ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଆଗରୁ ଅନେକ ରୂପେ, ହଜାର ହଜାର ଅବତାର ଘଟିଛି । ମୁଁ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିବି, ଆମନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଶୁଣ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ପଦ୍ମନାଭ ବିଷ୍ଣୁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ । ଏହି ଅବତାରକୁ ‘ପୌଷ୍କରିକ’ ବୋଲି ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ତାଙ୍କର ପାଠ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଏହାପରେ ଯେଉଁ ଅବତାରକୁ ‘ବରାହ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଅବତାର । ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଜଳରୁ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ଦାଢିରେ ଉଠାଇଲେ, ସେଠାରେ ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ, ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ । ତାଙ୍କର ପାଦ ବେଦ, ଦାଢି ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ, ଦାନ୍ତ ହେଉଛି ଅଲ୍ତାରର ମୁଖ । ତାଙ୍କର ଜିଭ ଅଗ୍ନି, କେଶ ଦର୍ଭା ଘାସ, ମୁଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମା, ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ତାଙ୍କର ଅଂଗ ବେଦର ଅଂଶ, ଓ ମଂତ୍ରମୟ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ । ସେ ସାମ ଗାନର ଧ୍ୱନିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମୁଁହେଁ ହୋମକୁଣ୍ଡର ଚମଚ, ମୁଁହ ହୋଇଥିଲା ଅଫରିଂ ଲାଡଲ, ନାକ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞସ୍ପୂନ୍ । ସେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ମୂର୍ତ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତିରେ ଶୋଭିତ, କର୍ମ ଓ ପ୍ରତାପରେ ପୂଜିତ । ତାଙ୍କର ମୁଁହେଁ ପାପ ନାଶର ଦ୍ୱାର, ଧୈର୍ୟ ଓ ସ୍ଥିରତାର ମୂର୍ତ୍ତି, ବୃଷଭ ସଦୃଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଜ୍ଞ ପଶୁମାନେ ପ୍ରତି କରୁଣାମୟ । ତାଙ୍କର ଦେହେ ଉଦ୍ଗାତୃର ଚିହ୍ନ, ଯଜ୍ଞ ପଶୁର ବୀଜ ଓ ଔଷଧିର ରସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଓ ବାହ୍ୟ ଆତ୍ମା, ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ, ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ । ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ଯଜ୍ଞବେଦି, ଗନ୍ଧ ହୋମ ଦ୍ରବ୍ୟର, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିଶୀଳ । ତାଙ୍କର ଦେହ ପୂର୍ବ ଯଜ୍ଞବେଦି ଭଳି, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ହୃଦୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ସଦୃଶ, ଯୋଗୀ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାସ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି । ତାଙ୍କର ଓଠ ପୂର୍ବକ୍ରିୟାର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରାବର୍ଗ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ରିତ୍ବିଜ୍ ଭାର୍ୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ରତ୍ନ ଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ଚୂଡ଼ା ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି ଯଜ୍ଞବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ପୃଥିବୀକୁ, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠାଇଲେ । ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମାସ୍ୱରୂପୀ ଦେବୀ, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଜଳରେ ଡୁବୁଥିବା ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କର ଦାଢିରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଲେ; ଶୃଙ୍ଗରେ ଧରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଏହା କରିଥିଲେ । ସହସ୍ରମୁଖୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ପ୍ରଭୁ ଏହିପରି ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏହି ଯଜ୍ଞବରାହ ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଆତ୍ମା । ସମୁଦ୍ରବେଶ୍ମିତ ପୃଥିବୀ ଏପରି ଉଠାଯି, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ବଧ କରିଦେଲେ । ବରାହ କଥା ଏଠି ସମାପ୍ତ; ଏବେ ନରସିଂହ କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ପଶୁନାୟକ ଭଗବାନ ବଧ କରିଥିଲେ । ଦୈତ୍ୟମହାରାଜ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନାମକ, ତିନି ଲୋକରେ ଅସହ୍ୟ କଣ୍ଟକ ଥିଲେ । ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଦଶ ହଜାର ଦଶ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚଶେ ଅଧିକ ସମୟ ଯାଏଁ, ସେ ଦୃଢ଼ ନିୟମ, ଉପବାସ, ମୌନ ଓ ସଂୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ । ଏପରି ନିୟମ, ସଂୟମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ । ତାପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, ରଜତ ହନ୍ତା, ରବି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ହଂସ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନରମାନେ ସହିତ ଆସିଥିଲେ । ଦିଗ୍ବଳୟ, ଉପଦିଗ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ତାରା, କ୍ଷଣ, ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ସହିତ, ସେଠାରେ ଦେବ, ତପସ୍ୟାଶୀଳ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ସପ୍ତ ଋଷି, ରାଜାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ । ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଗୁରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି କହିଲେ — "ମୁଁ ତୁମ ଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ବର ଚାହ, ଭଲ ପାଇବୁ, ଯାହା ଚାହୁଛ, ମାଗ।" ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ କହିଲେ, "ଦେବ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ, ମନୁଷ୍ୟ, ପିଶାଚ କେହି ମୋତେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୁଧାନ୍ବିତ ହେଲେ, ତପସ୍ୟାଶୀଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାପ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ । ଅସ୍ତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଶୁଖିଲା ବା ଭିଜା କିଛି ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ । ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ରାତି, ଦିନ, ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ । ପଶୁ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ପକ୍ଷୀ, ସରୀସୃପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବର ଦିଅ ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ଦିବ୍ୟ ବର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳିବ ।" ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଆକାଶକୁ ଚଳିଗଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ତିନି ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଶୋଭିତ ହେଲେ । ଏହି ବର ଦେବା କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଭଗବନ୍, ଏହି ବର ଦ୍ୱାରା ଅସୁର ଆମକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବେ; ଦୟାକରି ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ବିଚାର କରନ୍ତୁ ।" ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଦେବମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶେଷରେ, ଭାଗ୍ୟବାନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବିନାଶ କରିବେ ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ । କିନ୍ତୁ ବର ପାଇବା ସହିତ, ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏହି ବରର ଅଭିମାନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।