ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କମ୍ସଙ୍କ ପାଖରେ କିମ୍ଶୁକ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ଷୋଳ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଥିଲା । ଏହି ଯୁବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଅପରାଜିତ ରଥୀ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ କମ୍ସଙ୍କ ଭାଇମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ । ସୁନାମା ନାମକ ଏକ ଶୂରବୀର କମ୍ସଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦଳ, ମିଶ୍ରକ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସାଠି ହଜାର ସେନା ଥିଲା । ସେମାନେ କମ୍ସଙ୍କ ରୋଷର ବେଗରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ, ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈ୵ସ୍ୱତ ଯମର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥିଲେ । ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନେତାମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ । ଅସ୍ତ୍ରର ଜାଲ ଓ ତୀବ୍ର ଝାଗ ଭଳି, ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ଦେଖିବାକୁ ଏହା ଏକ ବିପୁଳ ନଦୀର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଉଥିଲା । ଦିନେ ମୁଷଳ ଓ ଲୋହ ଗଦାଧାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ବଡ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ରକ୍ତରେ ମାଟି ହୋଇଥିଲା । ଶୋଭିତ ଧନୁଷ ତରଙ୍ଗ ଓ ରଥ ଘୋଡ଼ାର ଜଳାଶୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ନଦୀକୁ, ଯେଉଁଠି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଉଦ୍ଧତ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, କମ୍ସ ଘାତକ ନାରାୟଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଏ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଥାନ୍ତି ? ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଭଳି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ । ତା’ପରେ କମ୍ସଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ସମେତ ମାରି, ତାଙ୍କ ଶଭାଗୃହରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦେବକୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସଂଗୀନୀମାନେ ସହିତ ଆନି ସମ୍ମାନ କରିଲେ । ପୁନିପୁନି କୃଷ୍ଣ ଯଶୋଦା ଓ ରୋହିଣୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରି, ତାଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ । ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରର ଭାଉ କୃଷ୍ଣ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୂଳରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଆସିଥିବା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ବି ଦଳନ କଲେ । ତା’ପରେ, ହେ ଭାରତ, ଯଦୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ କୃଷ୍ଣ ଶୁରସେନ ନଗର ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମୁକ୍ତା ଦାନ ସ୍ୱୀକାର କଲେ । ସେଠି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ବାଧା ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ସେଇ ମଦୋନ୍ମତ ଦାନବମାନେକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ । ଏଠି ଏକ ନୈରୃତ୍ୟ ନାମକ ନରକ ନାମକ ଦାନବ ବଡ଼ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲା । ସେ ଆଦିତିଙ୍କ ଅଭୂଷଣ ଅନିତି କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲା । ଏପରି କୁକର୍ମ ପୂର୍ବରୁ କେହି ଦାନବ କିମ୍ବା ଦାନବ ଦଳ ମଧ୍ୟ କରିନଥିଲେ । ଭୂମି ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହର ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ଥିଲା । ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଚାରି ଜଣ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀବ୍ର ଓ ଅଭିମାନୀ । ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯାନର ପଥ ଅଟକାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଦେବସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ । ହୟଗ୍ରୀବ, ନିକୁମ୍ଭ, ଭୟଙ୍କର ପଞ୍ଚଜନ ଓ ମୁର ନାମକ ଏକ ମହାଦାନବ ତାଙ୍କ ହଜାର ଝିଅ ପୁଅ ସହିତ ଥିଲେ । ଏମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସୁଦେବ ଜନାର୍ଦନ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠପୁରୁଷଙ୍କ ନିବାସ ଦ୍ୱାରକା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛନ୍ତି । ଦ୍ୱାରକା ଏତେ ଶୋଭାମୟ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଏହାକୁ ନିଜେ ଦେଖିଛ । ସେଠି ଦେବପୁରୀ ସଦୃଶ ଏକ ବିଶାଳ ସଭା ଅଛି, ଯାହାକୁ ସୁଧର୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେଠି ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବସିଥାନ୍ତି । ଏକ ଦିନ ସେମାନେ ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ବାହା କରୁଥିବା ପବନ ବହୁଥିଲା ଓ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ହଠାତ୍ ଏକ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ ଦୀପ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶ୍ୱେତ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେବମଣ୍ଡଳ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଗଲେ । ବଳରାମ, କୃଷ୍ଣ, ରାଜା ଓ ବୃଷ୍ଣି ଅନ୍ଧକମାନେ ସେଠି ଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଉଠି ନମସ୍କାର କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଶୀଘ୍ର ହାତୀରୁ ଅବତରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ । ବଳଦେବ, ଆହୁକପୁତ୍ର ରାଜା, ବସୁଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ବିକଦ୍ରୁ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ, ନିଶଠ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାତ୍ୟକି, ଗଦ, ସାରଣ, ଅକୃର, ଭାନୁ, ଝଲ୍ଲିକ, ବିଦୂରଥ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କଲେ । ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ । ଏହା ପରେ, ଦେବମାତା ଆଦିତିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ଭୂମିପୁତ୍ର ନରକକୁ ମାରି ଆଦିତିଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ଫେରାଇ ଦେବି ।” ଏପରି କହି, ଗୋବିନ୍ଦ ବଳରାମ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ କରି କହିଲେ । ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାସୁଦେବ ଗରୁଡ଼ାରେ ଆରୋହଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ୍ଗ ଥିଲା । ଏପରି ଭାବେ ହୃଷୀକେଶ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା କଲେ । ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମାର ଗାନ କରୁଥିଲେ । ଏହିଭଳି, କୃଷ୍ଣ ନରକଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ସେବକ ଓ ମହାଦାନବମାନେକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ । ସେଠାରେ ମୁରଙ୍କ ଛଅ ହଜାର ଧାର ଥିବା ଫାନ୍ଦ ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେଗୁଡିକୁ କାଟି ମୁର ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ । ପରେ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ ।