ଯେଉଁ ସମୟରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟରେ, ଦାନ ଯାହା ଦେବାକୁ ଥିଲା, ସେଥିରେ କୌଣସି ଭେଦ ନଥିଲା—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନଭାବେ ଦିଆଯାଉଥିଲା। କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ସ୍ନିଗ୍ଧତା—ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଦମନ କରି, ସେଠାରେ କେବଳ “ଧର୍ମ, ଧର୍ମ” ବୋଲି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିଲା। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ରାଜ୍ୟର ଜନମାନେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବାପାଙ୍କ ପରି ଭରସା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନ ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ତାଙ୍କୁ “ଅଜନ୍ମ ଶତ୍ରୁ” ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା। ଭୀମ ସେନା ରାଜ୍ୟର ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଅର୍ଜୁନ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲେ—ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଶୂରତା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଜଣେ ବି ବିରୋଧ କରିବାକୁ ସାହସ କରୁନଥିଲେ। ନକୁଳଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରୟାସ ଓ ସହଦେବଙ୍କ ଧର୍ମଜ୍ଞତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଚାଲୁଥିଲା। ନକୁଳ ସବୁଠାରେ ଚେତନ ଓ ସ୍ୱଭାବତଃ ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ଜନମାନେ କୌଣସି ବିବାଦ କିମ୍ବା ଭୟ ଛାଡି, ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବର୍ଷା ପ୍ରଚୁର ହେଉଥିଲା, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଫଳିଥିଲା; ଲୋକମାନେ, ବଳିଦାନ ପଶୁ, ଗୋପାଳକ, କୃଷକ ଓ ବ୍ୟବସାୟୀ—ସମସ୍ତେ ଉନ୍ନତି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଥିଲା—ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଦରିଦ୍ରତା, ରୋଗ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅଶାନ୍ତି ସବୁ ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ଅଧର୍ମ ଘଟୁନଥିଲା; ଚୋର, ଠକ, କିମ୍ବା ରାଜା ନିଜେ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁନଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସାଦପାତ୍ରମାନେ କୌଣସି ଅସତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନଥିଲେ; ସେମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ବଳି-ଦାନ କରୁଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ରାଜାମାନେ, ସ୍ୱ-ସ୍ୱ ପରିକର ଓ ସମୂହ ସହ ଆସି, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଦେଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ରାଜ୍ୟ ଫୁଲିଫଳି ଉଠିଥିଲା। ଲୋଭୀ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଚାହିଁଲେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗୁଣବାନ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଏହି ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ରାଜ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଶ ଦିଗରେ ଲୋକ, ଗୋପାଳକ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବାପା-ମାଆ ପରି ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏମିତି ଏକ ଦିନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଏ, ସେ ବରୁଣ ଗୁଣ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପାଇବାକୁ ଆପଣ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ହେ କୁରୁନ୍ଦନ, ଆପଣ ଏହି ମହାନ ରାଜସୂୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଯଜ୍ଞର ସମୟ ରାଜାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ, ଯେଉଁଠି ଛଅ ଅଗ୍ନି ନିୟମିତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଆପଣ ସମର୍ଥ, ଆମେ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ; ଶୀଘ୍ର ଏହି ରାଜସୂୟ ଆପଣ ପାଇଯିବେ। ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ମନ ରଖନ୍ତୁ ଏହି ମହାନ ଯଜ୍ଞ ଉପରେ।” ଏପରି ଧର୍ମମୟ, ଶୂର ଓ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟକୁ ମନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ନିଜ ସମର୍ଥତା ଓ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଭଲଭାବେ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପୁନି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଚାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିଭଳି କଥା ହେବା ସହିତ, ଅର୍ଜୁନ, ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ସମେତ ଧର୍ମରେ ମନ ଦେଲେ। କୁରୁବୀର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ମନସ୍କାମ ହେଲେ। ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୁନିପୁନି ଧର୍ମ ଓ ରାଜସୂୟ ଉପରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ, ଭାଇମାନେ, ପୂରୋହିତ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୌମ୍ୟ, ବ୍ୟାସ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, ସତ୍ୟକି, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ, ଉତ୍ତମୌଜାସ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ। ସେ ଭକ୍ତି, ମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ କିପରି ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିପାରିବି? ମୋତେ ଉପାୟ ଦେଖାନ୍ତୁ।” ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ସମୟୋଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆପଣ ଏହି ମହାନ ରାଜସୂୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।” ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଭାଇମାନେ ଏହି କଥାକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନି ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଳି ଚାହିଦା ଓ ସମୟ, ସ୍ଥାନ, ବ୍ୟୟ-ଲାଭ ଭାବି, ପାର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଯିଏ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରେ, ସେ କଦାପି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ଏକ ଯଜ୍ଞ କେବଳ ନିଜ ଇଛାରେ ନୁହେଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନରେ, ସେ ସାବଧାନ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇଲେ; ନିଶ୍ଚିତତା ପାଇଁ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ। କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅପାର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅନିଛାଶୀଳ ଓ ଅଜନ୍ମା; ତାଙ୍କୁ ମନେ ଧରି, ପାଣ୍ଡବ ଚିନ୍ତା କଲେ—“କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମାନନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଅସମ୍ଭବ କିଛି ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକ ଦୂତକୁ ଗତିଶୀଳ ରଥରେ, ପ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍କ ପରି ପୂଜ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ଦୂତ ଦ୍ୱାରକାରେ ବସୁଥିବା ମାଧବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନିଜ ନିବେଦନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା।