ରାମଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଋଷି, ଦେବତା କିମ୍ବା ମଣିଷ—କେହି ଚୋର, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଭୟରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲେ। ସେ ଅବଧିରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, କେଉଁଠିଓ ଅଧର୍ମିକ ଜୀବ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣବାୟୁ ସମତୁଳିତ ରହିଥିଲା, ଏ ଘଟଣାକୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ କଥା ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି। ରାମ ଗଭୀର କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବା, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ହସ୍ତୀମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସମାନ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ (ଜଙ୍ଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ), ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ସିଂହ କନ୍ଧ, ଓ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିର ଧାରକ ଥିଲେ। ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ଭୂମିର ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କଲେ। 'ରାମ, ରାମ, ରାମ'—ଏହିପରି କଥା ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହୁଥିଲେ; ରାମ ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ରାମମୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ସମୟରେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଭେଦ ଜାଣୁନଥିଲେ ନାହିଁ; ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶଜ ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ, ଦେବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ସେ ସାହସ ଓ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବଳଶାଳୀ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ବଧ ହେବା ପରେ, ଅଜୟ ରାମ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଅରୋହଣ କଲେ; ଏହିଭଳି ଦଶରଥପୁତ୍ର ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅବତାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାପରେ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ଭୟଭୀତଙ୍କ ଭୟ ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ବଳଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ଦୟାଳୁ, ଦାନଶୀଳ, ସମ୍ମାନିତ, ସଚେତନ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜ୍ଞାନୀ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ତାଲୱାର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ବସୁଦେବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ସଦା ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ଲିନ, ବୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ ଭୂମିର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ମଧୁ ନାଶକ, ଦାତା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା, ଶକଟ, ଅର୍ଜୁନ, ଓ ରାମଙ୍କ ଦୁର୍ଗ ଧ୍ଵଂସ କଲେ। କଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ମାନବ ରୂପୀ ଦାନବମାନେ ବଧ ହେଲେ; ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅବତାର ଲୋକମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ। କଲିଯୁଗ ଶେଷରେ, ଧର୍ମ ଅବନତି ହେବାବେଳେ, କଲ୍କି ନାମକ ବିଷ୍ଣୁୟଶସ୍ ଆଉ ଏକଥର ହରି ଭାବେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅବତାର ପାଖାପାଖି ଅସୁରମତବାଦୀମାନେ ନାଶ କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ହେବ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଓ ଅନେକ ଅବତାର, ଦେବମଣ୍ଡଳ ସହିତ, ପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, କୌରବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ମୁଁ ଆଉଥରେ ମଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେପରି ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ଓ ପିତାମହ।" ଏପରି ପ୍ରସ୍ନ ହେବା ପରେ, ବଳଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ମଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଏବେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିବି—କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନାରାୟଣ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘପୂର୍ବେ, କୃତୟୁଗରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ—ବିରୋଚନ, ମାୟା, ତାରକ, ବରାହ, ଶ୍ୱେତ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ପ୍ରଲମ୍ବ, ବୃତ୍ର, ଜମ୍ଭ, ବଳା; ନାମୁଚି, କାଳନେମି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଲମ୍ବ, କିଶୋର, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ଅରିଷ୍ଟ, ରାକ୍ଷସପତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଓଢ଼ାଣ ଉପରେ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ଦେବମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଏପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ମାରୁତମଣ୍ଡଳ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ନିଜ ପଦବୀ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନେ ମୁହଁମୁହିଁ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯିବା ସହ ବହୁତ ଶସ୍ତ୍ର ଚାଳିଲା। ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଚାରଣମାନେ ସହିତ ଦେବମାନେ ବଧ କଲେ; ଦେବମାନେ ବଡ଼ ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବମାନେ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରି, ସାର୍ବଭୌମ, ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜରେ ପୃଥିବୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଆସିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜିତ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପୁନି ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଓ ରୋମାଞ୍ଚକାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଶକ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବଧ କଲେ। ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେବା ପରେ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେ ପଳାଇଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ଦାନବମାନେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ବର୍ତ୍ତମାନ, କାଳନେମି ନାମକ ଦାନବ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଶତବାହୁ, ଶତମୁଖ, ଶତଶିର, ଶତଶୃଙ୍ଗ ମାଳା ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର।