ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଆଣିଦେଲେ ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସେବକ ହେଇ ରହିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ମହାୟଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ତେବେ ମହାତ୍ମା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯିବା ପରେ ଏବଂ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ହେବା ପରେ, ସେ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଅନେକ ମାଗିଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯେତେ ଚାହିଲେ, ତାହାର ପଞ୍ଚଗୁଣ ଦେଇ ସେମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେତେବେଳେ ବଣ୍ଟନର ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ-ଦାନ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଦେଇ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ, ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ରାଜା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ଲୋକରେ ହଜାର ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଏବଂ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏହି ବଡ଼ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ ତଥାପି ପଳାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସଭାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ଏହି ଲୋକରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଚିରକାଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଏ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମ ଜନକ ପାଣ୍ଡୁ, କୁରୁବଂଶର ଗୌରବ, ଏହି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏତେ ଶ୍ରୀମତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ମୋତେ ଶୀର୍ଷ ନମାଇ କହିଲେ—‘ତୁମେ ଏହି କଥା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଅ।’ ସେ କହିଲେ—‘ତୁମେ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରିପାରିବ; ତୁମ ଭାଇମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛନ୍ତି। ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କର, ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଭାରତ।’ ‘ଯଦି ତୁମେ, ମୋ ପୁଅ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବ, ତେବେ ମୁଁ ଅନେକ ଅନନ୍ତ ବର୍ଷ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବି।’ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି—‘ଯଦି ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ଫେରିବି, ତେବେ ଏହି କଥା ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଦେବି, ହେ ରାଜା।’ ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ, ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରର ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଅନେକ ବାଧା ଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତି। ଏଠାରେ କେବଳ ସାନା କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନାଶ ଓ ପୃଥିବୀର ଧ୍ୱଂସ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ। ଏହା ଭାବି, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଦା ସଚେତନ ରୁହ। ସମୃଦ୍ଧି, ଉନ୍ନତି ଓ ଖୁସିରେ ରୁହ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଧନ-ଦାନ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କର। ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ସେହି ସବୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଦାଶାର୍ହମାନେଙ୍କ ନଗରକୁ ଯିବି। ଏପରି କହି ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ, ହେ ଜନମେଜୟ, ନାରଦ ମୁନି, ଏହି ସଭାରେ ଆସିଥିବା ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ବିଦାୟ ନେଲେ। ନାରଦ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କୌରବ ପୁତ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଏହି ମହାନ୍ତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଭାବନା କରିଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ। ସେ ରାଜା ଓ ରାଜାର୍ଷିମାନେଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଖି, ବିଶେଷକରି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କୀର୍ତ୍ତି ଅନୁସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ବଡ଼ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ମନକୁ କେବଳ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରାଜା ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ପୁନର୍ବାର, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ନିମିତ୍ତେ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ତାହିଁ ଭାବିଲେ। ଧର୍ମରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ। ‘ଯାହା ଦେବାକୁ ଉଚିତ, ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦିଅ’ ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଲେ; କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ମୃଦୁତା ଦୁଇଟିକୁ ଦମନ କରି, କେବଳ ‘ଧର୍ମ, ଧର୍ମ’ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାପା ଭଳି ଭରସା କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ଥିଲାନି, ସେହିପାଇଁ ସେ ‘ଯାହାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତିର ରକ୍ଷା ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେର ନାଶ ହେଉଥିଲା, ତେଣୁ କେହି ମୁହଁ ଦେଉଥିଲେ ନାହିଁ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନକୁଳଙ୍କ ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ସହଦେବଙ୍କ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲୁଥିଲା। ନକୁଳଙ୍କ ସଚେତନତା ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ସଦା ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗି ଥିଲେ, ଭୟ ଓ ବିରୋଧ ରହିଲାନି। ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲା; ଲୋକମାନେ, ଯଜ୍ଞ ପଶୁ, ଗୋପାଳକ, କୃଷକ, ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିଲେ।