ହିରଣ୍ୟରେତା, ଏକ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦାହକ ଅଗ୍ନି, ତୀବ୍ର ରୂପେ ଶର୍ଣ୍ଣଗକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଦିଗରେ ଆସୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ସାତଟି ଜିହ୍ବା ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ଲିଜୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲେ । ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମଣ୍ଡପାଳଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଆପସରେ କଥା ହେବାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ରାଜା, ତାଙ୍କର ମନୋଭାବ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ— "ହେ ଦାହକ ଅଗ୍ନି, ଆପଣ ବାୟୁର ଆତ୍ମା, ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ଦେହ; ଜଳ ଆପଣଙ୍କର ମୂଳ, ଏବଂ ଆପଣ ଜଳର ମୂଳବୀଜ। ଆପଣଙ୍କର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଉପରକୁ, ତଳକୁ, ପଛରେ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଚାଲିଥାଏ । ଆମ ମାଆ ହରାଇଯାଇଛନ୍ତି, ବାପା କିଏ ଅମେ ଜାଣିନାହିଁ; ଆମ ପଖ ମଜବୁତ ହୋଇଛି, ହେ ଧୂମ୍ରଧ୍ୱଜ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଆମର ବିନାଶକ ନୁହଁନ୍ତି । ଆମ ପାଇଁ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ସଂରକ୍ଷକ ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ପିଲାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।" "ଆପଣଙ୍କର ଯେଉଁ ଶୁଭ ରୂପ ଏବଂ ସାତଟି ମୂଳ ଅଛି, ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମ ଦୁଃଖିତ ଶରଣାଗତମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ । ହେ ଯଜ୍ଞବିଦ୍, ଆପଣ ଏକା ତପସ୍ୟାରେ ତାପିତ; ଗାଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି ତାପିତ ନୁହଁନ୍ତି । ଆମ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ପିଲାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ହେ ହବିଭୁଜ, ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ ।" "ଆପଣ ଏକା ସବୁକିଛି; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି । ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ୱକୁ ବହନ କରନ୍ତି । ଆପଣ ହବିଭୁଜ ଅଗ୍ନି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହବି ମଧ୍ୟ ଆପଣ । ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏବଂ ଏକ ରୂପରେ ଜାଣନ୍ତି ।" "ଆପଣ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ଏହାକୁ ଦାହ କରନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୂଳ ଏବଂ ଆଧାର । ଆପଣ ଜୀବମାନେ ଖାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ସଦା ବୃଦ୍ଧିଶୀଳୀ ହୋଇ ଆପଣ ରନ୍ଧନ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।" "କିରଣମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଆପଣ ଭୂମିର ଜଳ ଏବଂ ରସକୁ ଉଠାନ୍ତି, ପୁନଃ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଝରିଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି । ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ହରିତ ପତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଭିଦ, ପଦ୍ମସରୋବର ଏବଂ ମହାସାଗର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।" "ଏହି ଅଞ୍ଚଳ, ହେ ଦାହକ, ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ; ଆମ ପ୍ରତି ଶୁଭ ରକ୍ଷକ ହୋନ୍ତୁ, ଆଜି ଆମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବେ ନାହିଁ । ହେ ପିଙ୍ଗଳନୟନ, ରକ୍ତକଣ୍ଠ, କୃଷ୍ଣପଥ, ହବିକୁ ଭୋଗ କରୁଥିବା, ସମୁଦ୍ରଗୃହରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବାଭଳି, ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ ।" ଏପରି ଭାବରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ମଣ୍ଡପାଳଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ନିୟମ ଦେଖି, ଅଗ୍ନି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ରୋଣ ଋଷି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କରିବି ।" "ମଣ୍ଡପାଳ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ, 'ମୋ ପୁଅମାନେକୁ ଅଗ୍ନିଦାହରେ ରକ୍ଷା କରିବା'; ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଏବଂ ତୁମେ ଏଠାରେ କହିଥିବା ଉଭୟ ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମର ଷ୍ଟୁତି ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ।" ତେବେ ଶର୍ଣ୍ଣଗକମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ବିଳାଡ଼ମାନେ ସବୁବେଳେ ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛନ୍ତି; ଏହାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୃକ୍ତମାନେକୁ ଦାହ କରନ୍ତୁ ।" ଏଭଳି ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଅଗ୍ନି ଏହି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଖଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦାହ କରିଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ମଣ୍ଡପାଳ ମଧ୍ୟ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ ହେଉଥିଲେ; ତିନି ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ । ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ବିପନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଲପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୋ ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛନ୍ତି, କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବେ?" "ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ହେଉଛି, ବାୟୁ ଦ୍ରୁତ ହେଉଛି, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପୁଅମାନେ ପଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ତପସ୍ଵିନୀ ମାଆ, ଅସହାୟ ହୋଇ, କିପରି ସେମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ଉଡ଼ିବା କିମ୍ବା ଖସିପଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନେକ ଭାବେ ପିଡ଼ିତ ହେବେ, ତାଙ୍କ ମାଆ କନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ କିପରି ଉଦ୍ଧାର ପାଇବେ?" "ଜରିତାରି, ସରିଶୃଙ୍କା, ସ୍ତମ୍ଭମିତ୍ର, ଦ୍ରୋଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତପସ୍ଵିନୀ ମାଆ କିପରି ଅଛନ୍ତି?" ଏପରି ଦୁଃଖରେ କହିବା ସମୟରେ, ଲପିତା କିଛି ଅସନ୍ତୋଷ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ତୁମେ ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁନାହାଁ, ତୁମେ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସାହସୀ, ଅଗ୍ନିକୁ ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି । ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ସେମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସହିତ ଅଛି; ଏହି କଥା ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଶୁଣିଛି । ମଣ୍ଡପାଳ ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଅସତ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନ ଶାନ୍ତି ହେଉ ।" "ତୁମେ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛ; ତୁମର ପ୍ରେମ ପୂର୍ବବତ୍ ନାହିଁ । ଏକ ପଙ୍ଖୀ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ବନ୍ଧୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; ଯେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ ।" "ତୁମେ ଯାଅ, ଯାହାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛ; ମୁଁ ଏକା ରହିବି, କାରଣ ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି । ମୁଁ ତୁମେ ଭାବୁଛ କିଛି ଭଳି ନୁହଁ; ମୁଁ ମୋ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ କଠିନ ।" "ଯିଏ ଉପସ୍ଥିତକୁ ଛାଡ଼ି ଭବିଷ୍ୟତ୍ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ମୂର୍ଖ; ସଂସାର ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିବ । ଏହି ଅଗ୍ନି, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଗଛକୁ ଦାହ କରୁଛି, ମୋ ହୃଦୟକୁ ବିପଦ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି ।" ପତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲପିତା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ପତିପ୍ରତି ଦେଖାଉଥିବା ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁନଃ ସେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।