ନକୁଳ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ରୋହିତକ ଏବଂ କୁପଦ୍ରରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅନେକ ଆନନ୍ଦମୟ ଧନ, ଗାଏଁ, ଧାନ ଓ ରତ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ବିରାଟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହିତ ମହାସଂଗ୍ରାମ ହେଲା, ସେମାନେ ମୟୂରଙ୍କ ପରି ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ଥିଲେ। ନକୁଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାରୁଭୂମି ଓ ଧାନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭୂମିକୁ ଜିତିଲେ। ତାପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନକୁଳ ଶୈରିଷକ ଏବଂ ମହେତ୍ଥାକୁ ବଶ କଲେ, ରାଜର୍ଷି ଅକ୍ରୋଶ ସହିତ ମହାସଂଗ୍ରାମ ହେଲା। ଦଶାର୍ଣ୍ଣମାନେକୁ ଜିତି ନକୁଳ ଶିବି, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, ମାଳବ ଓ ପଞ୍ଚ କର୍ପଟକଙ୍କ ଉପରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେ ମଧ୍ୟମକେୟ, ବଟଧାନ, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ବଶ କଲେ, ପୁନି ଫେରିବାବେଳେ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟର ଅଧିବାସୀମାନେକୁ ଜିତିଲେ। ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ନକୁଳ ଉତ୍ସବ ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ସଭାମାନେକୁ ଜିତିଲେ, ସିନ୍ଧୁ ତଟରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରଭଳ ମୁଖ୍ୟମାନେକୁ ବଶ କଲେ। ସେ ଶୂର ଅଭୀର ଜାତି, ସରସ୍ୱତୀ ତଟର ବାସିନ୍ଦା, ମାଛ ଧରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ ବଶ କଲେ। ପଞ୍ଚନନ୍ଦ ଓ ଅମରପର୍ବତ, ଉତ୍ତର ଜ୍ୟୋତିଷ ଓ ଦିଭ୍ୟକଟା ନଗରୀକୁ ଜିତିଲେ। ନକୁଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରପାଳକୁ ବଶ କଲେ, ରମଥ, ହରାହୁଣ, ପଶ୍ଚିମ ଦେଶର ରାଜାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲେ। ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ନକୁଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ବଶ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ। ଏହିପରେ, ରାଜା ଭୟହୀନ ହୋଇ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଶକଳାକୁ ପହଞ୍ଚି ମଦ୍ର ଓ ପୁଟଭେଦନମାନେକୁ ବଶ କଲେ। ସେ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାମା ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ବଶ କଲେ ଓ ଉଚିତ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ବିଜୟୀ ନକୁଳ ଅସଂଖ୍ୟ ରତ୍ନ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳର ଦେଶରୁ ଭୟଙ୍କର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେକୁ ଜିତିଲେ। ପହ୍ଲବ, ବର୍ବର, କିରାତ, ୟୌନ, ଶକମାନେଙ୍କୁ ବଶ କରି ତାଙ୍କ ଧନ ଏବଂ ରତ୍ନ ନେଲେ; ଏହିପରେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବହୁପଥ ବିଦ୍ୟ ନକୁଳ ପଛକୁ ଫେରିଲେ। ହଜାର ହଜାର ଶୁଲ୍କ ଓ ଅପାର ସମ୍ପଦ ନେଇ, ଏହା ସେ ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରଜତ୍କୋଶକୁ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆସି, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଓ ବ୍ୟାସନନ୍ଦନ, ନକୁଳ ବରୁଣଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଜିତିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶ ହୋଇଥିଲା। ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରକ୍ଷା, ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶର ଫଳରେ, ଲୋକେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ କର ନେବା ଓ ନ୍ୟାୟସଂପନ୍ନ ଶାସନରେ ବର୍ଷା ପ୍ରଚୁର ହେଲା, ଭୂମି ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ—ପଶୁପାଳନ, ଚାଷ, ବ୍ୟବସାୟ—ଫୁଲିଫଳି ହେଲା; ଏହି ସବୁ ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷେମ କାରଣରୁ ହେଲା। ଚୋର ବା ଠକବାଜ କିମ୍ବା ଏକାପରେ ଏକା, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ କୃପାରେ କୌଣସି ମିଥ୍ୟା କଥା ଶୁଣାଯାଉନଥିଲା। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଅତିବର୍ଷା, ରୋଗ, ଅଗ୍ନି, ଅଚେତନତା—ଏହି ସବୁ କିଛି ହେଉନଥିଲା, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ ଅଛନ୍ତିବେଳେ। ରାଜାମାନେ କେବଳ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶୁଲ୍କ ଦେବାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଧର୍ମ ଓ ଧନ ସଂଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଧନ ଅପାର ହେଲା, ଯାହା ଶତ ବର୍ଷ ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ରଜତ୍କୋଶ ଓ ଧନର ମାପ ଜାଣି, କୌନ୍ତେୟ ରାଜା ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଯଜ୍ଞ ଉପରେ ଲଗାଇଲେ। ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ଏକାଠି, କହିଲେ: “ହେ ମହାବଳୀ, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞର ଅବସର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି, ବେଦମୂର୍ତ୍ତି ହରି, ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ, ଗତ-ଭବିଷ୍ୟତ-ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ, କେଶବ, କେଶୀ ନିହନ୍ତା। ସମସ୍ତ ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ବିପଦରେ ନିରାପତ୍ତି ଦାତା ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ସେ ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଓ ଢୋଳର ଉଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ସେନାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଲେ। ମାଧବ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରି, ବହୁ ସେନା ସହିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କଛକୁ ଆଣିଲେ। ଅସୀମ ଧନର ଧାରା, ଅକ୍ଷୟ ରତ୍ନସାଗର, ରଥର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜାମାନ୍ୟ ହେଉଥିଲା ଯେପରି ସେ ପ୍ରମୁଖ ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ରଜତ୍କୋଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଏହା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ କିମ୍ବା ପବନ ନିରବତାକୁ ଭଙ୍ଗ କରେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଭାରତପୁରୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମ୍ପ୍ରୀତି ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭେଟି ଉଚିତ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ କଲେ, ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ସଉଖ୍ୟରେ ବସାଇଲେ। ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ଦୁଇ ଭାଇ ଓ ବ୍ୟାସ ଆଦି ପୂରୋହିତମାନେଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ଦୟାରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ମୋ ବଶରେ ଆସିଛି, ଅନେକ ଧନ ଅର୍ଜିତ ହୋଇଛି, ହେ ବୃଷ୍ଣିନନ୍ଦନ। ତେଣୁ, ଓ ଦେବକୀସୁତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଧନକୁ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅଗ୍ନିପାଇଁ ଉଚିତ ଭାବରେ ବ୍ୟୟ କରିବାକୁ ଚାହାଁଉଛି, ହେ ମାଧବ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଓ ଦାଶାର୍ହ, ମୁଁ ତୁମେ ଓ ମୋ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଏଥିପାଇଁ ତୁମ ଅନୁମତି ଦିଅ। ତେଣୁ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମେ ଯଦି ଇଚ୍ଛା କର, ଆପଣ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଉ; ଏହା ହେଲେ ମୁଁ ପାପମୁକ୍ତ ହେବି। କିମ୍ବା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇମାନେ; ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ମୁଁ ପରମ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିପାରିବି।” କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣର ସ୍ତୁତି କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ତୁମେ ଏକାମାତ୍ର, ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାୟଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ଉପଲବ୍ଧ କର, କାରଣ ତୁମେ ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଆମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବ।