ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞ ଉପଲକ୍ଷେ ଏକ ଅତି ମହାନ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆୟୋଜିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଘୃତ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନ, ଭୋଜନ ଓ ବିପୁଳ ଧନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଜାତି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସରେ ଡୁବିଗଲେ। ଅଭିଷେକ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଏଠି, ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ରେ ଅନେକ ମହାନ ଋଷିମାନେ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଵଳ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାଳାରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ଦ୍ରୁଢ଼ ଉତ୍ସାହରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏଠି, ଅନେକ ଜଣେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ 'ଏହିପରି', 'ଏହିପରି ନୁହେଁ', 'ଏହି ଭାବେ', 'ଅନ୍ୟ ଭାବେ' ଭାବରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିଲେ। କିଛି ଜଣେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଷୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରତିବାଦ କରୁଥିଲେ; କିଛି ଅପ୍ରତିବାଦିତକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବିରୋଧିତକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ, ଯୁକ୍ତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନିଷ୍କର୍ଷ ଦ୍ୱାରା। ଏଠି, କିଛି ପଣ୍ଡିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଅର୍ଥକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲେ, ମାନେ ଆକାଶରେ ମାଂସ ଉଡ଼ୁଥିବାକୁ ଶ୍ୟେନ ଭଳି ଚିହ୍ନିଥିଲେ। କିଛି ଜଣେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରବୀଣ, କିଛି ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତୀ; ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଭାଷ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ବେଦଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ମହାନ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଆକାଶରେ ତାରାମଣି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶାଳାରେ କୌଣସି ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅନିୟମିତ ନଥିଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ରୢ଼ ଥିଲା। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଉଜ୍ଵଳତା ଦେଖି ନାରଦ ଋଷି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ନାରଦ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଏକ ଗଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତରଣ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା। ଏହି ଦେବତାମନଙ୍କ ଅସେମ୍ବ୍ଲି ଦେଖି, ନାରଦଙ୍କ ମନରେ ହରି, ପଦ୍ମନୟନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏଠି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳନ କରିଥିବା ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅବତରିତ ହୋଇ ଏହି ବ୍ରତକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ଦେବତାମାନେକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, 'ତମେ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।' ଏଭଳି ନାରାୟଣ, ଶମ୍ଭୁ, ଭଗବାନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ଯଦୁବଂଶର ଶେଷରେ ଅବତରିତ ହେଲେ। ପୃଥିବୀରେ ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶରେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶଧର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାହୁଶକ୍ତି କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିଲେ; ହରି, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଏବେ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ନାମରେ ବସିଛନ୍ତି। ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ଭଗବାନ ପୁନି କ୍ଷତ୍ରିୟଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିବେ, ଏମିତି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା। ଏଭଳି ନାରଦ, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ, ହରି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଏଠି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମହାନ ଯଜ୍ଞରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆତ୍ମା, ନିଜ ଗୁଣରେ ଉଲ୍ଲେଖ୍ୟ, ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜାଣି, ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଜନାନୀ, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏବଂ ରତ୍ନର ଭାରା ନେଇ, ଦୂର ଯାତ୍ରାରେ ଯଜ୍ଞ ଶାଳାକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଭୋର ହୋଇ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ଶେଷ ସେନାମାନେକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିଲେ। ଅଜ, ଚକ୍ରଧାରୀ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ, ସେନାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ଦେଲେ। ଯଦୁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବିଜୟ ଉପଲକ୍ଷେ, ମାଧବ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏକ ବିପୁଳ ଧନ ନେଇ ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯଜ୍ଞ ଉପଲକ୍ଷେ ଏକତ୍ରିତ ଚେଦିମାନେ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଦଳ ଭଳି ଏକତ୍ରିତ, ତାଡ଼ି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ସିଂହ ଭଳି ପ୍ରବଳ ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଦେଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାଜସମୁଦ୍ର ଅସୀମ ହେଲା। ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ମଧୁସୂଦନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି, ପବନ ଭଳି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୁଏ ଆଗେ ଆଗେ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାରୁ ଭାରତ ନଗରୀ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଡୁବିଗଲା, କାରଣ ସେ ଧନ ଓ ଧର୍ମ ନିୟମ ଜାଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୂଜା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ। ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ସହଦେବ, ଯିଏ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଗଲେ। ସେ ଯଜ୍ଞ ଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିତାଙ୍କ ଭାଇ, ଏକ ଗୁରୁ, ଏକ ଋଷି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକ ଉଜ୍ଵଳ ତାଲିକା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ବୃଦ୍ଧ ଜଣେ, ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଦୃଢ଼, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବିନାଶୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଲେ। ସେ ଅନନ୍ତ, ଶତ୍ରୁମାନେର ଶେଷ, ଦଳମାନେର ଦଳନ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେର ଉତ୍ସ, ଆପତ୍ତି ସମୟରେ ଅବିନାଶୀ ଆଶ୍ରୟ। ସେ ଭବିଷ୍ୟତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଭୂତ, ଦ୍ୱାରକାରେ ଶତ୍ରୁମାନେର ଦଳନ; କୃଷ୍ଣ ଆଗମନ କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ପାଣ୍ଡବ କେଶବକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁସାରେ, ବୟସ ଓ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।