ଅର୍ଜୁନ, ଯିଏ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକୁ କେବେ ଜୟ କରିପାରିନଥିଲେ, ସେହି ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବା ପରେ କୌଣସି ରାଜା ତାଙ୍କ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୋଶାକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିଜିଲା ନାହିଁ। ସେଠି ତାଙ୍କ ଅଲୋକିକ ରାଜମହଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଚାରିଟି ଅଂଶରେ ବାଣ୍ଟି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶକୁ ନିଜେ ଶାସନ କଲେ। ଏହି ଚାରି ଅଂଶରୁ ଏକ ଅଂଶରେ ସେ ସେନାକୁ ରଖିଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ନିଜ ନିବାସ କରୁଥିଲେ; ତୃତୀୟ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାମ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ଚୋର ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ନଗର ଓ ସହରର ଦ୍ୱାର କେବେ ବନ୍ଦ ହୁଏନଥିଲା। ଅର୍ଜୁନ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷକ, ଧନର ରକ୍ଷକ, ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ ଓ ଗୋଧନର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏଭଳି ଅର୍ଜୁନ, ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦୟାରେ, ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ସେ ବିଶେଷ କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର କଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏହି ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ହେଉଛନ୍ତି ହରିଙ୍କ ଅଂଶର ଅବତାର। ଏବେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଅନ୍ୟ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ। ଏବେ ବୃଗୁବଂଶର ଜନ୍ମ ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଏହି ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର ହେଲେ। ରାଜା, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରାମ, ସେ ବଳଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ସେ ହେହୟବଂଶକୁ ବିନାଶ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବଳବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବର ଧରଣକାରୀ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର ଭାବେ ବଧ୍ୟ ହେଲେ। ସେହି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, ଯିଏ ହେହୟମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ରଥରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ରାମ ଜମ୍ଭଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାଙ୍କ ପୂଜାରୀମାନେଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ଜମ୍ଭଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଲେ ଏବଂ ଶତଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଏହି କୃଷ୍ଣ, ଗୋବିନ୍ଦ, ବୃଗୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ହଜାର ବାହୁଅଳୀକୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସହସ୍ରଜିତ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତିସାମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ, ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୂଳରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ୬୪ ହଜାର କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ଜୟ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ ୧୪ ହଜାର କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ ସେ ହତ୍ୟା କଲେ; ପୁନି ସେ ବିର ଯୋଧାମାନେଙ୍କୁ ବି ନିହତ କଲେ। ଏହି ଶତ୍ରୁନାଶୀ ରାମ ପୂର୍ବରୁ ହଜାର ରାଜାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଏକ ଗଦାରେ ହଜାର ଜଣକୁ ମାରିଲେ, ଏବଂ ତଳୱାରରେ ଅନ୍ୟ ହଜାରକୁ କାଟିଦେଲେ। ୧୪ ହଜାରକୁ ଧୂଳିରେ ପରିଣତ କରି ନଷ୍ଟ କଲେ; ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଭାର୍ଗବ ସ୍ନାନ କଲେ। 'ରାମ, ରାମ!' ବୋଲି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ; ରାମ, ପରଶୁ ଧାରଣ କରି, ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏତେ ଅତ୍ୟାଚାର ସହିପାରୁନଥିଲେ, ସେମାନେ 'ଭୃଗୁ! ରାମ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। କଶ୍ମୀରୀ, ଦରଦ, କୁନ୍ତି, କ୍ଷୁଦ୍ରକ, ମାଳବ, ଶଭ, ଚେଦି, କାଶୀ, କରୂଷ, ଋଷିକ, କ୍ରଥକୈଶିକ; ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ମଗଧ, କାଶୀ, କୋଶଳ, ରାତ୍ରୟନ, ବିତିହୋତ୍ର, କିରାତ, କାର୍ତ୍ତିକବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ— ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବଧ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଲକ୍ଷ-ଲକ୍ଷ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶରୀରରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା; ତିନିଥର ସାତ ଥର ଭୂମିକୁ ରାମ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କଲେ। ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମୁକ୍ତ କରି, ସେ ମହାନ୍ ବୃଗୁବଂଶଜ ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକା ରଙ୍ଗର ରକ୍ତ ଓ ଜୀବରେ ପୂରିଦେଲେ। ଏହି ରକ୍ତରେ ପୂରିଥିବା ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ତାଙ୍କ ପିତୃମାନେଙ୍କ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅଠାରୋ ଦ୍ୱୀପକୁ ବଶ କରି, ବୃଗୁପୁତ୍ର ହଜାର-ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ-ଶତ ନରମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସମୁଦ୍ରସୀମା ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ରାମ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଭୂମି ଦାନ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧୂଳିଶୂନ୍ୟ ଭୂମି ରଖିଦେଲେ। ଏହିପରି ମହାପୁରୁଷ ବୃଗୁଙ୍କ କଥା କଳକୃତ ମାନେ ଗୀତିରେ କହନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଗାଧି ଓ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। କଶ୍ୟପ ରାମଙ୍କୁଠାରୁ ଅଠାରି ହାତ ଉଚ୍ଚ ଏକ ସୁନାର ବେଦୀ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମହାବଳୀ ରାମ ବହୁତ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଏବଂ ପୁନି ଶଳ୍ଵଙ୍କ ସହିତ ସୌଭରେ ଶତ ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ବୃଗୁମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ସୌଭ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୁସଜ୍ଜିତ ରଥରେ ଚଢିନଥିଲେ। ସେ ନାଗ୍ନିକା କନ୍ୟାମାନେଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ— 'ରାମ, ରାମ, ମହାବାହୁ, ବୃଗୁବଂଶର କୀର୍ତ୍ତିବୃଦ୍ଧିକାରୀ—' 'ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କର; ତୁମେ ସଉଭକୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଭୟଙ୍କର—' 'ସେହି କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାମ୍ବ ସହିତ, ସଉଭକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରିବେ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ବୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଶା କରି, ମହାନ ରାମ ତାଙ୍କ ରଥ, ଅସ୍ତ୍ର, ବାଣ, ପରଶୁ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଜଳରେ ରଖି, ରାମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ, ଲଜ୍ଜା, ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଜୟ କରିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ପାଞ୍ଚ ଆଧାର ସ୍ଥାପନ କରି ତାଙ୍କ ରଥକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ; କର୍ମର ଅଧିପତି ତାହାକୁ ଆରମ୍ଭରେ ବିଭଜନ କଲେ। ସେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ତୃଟି କରି ସଉଭକୁ ବିନାଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାନ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାର୍ଷି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ରୁତ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।