ଖଣ୍ଡବଦାହନର ସମୟରେ, ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଘଟିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ କୌଣସି ଜଣେ କହିଲେ, “ତୁମର ବନ୍ଧୁ ତକ୍ଷକ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ନାହାନ୍ତି। ସେ ଏବେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାଲିଯାଇଛି। ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—ମୋର କଥା ଶୁଣି ଏହି କଥା ଜାଣ। ଏହି ଦୁଇଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ନର ଓ ନାରାୟଣ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁରାତନ ଦେବତା; ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ସ୍ୱୟଂ ଜାଣ। ଏହି ଦୁଇଜଣେ ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜେୟ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିଠାରେ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନର, କିନ୍ନର, ଓ ନାଗମାନେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସମେତ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଏଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ଖଣ୍ଡବବନର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅମରମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟପତି ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତେଣୁ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦ୍ୱେଷକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେହି ମହାତ୍ମା ଯିଅଉଁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ରାଜା, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ, ସେହି ବୀରମାନେ, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ। ଦେବରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଭୟହୀନ ହୋଇ, ସେଉଁଠି ଦୁଇ ବୀର ଖଣ୍ଡବବନକୁ ଅଗ୍ନି ଦେଲେ। ବାୟୁ ମେଘକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବା ପରି, ଅର୍ଜୁନ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କଲେ। ଖଣ୍ଡବବନର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ଉପରେ ଅର୍ଜୁନ ଏପରି ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ ଯେ, କୌଣସି ଜୀବ ଏଠାରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସବ୍ୟସାଚୀ ତାଙ୍କ ଅବିଧ୍ୟ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁପରି ଘାତ କଲେ, ମହାବଳୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅସଫଳ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖିବାକୁ କୌଣସି ଜଣେ ସାହସ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତ ଦୂରର କଥା। ଏକ ବାଣରେ ସେ ଶତ ଶତ ଶତ୍ରୁକୁ ଘାତ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶତ ବାଣରେ ଏକକୁ ମାରୁଥିଲେ। ଜୀବନ ବିହୀନ ହୋଇ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। କଣ୍ଟକ ଅଥବା କଠିନ ସ୍ଥଳରେ ଲୁଚିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରକ୍ଷା ନପାଇଲେ। ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ। ହାତୀ, ହରିଣ ଓ ବାଘମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଳାପ କଲେ; ସେହି ଶବ୍ଦରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସମୁଦ୍ରର ମାଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ମହାବାହୁ, ଅର୍ଜୁନ କିମ୍ବା ଜନାର୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। କୌଣସି ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତ ଦୂରର କଥା; ତଥାପି କିଛି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାକ୍ଷସ, ଦାନବ ଓ ନାଗମାନେ—ହରି ତାଙ୍କୁ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ; ଚକ୍ରର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଦେହ କଟିଯାଇ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେଲା। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାକାୟ ଜୀବମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୃଦା ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ; ଭୂମି ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବିରେ ଭିଜିଗଲା। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଅଗ୍ନି ଆକାଶରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ଧୂଆଁ ଛାଡ଼ିନଥିବା ଆକୃତିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜିହ୍ୱା, ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ମୁଁହ। ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ପିତା ଆଖି, ଜୀବମାନଙ୍କ ଚର୍ବି ପାନ କରୁଥିଲେ—କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅମୃତ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ତକ୍ଷକଙ୍କ ନିବାସରୁ ଆସିଥିବା ମାୟା ନାମକ ଦାନବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ଓ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ମଧୁସୂଦନ ତାଙ୍କୁ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ଦହନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ବାୟୁରଥୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଅଗ୍ନି ଜଟାଧାରୀ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଚିତ୍କାର କରି, ମାୟାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ—ସେ ଦାନବ ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ବଧ କରିବା ପ୍ରୟାସରେ, ବାସୁଦେବ ଚକ୍ର ଉପରେ ତୁଳି ଦାଉଡ଼ିଥିଲେ; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦହନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ମାୟା ଚିତ୍କାର କଲେ, “ଅର୍ଜୁନ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!” ଏବଂ ସେ ରକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାଙ୍କ ଭୟଭୀତ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଧନଞ୍ଜୟ କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ପାର୍ଥ ମାୟାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଥିବା ପରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଭୟ ନକର,” ଦୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ପାର୍ଥ ମାୟାଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଦେବା ପରେ, ନାମୁଚିଙ୍କ ଭାଇ, ଦଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦହନ କଲେ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ ଓ ପାର୍ଥଙ୍କ ରକ୍ଷା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନି ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ସେହି ବନକୁ ଦହନ କଲେ। ଏହି ଦହନ ସମୟରେ, ଅଗ୍ନି ଅଶ୍ୱସେନ, ମାୟା କିମ୍ବା ଚାରି ଜଣ ଶାର୍ଙ୍ଗକଙ୍କୁ ଦହନ କଲେ ନାହିଁ। ଏଠି ଜନମେଯା ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ଶାର୍ଙ୍ଗକଙ୍କୁ କାହିଁକି ଦହନ କଲେ ନାହିଁ? ଅଶ୍ୱସେନ ଓ ଦାନବ ମାୟାଙ୍କ ଦହନ ନ ହେବାର କାରଣ କହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଶାର୍ଙ୍ଗକଙ୍କ ଦହନ ନହେବାର କାରଣ କହାଯାଇନାହିଁ। ଏହି ଶାର୍ଙ୍ଗକଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଏହା ଅତି ଚମତ୍କାର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଘଟଣା, ଅଗ୍ନି କିପରି ତାଙ୍କୁ ଦହନ କଲେ ନାହିଁ ତାହା କହ।" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ହେ ଶତ୍ରୁନିବାରକ, ମୁଁ ସତ୍ୟସନ୍ଦରେ ସେଇ ସମୟର ଘଟଣା ସବୁ କହିଦେବି। ଏହି ସମୟରେ, ମହାତ୍ମା ମଣ୍ଡପାଳ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଋଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଅତିଶୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋଷିମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ, ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ।