ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାର୍ଗବ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଇଁ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ପରେ, ରାଜନ୍, ତୁମେ ଶୁଣ, ମହାପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅବତାର ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସରୋବର ନିକଟରେ ଅଠାଇଶତମ ଯୁଗରେ ଘଟିଥିଲା। ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଗୃହରେ, ଅବିନାଶୀ, ଦୀର୍ଘବାହୁ ବିଷ୍ଣୁ ଚାରି ଅଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିଲେ। ସେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଯେଉଁ ଅବତାର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକେ ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ, ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚୟ ଦିଆଯାଏ। ସେଉଁଠି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସୁବାହୁଙ୍କୁ ରାମ ବଧ କଲେ, ମାରୀଚକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହି ରାମଙ୍କୁ, ଜ୍ଞାନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହି ପାରିବେନି ଏମିତି ଶସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିପାରେ। ପୁଣି, ମହାନ ଜନକଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ରାମ ଖେଳ କରୁଥିବା ପରି ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ଏହିଠାରେ, ସେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ ଏବଂ ସୀତା ସହିତ ନଗରକୁ ଫେରି ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ରାମ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସବୁ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ବନବାସ କଲେ। ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ପରେ, ସୀତା, ଯିଏ ସଦା ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଲେ। ପୂର୍ବ ସ୍ନେହବଶତଃ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ୱାମୀ ଚିନ୍ତାରେ ଶୋକ କରୁଥିଲେ; ଜନସ୍ଥାନ ଅଞ୍ଚଳରେ ରାମ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ମାରୀଚ, ଦୂଷଣ, ଖର, ତ୍ରିଶିରା ଓ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଚୌଦ୍ଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚରିତ୍ରର ବିରାଧ ଓ କବନ୍ଧଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କଲେ। ଏହିପରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଶାଷ ଓ ବିକ୍ଷତଙ୍କୁ ବଧ କଲେ, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଭଉଣୀଙ୍କ ନାକ କାଟିଦେଲେ। ସ୍ତ୍ରୀ ହାରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାମ ତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ ବନେ ବନେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପମ୍ପା ସରୋବର ଅଟି, ସେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ କଲେ; ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ। ମହାବଳୀ ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହି ରାଜା, ଅତି ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଅସହିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ଲଙ୍କା ଅଞ୍ଚଳର ସନ୍ଧାନ ପରେ ସୂଚନା ଦେଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଉତ୍ସୁକ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବାନରମାନେ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ତିଆରି କଲେ; ଏହିପରେ ରାମ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଦେବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। କୋଳିର ଦଳ ଭଳି କଳା ରାକ୍ଷସମାନେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ, ବରଦାନରେ ଗର୍ବିତ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ଦଳକୁ ରାମ ବିନାଶ କଲେ। ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବଂଶଧରମାନେ ସହ ନଶ୍ୱାନ କଲେ। ତିନି ଲୋକର କଣ୍ଟକ ଏହି ଶୂରବୀର ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦଳକୁ ବଧ କରି, ରାମ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାଥ, ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପରେ, ମହାତ୍ମା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ ଓ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ସୀତା ସହିତ ଚଢି, ରାମ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରି ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧୁପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଲବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ଲୋକମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଧର୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାମ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ସେ ଶତଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ନିରନ୍ତର କଲେ, ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ; ସେ ସମୟରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ କଥା ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା, କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇନଥିଲା। ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଋଷି, ଦେବତା, ମାନବ କୌଣସି ଚୋରଙ୍କ ଭୟରେ ଥିଲେନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, କେଉଁଠି ଅଧର୍ମୀ ଜୀବ ଥିଲେନାହିଁ। ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରାଣବାୟୁ ସମନ୍ୱୟ ରହିଥିଲା; ଏହି ପୁରାତନ କଥା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗୀତ ଭାବେ ଗାଉଛନ୍ତି। ଏହି ରାମ କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଯୁବକ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସମ, ଜଙ୍ଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାହୁ, ଶୋଭାବାନ୍, ସିଂହ କାନ୍ଧ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ ଓ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ। ‘ରାମ, ରାମ, ରାମ’—ଏହିପରି କଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ କହୁଥିଲେ; ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏହି ଜଗତ ମଧ୍ୟ ରାମମୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କୌଣସି ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମବେଦ ରହିଥିବା ବିନା ଥିଲେନାହିଁ; ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହି ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରିଥିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କୁ ରାମ ବଧ କରିଥିଲେ। ସଂଯମ, ଗୁଣ ଓ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଗୌରବ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଜୟ ରାମ, ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀଙ୍କୁ ବଧ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅବତାର ଏପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।