ମହାଭାରତର ଏହି କଥାରେ, ଏକ ସମୟରେ ଯଦ୍ୟପି ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଓ ପରେ ବୃହଦ୍ରଥ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଏଠି ଅପମାନରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ଏଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ନୂତନ ଘଟଣା ଘଟିବାକୁ ଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସମ୍ବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠି କୌରବ ଶୂରବଂଶୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସହ ହେଉଛନ୍ତି ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ନିଜ ମାମାଘର ପକ୍ଷରୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲେଞ୍ଜ କରି କହିଲେ, “ହେ ମଗଧରାଜ! ଦୃଢ଼ ହୁଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ନହେଲେ ୟମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।” ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ଜରାସନ୍ଧ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ କଂସ, ପ୍ରଳମ୍ବ, ବାଣ, ମୁଷ୍ଟିକ, ନରକ, ଇନ୍ଦ୍ରତାପନ, କେଶୀ, ପୁତନା ନୁହେଁ। ମୁଁ କଳୟବନ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିଛ। ଗୋପବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ପୂର୍ବ ପରମ୍ପରା ମନେପକ। ମୋ ଭୟରୁ ତୁମେ ତୁମ ଜନ୍ମସ୍ଥଳ ଓ ମଧୁରା ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପଳାଇଥିଲ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି। ଏବେ ତୁମେ ଶୂରବଂଶୀ ଭାବେ ଗର୍ବ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୁଁ ବୋଜାର ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ଋଣ ଶୋଧିଦେବି। ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ଜାମାତା ମାଧବ, ତୁମକୁ ମାରିବା ମୋ ଦୀର୍ଘକାଳର ଆଶା। ଦେବମାନେ ଓ ବସବଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଉଦ୍ୟମ ସଫଳ ହୋଇଛି, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇଁଜଣେ ଅଶୁର ଅପୁରୁଷ। ଯେପରି ସିଂହ ଛୋଟ ହରିଣମାନେଂକୁ ମାରେ, ସେପରି ମୁଁ ସେମାନେଂକୁ ମାରିଦେବି।” ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ। ତେବେ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କରି କହିଲେ, “ତୁମକୁ ଆଜି ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରିଦେବି; ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବଳ ପରାଜିତ ହୋଇନଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେନି; ଏଠି କିଏ ଅପରାଜିତ ରହିଛି? କ୍ଷତ୍ରିୟର ଏକମାତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ବଶ କରି ଇଚ୍ଛାମତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା। ଦେବମାନେ ପାଇଁ ରାଜାମାନେଂକୁ ଆଣିଛି, ତେଣୁ ଆଜି ଭୟରୁ ସେମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ିବି କିପରି? ମୋ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦୀକ୍ଷା ମନେ ପକାଇଛି। ତୁମେ ଯେପରି ଚାହ, ସେପରି ଏକ ସେନା ବନାମ ସେନା, ଏକ ବନାମ ଏକ, କିମ୍ବା ଦୁଇଁଜଣ, ତିନିଜଣ ସହିତ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।” ଏପରି କହି ଜରାସନ୍ଧ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହଦେବଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ସେନାପତି କୌଶିକ ଓ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ହଂସ ଓ ଦିଭିକା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ସୌରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେପକି, ତାଙ୍କ ଶୂରତା ଓ ବଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ଅଜୟ ଥିଲେ; ତେବେ ଭୀମଙ୍କୁ ଏହି ବଳର ଅଂଶ ମିଳିଥିଲା। ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ଶାନ୍ତ ଶ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ନିଜେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେନି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରଥମେ ରଖି, ହଳଧରଙ୍କ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଠାରେ ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କୃଷ୍ଣ ଓ ମଗଧର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ କିପରି ଏକଠା ରହିଥିଲେ? ଏବଂ କିପରି ମାଧବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କଠାରେ ପରାଜିତ ହେଲେ? କଂସ କିଏ, ଏହି ଶତ୍ରୁତା କାହିଁକି ହେଲା? ବିଷୟଟି ସଠିକ୍ କହ।" ତାହାପରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ, ଯଦୁବଂଶରେ ବଢ଼ିଆ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବସୁଦେବଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ସେଉଁଥିରେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବୃଷ୍ଣି ଉତ୍ତରଧିକାରୀ ଥିଲେ। ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ସନ୍ତାନ କଂସ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭୀଣ ଥିଲେ। ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ରାଜସମ୍ମାନରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ କଂସ, ଏହିଠାରୁ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ସହ କଂସଙ୍କ ଦୌହିତ୍ୟ ଗଢ଼ିଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ କଂସ ମଥୁରାରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶୂରତା ବେଶି ଥିଲା। ଧନ ଓ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ, ସେ ନିଜ ପିତାକୁ ବନ୍ଧି ରଖିଲେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କଲେ। ସେ ବସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କଲେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇଁଜଣେ ଏକଠି ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦାଇତ୍ୟପତି ଦେବକଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବକୀଙ୍କୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ବିବାହ କରାଇଲେ। ଦେବକୀଙ୍କୁ ରଥରେ ନେଉଥିବା ବେଳେ, କଂସ ରଥରେ ବସିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଆକାଶରୁ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଏକ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବସୁଦେବ ଓ କଂସ ଦୁହେଁ ଶୁଣିଲେ—“ହେ କଂସ, ଆଜି ତୁମେ ଦେବକୀଙ୍କୁ ନେଉଛ, ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ତାନ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।” ଏହି ଶୁଣି କଂସ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରଥରୁ ତଳେ ଉତରି, ତଳୱାର ଉଠାଇ ଦେବକୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସୁଦେବ ଶାନ୍ତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବରେ କଂସଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ, ନାରୀ ଉପରେ ହିଂସା କରିବା ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ନିରାପରାଧ ନାରୀକୁ ନିର୍ମୂଳ୍ୟ ମାରିବେ କି? ଏହି ଭୟ ତୁମେ ଚାହିଲେ ଦୂର କରିପାରିବ; ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା, ଚୁକ୍ତି ରଖିପାରିବା। ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କର, ତେଣୁ ତୁମ ଭୟ ଦୂର ହେବ।” ଏପରି ଦୀର୍ଘ କଥାରେ ଜରାସନ୍ଧ, କଂସ, ବସୁଦେବ, ଦେବକୀ, ଓ ପାଣ୍ଡବ-କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଏକ ଗଭୀର ନାଟକର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଂଶ ଭାବେ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।