ସେଇ ସମୟରେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେ ସୋମର ଅମୃତ ନେଇପାରିବେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କଠିନ କାମ ନୁହେଁ, ସେ ଅସମ୍ଭବ କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ କରିପାରିବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସକ୍ରଦେବ, ଅମୃତର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏକ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ ସୋମ ଅମୃତ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି।" ସେଉଁଠାରେ ସକ୍ରଦେବ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ମୋ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ତମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରି ଅମୃତକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କର। ଏହି ପକ୍ଷୀ ଶକ୍ତିରେ ଅପୂର୍ବ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଅମୃତ ନେଇଯିବାକୁ ଦିଅନାହାଁ।" ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ। ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ବିସ୍ମୟ ଭରିତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଅମୃତକୁ ଘେରି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଧଡ଼ାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ସଜିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଅଟୁଟ ଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଅପୂର୍ବ ଚମକୁଥିବା ଦୃଢ଼ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଭୟଙ୍କର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୂର୍ଚ୍ଚ ଓ ଧୂଆଁ ଓ ଚିଙ୍ଗାରି ଉଡ଼ୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରହିଥିଲେ। ଚକ୍ର, ମୁଷଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ପରଶୁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୁଳ, ନିର୍ମଳ ଖଡ଼ଗ, ଭୟଙ୍କର ଗଦା—ଏସବୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିଜ ନିଜ ରୂପକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ତେଜସ୍ୱୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦୂଷଣରହିତ ଭାବେ ତିରିଥିଲେ। ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ତେଜରେ ଅପୂର୍ବ, ଅମୃତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ଏହି ଦେବତାମାନେ ଦାନବନଗର ଧ୍ୱଂସକାରୀ ରୂପେ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସେମାନେ ମହାସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଲୋହା ମୁଷଳ ମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଆକାଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ସୂତପୁତ୍ର, କଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର କିଛି ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅବହେଳା ଥିଲା? ଏହି ଗରୁଡ଼ କିପରି ଭାଲଖିଲ୍ୟମୁନିମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? କିପରି କଶ୍ୟପ ଓ ବିନତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପକ୍ଷୀରାଜ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ହେଲେ? ସେ କିପରି ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳନ କରିବାକୁ, ଆକାଶରେ ବିହାର କରିବାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲେ? ଯଦି ଏହି କଥା ପୁରାଣରେ ଅଛି, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛି।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ, "ଏହି ବିଷୟ ପୁରାଣର ଏକ ଅଂଶ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଅଛି। ଏକ ସମୟରେ କଶ୍ୟପ ଋଷି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସନ୍ତାନ ଲାଗି ବଳିଦାନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏଠି ପୂଜାର ଲାଗି ଇନ୍ଦ୍ର, ବାଲଖିଲ୍ୟ ମୁନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଜଳାନ୍ତି ଆଣିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରୀ ଜଳାନ୍ତି ଉଠାଇ ସହଜରେ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ସେଉଁଠି ସେ ଦେଖିଲେ, ବାଲଖିଲ୍ୟମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଛୋଟ ଦେହ, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ପତଳା, ସେମାନେ ମିଶି ଏକ ପଲାଶ ଶାଖା ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ, ତୀବ୍ର ଉପବାସରେ ଦୁର୍ବଳ, ଗାଏର ଖୁର ଚିହ୍ନର ଏକ ଛୋଟ ପାଣି ଗଡ଼ିରେ ତଳମଳ କରୁଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପହାସ କରି ହସିଲେ ଓ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଯାଇଲେ। ଏହି ଅପମାନରେ ବାଲଖିଲ୍ୟମୁନିମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏକ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ବିଧିମତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅଘ୍ରାୟଣ ଦେଇ, ଏହି ଇଚ୍ଛା କଲେ—"ଆମ ତପସ୍ୟାରେ ଏମିତି ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ, ଯେଉଁଥିରେ କାମ, ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳନ ଥାଉ, ଯେଉଁଥି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇପାରିବ। ଏକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମିଯାଉ, ଯେଉଁଥିରେ ଶୌର୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ତ୍ୱରା ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଶତଗୁଣି ଅଧିକ ହେଉ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରତଧାରୀ କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। କଶ୍ୟପ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାଲଖିଲ୍ୟମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା କି ନାହିଁ, ଏହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "କେଉଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ? ସତ୍ୟ କଥା କହ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛି।" ମୁନିମାନେ କହିଲେ, "ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବରାଜ, ଅହଂକାର ଓ ଅବିବେକରେ ଆମକୁ ଉପହାସ କଲେ, ଏହିପରି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାର କରିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ତାଙ୍କର ବିରୋଧରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିଛୁ।" "ଏହିପରି ହେଉ," ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ। ତାପରେ କଶ୍ୟପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, କଥା କହିଲେ, "ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶ ବିରୁଦ୍ଧରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଆପଣମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ସତ୍ୟ ହେବା ଦେଖି, ଏହି ଜଣେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦୟା ଦିଅ।" କଶ୍ୟପଙ୍କ ଏହି କଥା କାହାଣି ଶୁଣି, ତପସ୍ୟାଧିକ ବାଲଖିଲ୍ୟମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଆମର ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଛି; ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ। ତେଣୁ ଆପଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ଯେପରି ଉଚିତ ମନେ କର, କରନ୍ତୁ।" ଏହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ବିନତା ନାମକ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳା, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ। ସେ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ କରି, ପୁଂସବନ ସ୍ନାନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାହାପରେ କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ...