଯାଇଛି, ତୁମେ ଜାଣିଛ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଏହାର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରୁଛୁ। ସମସ୍ତ ଶାପକୁ ଉପାୟ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ମାତାଙ୍କର ଶାପ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି କୌଣସିଠି ମିଳିବା ନୁହେଁ।” ଏପରି, ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାର ଅବସ୍ଥା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଗଲେ।