ମହାଭାରତର ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣ, ହେ ରାଜନ୍। ଆମେ ଯଦି ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଇ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କରୁଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି ଆମେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ତିନିଶ ଶତ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ। କାରଣ, ସେଠାରେ ଦୁଇ ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ—ହଂସ ଓ ଦିଭିକା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀରତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦୁହେଁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବାକୁ ନିୟତ। ଏହି ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜରାସନ୍ଧ ଏକଠି ହେଲେ, ମୋ ମତରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ। ମୁଁ ଏହି ମତ କେବଳ ଆମେ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ ଭାବୁଥିଲେ। ମୁଁ ଜରାସନ୍ଧ ସହିତ ଏଠରେ ଅଠାରୋଟି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାବଳୀ ଜରାସନ୍ଧ ବଧ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅଠାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଥର ଏକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ—ହଂସ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଉଁଠି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ହଂସ ବଧ ହେବାର କଥା ଶୁଣିବା ସହିତ, ଦିଭିକା ନାମକ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଯମୁନା ନଦୀରେ ଜଳସ୍ନାନ କରି ଆତ୍ମନାଶ କଲେ। 'ହଂସ ବିନା ଏହି ଜଗତରେ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ'—ଏହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଧରି ଦିଭିକା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଡିଭିକା ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ହଂସ (ପକ୍ଷୀ) ମଧ୍ୟ ଯମୁନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଉପସ୍ମାନ ହେଲା। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଜରାସନ୍ଧ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ତା'ପରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏହି ରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଣ୍ଡକ ମଧୁରାରେ ପୁନଃ ନିବାସ କଲୁ। ଯେତେବେଳେ କଂସର ପଦ୍ମନୟନୀ ପତ୍ନୀ, ମଗଧର ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ କନ୍ୟା, ନିଜ ପତିର ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ଏବେଳେ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲେ—'ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଯିଏ ମାରିଛି, ତା'କୁ ମାର!' ଏପରି ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲୁ, ତାହାକୁ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କଲୁ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ଆମ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅଲଗା ହୋଇ, ଆମ ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପତି ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲୁ। ତାଙ୍କର ଭୟରେ, ପୁଅ, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ସହିତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲୁ। ତା'ପରେ ଆମେ ସୁନ୍ଦର କୁଶସ୍ଥଳୀ ନଗରରେ ନିବାସ କଲୁ, ଯାହାକୁ ରୈବତ ଶୋଭିତ କରିଥିଲେ। ସେଠି ଆମେ ସେହି ନଗରକୁ ଏମିତି ଦୃଢ଼ କଲୁ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେଠି ଜନାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ, ତେବେ ଏତେ ବଳୀୟାନ ବୃଷ୍ଣି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ? ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଅବସ୍ଥାନ କଲୁ, କାରଣ ଆମେ ବିଶ୍ୱାସ କଲୁ ଯେ ମହାପର୍ବତ ଓ ମଗଧର ରାଜାଙ୍କୁ ଆମେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛୁ। ମାଧବମାନେ ଏହିଠାରେ ଉତ୍କଟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଏହିପରି ଦୁଷ୍କୃତି କରିଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଭୟରୁ ନିରାପଦ ରହିଲୁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଆମେ ଗୋମନ୍ତରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲୁ—ଏକ ବଡ଼ ମହଲ୍, ତିନି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ତିନି ଦୁର୍ଗ ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଏକ ଯୋଜନ ଆୟତନରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ଯୋଜନର ଶେଷରେ ଶତଦ୍ୱାର, ଶୂରବୀର ଦ୍ୱାରପାଳ ଓ ଅଠାରୋଟି ଦୁର୍ଗ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଅଠାର ହଜାର ଭାଇ ଅଛନ୍ତି; ଆହୁକଙ୍କର ଶତପୁତ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ତିନି ଦୁର୍ଗର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଚକ୍ରଦେଵ, ସାତ୍ୟକି, ମୁଁ ରୋହିଣୀନନ୍ଦନ, ସାମ୍ବ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ସପ୍ତ ରଥୀ ଯୋଦ୍ଧା। ଏହି ସପ୍ତ ରଥୀ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଏ ଅଛନ୍ତି, ଶୁଣ: କୃତବର୍ମା, ଅନାଧୃଷ୍ଟି, ସମୀକ, ସମୀର୍ତ୍ତିଜୟ, କଙ୍କ, ଶଙ୍କୁ, କୁନ୍ତି—ଏମିତି ସପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଭାନୁ, ଅକୃରୁର, ସାରଣ। ନିଶଠ ଓ ଗଦା, ଏହି ଦୁଇଁ, ଏବଂ ଆଉ ସପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ: ବିକମ, ଝିଲ୍ଲିକା, ବଭ୍ରୁ, ଉଦ୍ଧବ, ଵିଦୂରଥ। ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ, ସପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରସେନଜିତ, ଯମଳ—ଏହିମାନେ ରାଜଧର୍ମରେ ପ୍ରବୀଣ। ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି, ଯାହାରୁ ଅନେକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି; ଏବଂ ଆଣ୍ଡକ ଓ ଭୋଜର ଦୁଇ ପୁତ୍ର, ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଓ ଏହି ଦଶ ଶୂରବୀର—ଏମାନେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ନିର୍ଭୟ ଓ ନିରାପଦ। ଏବଂ, ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମିତି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଛି। ଏହିପରି, ହେ ଭାରତ, ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର; କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶିଶୁପାଳ, ରୁକ୍ମି, ଏକଲବ୍ୟ, ଦ୍ରୁମ, ଶ୍ୱେତ, ଶୈବ୍ୟ, ଶକୁନି—ଏମିତି ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କିପରି ହେବ? ଏହି ରାଜାମାନେ ସମ୍ମାନରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ, ବିକର୍ତନପୁତ୍ର, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଦେବାସ୍ତ୍ରର ଗର୍ବରେ ତାପିତ। କିନ୍ତୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜରାସନ୍ଧ ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ମତ। ସମସ୍ତ ରାଜା, ଗିରିବ୍ରଜରେ ଜିତିଯାଇ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ସିଂହ ଯେପରି ମହାଗଜମାନେକୁ ଦମନ କରେ, ସେପରି ଅବସ୍ଥା। ଏହି ଜରାସନ୍ଧ, ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ହଜାର ରାଜା ଓ ଆଠ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ମହାଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ତିବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେକୁ ଜିତି ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ଏମିତି, ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନପୁନ ଜିତି, ନିଜ ସହରକୁ ଆଣି, ବନ୍ଧନ କରି ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ମଥୁରାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦ୍ୱାରକା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲୁ।