ଯୁଦ୍ଧରେ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ହରି ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ହଲା ନାହିଁ। ପୁନି, କାଳନେମି ରାଗରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ଉଠାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଗରୁଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ ଏବେ ଶିଅ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ହରି ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଉଠାଇ, କାଳନେମିଙ୍କର ଶତମଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରେ, ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପୁନର୍ବାସିତ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ହରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ନାରାୟଣ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ, ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପାଇ, ତାଙ୍କ ହଜାରମୁଣ୍ଡ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶୟନ କଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଦେବ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା, ନିଦ୍ରାରେ ବିନିବେଶି, ଶାନ୍ତିରେ ଶୟନ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହ ଦେଇ ରହିଲେ। ଏହିପରେ, ଏହି ମହାଆତ୍ମା ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଛତିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ କଟିଗଲା। କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏହି ଯୁଗର ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁ ଜାଗିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଶୟନ ଛାଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ ସହିତ, ଦେବମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କର ସଭାକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଲେ। ସଭା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଏବେ ଦୁଃଖରେ ପୃଥିବୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦୟାର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବମାନେ, ମୁଁ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ସେନା ଦ୍ୱାରା ନିତି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଗରରେ ରାଜା ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ସେନା ଦେଇ ଘିରିଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ଶତାଧିକ ଗ୍ରାମ ଓ ହଜାର-ହଜାର ପରିବାର ଅଛି। ଏହି ଶତାଧିକ ଶାସକ ଓ ତଳସେନା, ଦଶହଜାର ଗ୍ରାମ, ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅବିରତ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି। ଏବେ ମୁଁ ଆପଣା ଶକ୍ତିରେ ଲୋକମାନେ ଉଠାଇପାରିବି ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।” ପୃଥିବୀର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭୂଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ବସୁଦେବପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ ସେ ସମୟରେ କଣ କଲେ; ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ। ମୁଁ ବସୁଦେବଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନେ ଓ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ କହିବି। ଯେତେବେଳେ, ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ବର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ନାପାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଦିଗ୍ଦେଶ କରି, ଭୂମିର ଭଲ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିପିତ କଲେ। ତାପରେ, ଅସୁରମାନେ ନାଶ ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ମାରୁତ, ବସୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିପିତ କଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନମାନେ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ‘ଭୂଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନିଅ, ହେ ଜଗତର ନାଥମାନେ!’ ବିଷ୍ଣୁ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଚଳନଶୀଳ ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଗୋବିନ୍ଦ କହିଲେ, ‘ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଉ’, ପଶୁ ରୂପରେ ଥିବାମାନେ ସହିତ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଯଦୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇବାକୁ କ୍ଷେତ୍ର କଲେ; ହରି ନିଜକୁ ବହୁ ରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି କହିବି। ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ପର୍ବତମାନେ ହଲିଗଲେ, ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେଇ ଜ୍ୱଳିଗଲା। ଶୁଭ ବାତାସ ବହିଲା, ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଦୀପ ଉଜ୍ୱଳ ହେଲା। ଦିବ୍ୟ ଡ଼ାକ ଆକାଶରେ ଗଞ୍ଜିଲା, ଦେବମାନେ ଫୁଲର ବର୍ଷା କଲେ। ମହାଋଷିମାନେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ନାରଦ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଦେଖି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ କଲେ। ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶାଚୀଙ୍କ ନାଥ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ମହାଋଷିମାନେ ସହିତ ଉଜ୍ୱଳ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ମ୍ରାତ କଲେ। ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ଉପକୃତ କରି, ସେଇ ଜଗତସ୍ରଷ୍ଟା ଦେବ ନିଜ ତେଜରେ ପୁନି ସ୍ବର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି କହି, ଋଷିମାନେ ସହିତ, ହେବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଲୁଚାଇଲେ। କୃଷ୍ଣ ଅନେକ ବର୍ଷ ନନ୍ଦ ଗୋପଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ; ଏକଦିନ, ଶିଶୁ ଗଡ଼ି ତଳେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ—ଯଶୋଦା ତାଙ୍କୁ ସେଠି ଛାଡ଼ି ଯମୁନା ନଦୀକୁ ଗଲେ। ଶିଶୁ ଖେଳିବା ଭଳି ନିଜ ହାତ ପା ହଲାଇଲେ। କୃଷ୍ଣ ମଧୁର ରବ କରି, ପା ଉଠାଇ, ବଡ଼ ଆଂଗୁଠିରେ ଗଡ଼ି ଫାଟିଦେଲେ। ଏଠାରେ, ଏକ ପା ଦେଇ ଶିଶୁ ଗଡ଼ି ଉଲଟିଦେଲେ, ମାଁର ଦୁଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଗଡ଼ି ଚାଲି ରଡ଼ିଲେ। ଗଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତାର ଦେବା ଓ ମାଟି କୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଲୋକମାନେ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୌତୁକ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଶୁରସେନମାନେ ଏହି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଶୟନ କରୁଥିବା ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ କଂସ ଅନୁୟାୟୀକୁ ବଧ କଲେ।