ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସଭାରେ କେହି ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ଏହି ମହାପୁନ୍ୟ ଗରୁଡ଼ ଭଗବାନଙ୍କର ସ୍ତୁତିରେ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ସୌତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା: "ହେ ସୂତନନ୍ଦନ, ତୁମେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ଶାପର କାରଣ କହିଛ, ଭିନାତା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଏଙ୍କ କଥା କହିଛ। ତୁମେ କଦ୍ରୁ ଓ ଭିନାତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଭିନାତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀପୁଏଙ୍କ ନାମ କଥା କହିଛ। କିନ୍ତୁ, ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କହିନାହ, ଆମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ତେବେ ସୌତି କହିଲେ: "ହେ ତପସ୍ବୀ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ ଅନେକ, ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହିପାରିବିନି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଧାନ ନାମ କହୁଛି। ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଶେଷ, ତା'ପରେ ବାସୁକି, ତା'ପରେ ଏଇରାବତ, ତକ୍ଷକ, କର୍କୋଟକ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ। କାଳିୟ, ମଣିନାଗ, ଅପୂରଣ, ପିଞ୍ଜରକ, ଏଲାପତ୍ର ଓ ବାମନ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ନୀଳ, ଅନିଳ, କଳ୍ମଷ, ଶ୍ୟାବଳ, ଆର୍ୟକ, ଉଗ୍ରକ ଓ କଳଶପୋତକ; ସୁମନାଖ୍ୟ, ଦଧିମୁଖ, ବିମଳପିଣ୍ଡକ, ଆପ୍ତ, କୋଟରକ, ଶଂଖ ଓ ବଳିଶିଖା; ନିଷ୍ଠାନକ, ହେମଗୁହ, ନହୁଷ, ପିଙ୍ଗଳ, ବାହ୍ୟକର୍ଣ୍ଣ, ହସ୍ତିପଦ, ମୁଦ୍ଗରପିଣ୍ଡକ; କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, କାଳିକେୟ, ବୃତ୍ତସଂବର୍ତ୍ତକ ଦୁଇଜଣ, ପଦ୍ମ ନାମକ ଦୁଇଜଣ; ଶଂଖମୁଖ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡକ, କ୍ଷେମ, ପିଣ୍ଡରକ; କରବୀର, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର, ବିଲ୍ୱକ, ବିଲ୍ୱପାଣ୍ଡୁର, ମୂଷକଡ଼, ଶଂଖଶିର, ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର, ହରିଦ୍ରକ; ଅପରାଜିତ, ଜ୍ୟୋତିକ, ପନ୍ନଗ, ଶ୍ରୀବାହ, କୌରବ୍ୟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଶଂଖପିଣ୍ଡ; ବିରାଜ, ସୁବାହୁ, ଶାଳିପିଣ୍ଡ, ହସ୍ତିପିଣ୍ଡ, ପୀଠରକ, ସୁମୁଖ, କୌଣପାଶଣ; କୁଠାର, କୁଞ୍ଜର, ନାଗ, ପ୍ରଭାକର, କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ତିତ୍ତିରି, ହଳିକ; କର୍ଦ୍ଦମ, ବହୁମୂଳକ, କର୍କର, ଅକର୍କର, କୁଣ୍ଡୋଦର, ମହୋଦର। ଏହିମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଧାନ ସର୍ପ। ଏହିମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା ସଂଖ୍ୟାରେ ଅସଂଖ୍ୟ, ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହିପାରିବିନି। ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ, କୋଟି କୋଟି ସର୍ପ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଣନାରେ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ପ୍ରବଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି, ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା: "ଏହି ସମସ୍ତେ ଶାପ ଜାଣି, କ'ଣ କଥା କହିଥିଲେ?" ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶେଷ, କଦ୍ରୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧରି, ବାୟୁ ମାତ୍ର ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶେଷ ଗନ୍ଧମାଦନ, ବଦରୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟ ଓ ହିମାଲୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ଏକା, ନିୟମିତ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ। ଏପରି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଶେଷ ଦୁର୍ବଳ ଦେହ, ଜଟା, ବାକୁଳ ଛାଲର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ଶେଷଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ଶେଷ, ତୁମେ କ'ଣ କରୁଛ? ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛ, କ'ଣ ଇଚ୍ଛା ତୁମ ହୃଦୟରେ ଅଛି, କହ।" ଶେଷ କହିଲେ: "ମୋ ସମସ୍ତ ଭାଉଁ, ଏକ ମାଆର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅବିବେକୀ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ରହିପାରିବିନାହିଁ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପରି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ଯାହାଫଳରେ ଏ ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଭିନାତା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଏଙ୍କୁ କେବେ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆମ ଅନ୍ୟ ଭାଉଁ ବେନତେୟ ଆକାଶରେ ଚଳନ୍ତି। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପିତା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛି। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବାକୁ ନ ପଡ଼ୁ, ଏହିପରି କୃପା କରନ୍ତୁ।" ତାହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ: "ହେ ଶେଷ, ମୁଁ ତୁମ ଭାଉଁମାନଙ୍କ କୃତ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଅବଗତ; ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଦୋଷରୁ ତୁମ ଭାଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟରେ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ଏହାର ଉପାୟ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ତୁମ ଭାଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏବେ ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ତୁମେ ମାଗ। ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, କାରଣ ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ଅତ୍ୟଧିକ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠିତ, ଏହି ଧର୍ମରେ ତୁମ ମନ ସଦା ଅଟୁଟ ରହୁ।" ଶେଷ ନମ୍ର ହୋଇ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି—ମୋର ମନ ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ରହୁ।" ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ: "ତୁମ ନିୟମ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର, ଗ୍ରାମ, ଉଦ୍ୟାନ, ନଗର ଭିତରେ ଶୋଭିତ; ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଭଲ ଭାବେ ଧରି, ଅଚଳ ରଖ।" ଶେଷ କହିଲେ: "ଯେପରି ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା ପ୍ରଜାପତି, ଭୂମିର ରାଜା, ଜଗତ୍ପତି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଅଚଳ ଭାବେ ଧରିବି, ବସିବା ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତି ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।