ମତ୍ସ୍ୟ ଜନମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଭୟରେ ଭୀତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେଇପରି, ପଞ୍ଚାଳ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ଭୟରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଥିବା ପଞ୍ଚାଳ ସେନା ମଗଧର ସେନା ଗିରିବ୍ରଜାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ସହିତ ବାହାରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ମୁହଁମୁହଁ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁଅ କଂସ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରି, ଭ୍ରମିତ ମନୋଭାବରେ ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଦୁଇ ଝିଅ ଆସ୍ତି ଓ ପ୍ରସ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧିନରେ ଆଣିଲେ। ସେମାନେ ସହଦେବଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଥିଲେ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିରେ, କଂସ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାର ହାସଲ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ବୋଝା ହେଲେ ଏବଂ ଭୋଜ ଓ ରାଜନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର କିନ୍ତୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେମାନେ ଆମ ପ୍ରସନ୍ନତା ଚାହିଲେ ଏବଂ ଆହୁକଙ୍କ ଝିଅକୁ ଅକୃରଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ, ମୁଁ ଓ ସଂକର୍ଷଣ (ବଳରାମ) ଏକାଠି କାର୍ଯ୍ୟ କଲୁ। କଂସ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ମୋ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରଥମେ କଂସଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପରେ, ଜରାସନ୍ଧ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ, ମୁଁ ଓ ବଳରାମ ଆମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲୁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲା ଓ ଜରାସନ୍ଧ ପୁନି ଉଠିଲେ, ଏହି ଅଠାର ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରଣା ହେଲା। ଯଦି ଆମେ ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥାଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଥାଉ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ବଧ କରୁଥାଉ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ତିନିଶଏ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା ନାହିଁ। କାରଣ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା—ହଂସ ଓ ଡିଭିକା—ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ନାୟକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜରାସନ୍ଧ ଏକାଠି ହେଲେ, ମୋ ମତରେ, ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିପାରିବେ। ମାତ୍ର ଆମେ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମତ ରଖୁଥିଲେ। ମୁଁ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ସହିତ ଅଠାରଟି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଲି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିଲି ନାହିଁ। ଏହା ପରେ, ଏକ ମହାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ ହଂସ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅଠାରତମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ। ହଂସ ବଧ ହେଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ଡିଭିକା ନାମକ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଯମୁନା ନଦୀରେ ଜଳସମାଧି ନେଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ, “ହଂସ ବିନା ଏହି ଜଗତରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ତିନି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି, ଡିବିକା ପକ୍ଷୀର ଦୟାନିୟ ରୋଦନ ଶୁଣି, ହଂସ ନାମକ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଯମୁନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ଜଳସମାଧି ନେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଜରାସନ୍ଧ ଦୁଃଖିତ ମନେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଆମେ ଆନ୍ଧକମାନେ ପୁନି ମଧୁରାରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବାସ କଲୁ। କଂସଙ୍କ ଅପରାଜିତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପତ୍ନୀ, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇ, ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଯାଇ, “ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମାରିଥିବାଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ!” ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଷ୍ଠିତ ମନ୍ତ୍ରଣାକୁ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କଲୁ। ଏହି ଘଟଣା ସ୍ମରଣ କରି, ଆମ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା ଓ ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅଲଗା ହୋଇ, ଆମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ଭୟରେ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ ସମେତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲୁ। ସେଠାରେ ଆମେ ରୈବତଙ୍କ ଶୋଭିତ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନଗରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲୁ। ସେଠାରେ ଆମେ ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗ ତିଆରି କଲୁ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ—ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କେଉଁଠି ଅପରାଜିତ ହେବେ? ଏହିପରି ଅଭୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ଆମେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲୁ, କାରଣ ମହାପର୍ବତ ଓ ମଗଧର ରାଜାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲୁ। ମାଧବମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବରେ, ଯଦିଓ ଆମେ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ପାଖରେ ଦୋଷୀ ଥିଲୁ, ତଥାପି ନିରାପଦ ରହିଲୁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଆତ୍ମୀୟତାରେ ଏକତା ରଖି, ଆମେ ଗୋମନ୍ତ ନାମକ ଦୃଢ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲୁ—ଏହି ଦୁର୍ଗ ତିନି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ତିନିଟି ପ୍ରାଚୀର ଓ ଏକ ଯୋଜନ ପରିସର ଥିଲା। ଏହାର ଏକ ଯୋଜନ ଶେଷରେ ଶତଦ୍ୱାର ଓ ଶୂରବୀର ଦ୍ୱାରପାଳ ଥିଲେ, ଅଠାରଟି ପ୍ରାଚୀର ଓ ରଣକୁଶଳ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଅଠାର ହଜାର ଭାଇ ଅଛନ୍ତି; ଆହୁକଙ୍କର ଏକଶ ଝିଅ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ତିନିଟି ପ୍ରାଚୀର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଚକ୍ରଦେବ, ସାତ୍ୟକି, ମୁଁ ରୋହିଣୀପୁତ୍ର, ସାମ୍ବ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ସପ୍ତ ରଥୀ। ଏହାପରି ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ—କୃତବର୍ମା, ଅନାଧୃଷ୍ଟି, ସମୀକ ଓ ସମୀର୍ତିଜୟ। କଙ୍କ, ଶଙ୍କୁ ଓ କୁନ୍ତି—ଏହି ସପ୍ତ ମହାରଥୀ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଭାନୁ, ଅକୃର, ସାରଣ। ନିଶଠ ଓ ଗଦା, ଏହି ଦୁଇଁ ଓ ଅନ୍ୟ ସପ୍ତ ମହାରଥୀ—ବିକମ, ଝିଲ୍ଲିକ, ବଭ୍ରୁ, ଉଦ୍ଧବ, ବିଦୂରଥ। ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ସପ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରସେନଜିତ୍ ଓ ଯମଳ—ଏମାନେ ରାଜଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି, ଯାହାରୁ ବହୁ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ଅଧିକାରରେ ଅଛି; ଆନ୍ଧକ ଓ ଭୋଜଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଓ ଏହି ଦଶଜଣ—ଏମାନେ ଅଜେୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୂରବୀର। ସେମାନେ ନିଜ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଦୁଃଖରହିତ ରହୁଛନ୍ତି। ଏବଂ ଆମେ ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଛୁ, ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମ ଜୀବନ ନିରାପଦ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ରହିଛି।