ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ହରିଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ବିଷୟରେ ବିବର୍ଣ୍ତି ହେଉଛି। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଆକାଶ, ତାଙ୍କର ନାଭି ହେଉଛି ମଧ୍ୟାକାଶ, ତାଙ୍କର ପାଦ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ; ତାଙ୍କର କାନ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ମୁଖ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ। ସମସ୍ତ କିଛି ହରିରେ ବିନ୍ୟାସିତ, ଯେପରି ମଣିମାଳା ଏକ ତାରରେ ଗଠିତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିନାଶ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଳିନ ହେଉଥିଲା, ତେବେ ମହାଯୋଗୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆତ୍ମା ନାରାୟଣ ନିଜରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ନିରୀକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ, ଅବିନାଶୀ; ସେ ସନତ୍କୁମାର, ରୁଦ୍ର ଓ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ତପସ୍ୱୀ ମହାନ ଋଷିମାନେ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ସୃଷ୍ଟିମାନେ ନିଜ ନିଜ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ରୂପରେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅନେକ କୋଟି ବର୍ଷ ଅତିତ ହୋଇଛି। ଅନେକ ପ୍ରଳୟ ହୋଇଛି, ମନୁମାନଙ୍କର ଚକ୍ର, ଯୁଗ, ଓ ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଚକ୍ରରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ଜଗତ ବିନାଶ ମୁହାଁ ଦେଉଛି। ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନାରାୟଣ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶିରୋଦଧି ମଝିରେ ବାସ କରିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପିତା ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ମହାପିତା ଦେବତା ନାରାୟଣ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ବି ଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ବସିଥିବା, ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଗବାନ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଭାବରେ ହରି ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ମୁଁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଘଟିଥିବା କଥା କହିବି। ହଜାର ବର୍ଷ ନିଦ୍ରା ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଜଗତର ନିୟନ୍ତା, ଅନେକ ହଜାର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଠିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, କପିଳ, ପରମେଷ୍ଠିନ୍, ସପ୍ତ ଋଷି ସହିତ ଦେବମାନେ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର, ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ଓ ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଭଗବାନ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଲର ମଝିରେ ଲୟ ହୋଇଥିଲା, ଦେବ-ଅସୁର, ନାଗ-ରାକ୍ଷସମାନେ ବିନାଶ ହୋଇଥିଲେ—ତେବେ ଦୁଇ ଭାଇ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଥିବା, ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵର ପାଇଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କାନ ମାଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପୂର୍ବରୁ ଅଜୟ ଥିଲେ। ଶିରୋଦଧିରେ ପର୍ବତ ଶିଖର ସଦୃଶ ଶୟନ ଶାୟୀ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ପବନ ତାଙ୍କ ମଝିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଆକାଶକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲେ, ବିଶାଳ ହେଲେ; ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଏକ ମୃଦୁ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୃଢ଼; ସବିତା, ଜଳରୁ ଜନ୍ମିତ, ସେମାନେ ନାମ ଦେଲେ। ମୃଦୁଟିକୁ "ମଧୁ", ଦୃଢ଼ଟିକୁ "କୈଟଭ" ନାମ ଦେଲେ; ସେମାନେ ନାମ ପାଇ ବଳ ଉପରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ଭୟର ଅଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏକ ମହାଜଳ ଭାବିଲେ; ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା— ସେ ଜଳର ମହାମାସରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମୁଦ୍ରା ହିନ୍ଦ ପଦ୍ମରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ନିଜେ ସେହି ଜନ୍ମକୁ ଉପସ୍ଥିତ କଲେ, ମାଟି ହିନ୍ଦ ପଦ୍ମକୁ ପୂଜା କଲେ। ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଚାରି ମୁଖ ନେଇ, ଜଳର ଗଭୀର ଗର୍ଭରେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଚଳ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖି, ଜଗତର ନାୟକ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପଦ୍ମନାଭ ନିଜ ଶୟନରୁ ଉଠିଲେ। ଏହା ପରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ମହାଜଳରେ, ଯେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକ ଜଳରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅସାଧାରଣ ଥିଲା, ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା, ତଥାପି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେନି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦିରାପାନ ଭାବରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଖୁସି ହୃଦୟରେ କହିଲେ— "ଆମେ ତୁମର ଯୁଦ୍ଧରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ତୁମେ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଳରେ ବିନାଶ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆମର ବିନାଶ ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ଆମେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେଉ; ଯେ ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବେ, ସେ ଆମର ପିତା ହେବେ।" ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ନାରାୟଣ ହସିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ନିଜ ଭୁଜାରେ ପକାଇଲେ। ନିଜ ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କର ବିନାଶ କଲେ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ ଜଳରେ ପଡିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଏକ ହୋଇଗଲା। ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଚର୍ବି ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ଜଳର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଚର୍ବି ସମସ୍ତ ଜଳରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦୈତ୍ୟ ଦୁଇ ଚର୍ବିରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲା। ଏହି ଦିନରୁ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ପୃଥିବୀ "ମେଦିନୀ" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା—ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ହେଲା।