ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କେଉଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସମ୍ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିପାରିଲେ? ଏବଂ, ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଆପଣ ମୋ ପିତା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ପିତୃଲୋକରେ ଦେଖିଥିଲେ—ସେଠାକୁ ସେ କେମିତି ପହଞ୍ଚିଲେ, କିମ୍ବା କେଉଁ ଉପାୟରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ? ସେଠାରେ ସେ କ’ଣ କହିଥିଲେ? ମୁଁ ଏହି ସବୁ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ।” ତେବେ, ମହାମୁନି ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ବିଷୟରେ ପଚାରିଲ, ମୁଁ ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜାଙ୍କ ମହିମା କଥା କହିଦେଉଛି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ତୃଶଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯିଏ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ରାନୀ ସତ୍ୟବତୀ, କେକୟ ବଂଶର ଝିଅ, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧର୍ମରେ ଏକ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଧନ୍ୟା ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ନିର୍ମଳ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ତୃଶଙ୍କୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନମ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସୁରଣାଳଙ୍କିତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପକୁ ଜୟ କଲେ। ପୃଥିବୀ ସହ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଜୟ କରି, ସେ ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଧନ ଆଣି ଦେଲେ ଏବଂ ସେଇ ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷେ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ମାଗିଲେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହିଲେ, ତାହାର ପାଞ୍ଚଗୁଣିକ ଦେଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନସମ୍ପଦରେ ତୃପ୍ତି ଲାଗିଲେ, ସେମାନେ ଏତେ ଖୁସି ହେଲେ ଯେ ସେହି ରାଜା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହିପରି ଦାନ, ଧର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଏହି ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନାମ ଅର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞ ପରେ, ସେ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରୂପେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏପରି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଲେ କିନ୍ତୁ ପଳାଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସଭାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ଦୀପ୍ତି ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି। ତୁମର ପିତା ପାଣ୍ଡୁ, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରୀସମ୍ପଦ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଥିଲି, ସେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—‘ଏହି କଥା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିବ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଜୟ କରିପାରିବ, ତୁମ ଭାଇମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କର, ମୋ ପୁତ୍ର! ତୁମେ ଯଦି ଏହି ଯଜ୍ଞ କର, ମୁଁ ଅନେକ ଅନନ୍ତ ବର୍ଷ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବି।’ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲି—‘ଯଦି ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବି, ତେବେ ଏହି କଥା ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଦେବି।’ ଏହିପରି, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ତେବେ ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। କିନ୍ତୁ ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞ ବହୁତ ବିଘ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ, ସେମାନେ ଏହାର ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶ ଓ ପୃଥିବୀର ବିନାଶ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏକ ଛୋଟ କାରଣରୁ ହୋଇପାରେ। ଏହି କଥା ବିଚାର କରି, ତୁମେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସଦା ସଚେତନ ରୁହ। ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଉନ୍ନତି ପାଓ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କର। ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ମୁଁ ସେଉଁଥିରେ ସବୁ କଥା ଖୋଲାସା କରିଦେଲି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଦଶାର୍ହମାନେ ଥିବା ନଗରକୁ ଯିବି।” ଏପରି କଥା କହି, ମହାମୁନି ନାରଦ, ଏହି ସଭାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହ ଯାଞ୍ଚିଗଲେ। ତାଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ, କୌରବ କୁମାର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ଏହି ମହା ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି ସନ୍ତୋଷ ଲାଗିଲେ ନାହିଁ। ସେ ରାଜା ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝିଲେ। ବିଶେଷ କରି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ମହିମା ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମନେ ରାଜସୂୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସଭାସଦମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୌରବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ପୁନିପୁନି ଧର୍ମ ଭାବି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସମ ଭାବରେ ଦୟା ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।