ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ଅଶ୍ୱଥାମାନ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ମାହାରଥୀ, ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଭାରତମାନ୍ୟଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ? ଡ୍ରୋଣ ଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ଶୂରବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିକ୍ଷକ, ଏବଂ ଅଜୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଯିଏ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପରି ଧର୍ମ, ଶୌର୍ୟ ଓ ରାଜଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଦେଉଛନ୍ତି? ଏଠାରେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପିତା ରାଜା, ଏକଲବ୍ୟ ଏବଂ ମଦ୍ରର ରାଜା ଶଲ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏହାସହ କର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟର ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିଛି, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିପରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ? ଏଠି କୃଷ୍ଣ କୌଣସି ରାଜପୁରୋହିତ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ରାଜା ନୁହଁନ୍ତି; ତେବେ କୌରବମାନ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଛ; ଏହା ତ ଏକ ପକ୍ଷପାତ ବୋଲି ଅନ୍ୟ କିଛି ହୋଇପାରିବ କି? ନାହିଁ, ଯଦି ମାଧୁସୂଦନ ପୂଜ୍ୟ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଏତେ ରାଜାମାନେ ଏଠିକୁ କାହିଁକି ଆଣାଯାଇଛନ୍ତି? ସେମାନେ କେବଳ ଅପମାନ ପାଇବା ପାଇଁ? ଆମେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭୟ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ସମ୍ମିଳନ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ଏହି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆମକୁ ଗଣନା କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ରାଜସଭାରେ ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ସେ ଯୋଗ୍ୟତା ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତାହା ଅପମାନ ବୋଲି ଅନ୍ୟ କିଛି ହୋଇପାରିବ କି? ଏଠି ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ଖ୍ୟାତି 'ଧର୍ମନିଷ୍ଠ' ବୋଲି ବିକାଶ ପାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି କିଏ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଇପାରିବ? ଏହି ବୃଷ୍ଣିବଂଶଜ, ଯିଏ ଅନ୍ୟାୟ ପ୍ରକାରେ ମହାରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ—ସେ କିପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁହାଯିବେ? ଆଜି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଧର୍ମ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ତାଙ୍କ ଅଳ୍ପତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ। ଯଦି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ଯଦ୍ୟପି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଅଛି, ତଥାପି ତୁମେ ମାଧବଙ୍କ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ କ'ଣ ଅଟୁଟ ଅଛି ତାହା ଜାଣିବା ଦରକାର। ନାହିଁ, ଏହି ସମ୍ମାନ ଦୁର୍ବଳମାନେ ଦେଇଥିଲେ, ତେବେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟତା ନଥିବା ଥିଲେ, ଏହି ସମ୍ମାନ କିପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଏହା ଏକ ଅନୁଚିତ କାମ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ କୁକୁର ଅନୁପସ୍ଥିତ ହୋମର ଘୃତ ଖାଏ, ସେପରି ତୁମେ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ନେଇଛ। ମୁଁ କୌଣସି ରାଜାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁନାହିଁ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କୌରବମାନେ କେବଳ ତୁମକୁ ଚାଟୁକାରିତା କରୁଛନ୍ତି। ଯେପରି ନପୁଂସକଙ୍କ ବିବାହ, ଗନ୍ଧହୀନ ଜିନିଷରେ ଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କୁବିଶେଷ୍ଟ ଜିନିଷରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ନାହିଁ, ସେପରି ରାଜା ନୁହଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାଜା ପରି ପୂଜା କରାଯାଉଛି, ମାଧୁସୂଦନ। ଏଠି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଇଛି—ଏହା ସବୁ ଯଥାବତ୍। ଏପରି କଥା କହି, ଶିଶୁପାଳ ତାଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରୁ ଉଠି ଏହି ସଭାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ— "ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ଉଚିତ ନୁହଁ; ଏହା ମହାପାପ, ଏବଂ ତୁମ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥା ଅନାବଶ୍ୟକ। କୌଣସି ରାଜା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ବୁଝିପାରିବାରେ ବିଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ଏହି ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି—ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଏଠି ଅନେକ ବୟସ୍କ ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମଠାରୁ ବଡ଼, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ମାନି ମାପ କରିବା ଉଚିତ। ନିଶ୍ଚୟ, ଭୀଷ୍ମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ଚେଦିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତ ନୁହଁ, ଯେପରି କୌରବମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏ ଜଗତରେ ସର୍ବପୂଜ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମାନକୁ ମାନେନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ମଧୁର କଥା କିମ୍ବା ସମ୍ମିଳନ ଦରକାର ନୁହଁ। ଏଠି ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ ମୁଁ ଏମିତି କୌଣସି ରାଜାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯିଏ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ଶୌର୍ୟରେ ଅଜୟ ଥିଲେ। ମାନବମାନେ କେବଳ ଆମ ପାଇଁ ନୁହଁ, ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ ସର୍ବପୂଜ୍ୟ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। କୃଷ୍ଣ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତ ବୃଷ୍ଣିପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ବୟସ୍କମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ, ଅନ୍ୟକୁ ନୁହଁ; ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଏପରି ଭାବ ମନେ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ମହାରାଜ, ମୁଁ ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀ ବୟସ୍କଙ୍କ ସେବା କରିଛି, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶୌରିଙ୍କ ଗୁଣ କଥା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା ସୁନିଥିଲି। ମୁଁ ଅନେକ ପୁଜ୍ୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ଯେଉଁମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଜନ୍ମରୁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ। ଏହି କଥା ପୁନଃପୁନଃ ଲୋକେ କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ପ୍ରାୟଃ ଶୁଣିଛି; ଆମେ, ଚେଦି ଓ ହସ୍ତୀମାନ୍ୟ, କେବଳ କାମନାବଶତଃ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁନାହିଁ। ନ ଆତ୍ମୀୟତା ନ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ସେ ଭୂମିରେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଶୁଭ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି, ପ୍ରତାପ ଓ ବିଜୟ ଦେଖି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ; ଏଠି ଆମ ମଧ୍ୟରେ, କୌଣସି ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା ବିନା ସମ୍ମାନ ପାଇନାହିଁ।