ଭାରତବଂଶର ଉଦୟସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ, ତୁମ ଆଲୋକରେ ମାନବମାନସର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ପୁରାତନ କଥାମାଳାର ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ବେଦର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଲୋକମନସ ଯେଉଁଠି ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ପରି କୋମଳ, ସେଠି ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଇଛି। ଇତିହାସର ଦୀପ ଭ୍ରମର ଆବରଣ ଭଙ୍ଗ କରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଗଭୀରତାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଇଛି। ଏହି ମହାଭାରତର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ତାହାର ବୀଜ, ପୌଲୋମ ଓ ଅସ୍ତିକ କଥା ହେଉଛି ମୂଳ; ଆଦିପର୍ବ ହେଉଛି ତାହାର ତଣ୍ଡ, ଓ ସଭାପର୍ବ ହେଉଛି ଗଠି। ଏହା ଅରଣ୍ୟକ ପର୍ବର ରୂପରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବିରାଟ ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବର ସାର ଧାରଣ କରିଛି; ଭୀଷ୍ମପର୍ବ ହେଉଛି ତାହାର ବଡ଼ ଶାଖା, ଡ୍ରୋଣପର୍ବ ହେଉଛି ତାହାର ପତ୍ର। କର୍ଣ୍ଣପର୍ବ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଶଲ୍ୟପର୍ବ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ସ୍ତ୍ରୀପର୍ବ ହେଉଛି ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ଓ ଶାନ୍ତିପର୍ବ ହେଉଛି ତାହାର ମହାଫଳ। ଏହି ଗଛ ଅଶ୍ୱମେଧିକ, ଅଂଶାସନ ଓ ଆଶ୍ରମବାସିକ ପର୍ବରେ ଆବୃତ; ମୌସଳପର୍ବ ହେଉଛି ଏହାର ସାରାଂଶ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହା ସମସ୍ତ କବିମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେବ, ଯେପରି ଅକ୍ଷୟ ମେଘ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ଏହି ଭାରତ ମହାବୃକ୍ଷ। ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ଲେଖିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅନେକ ଋଷି ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ ନିଜ ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ତାପରେ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ହେରମ୍ବ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭାବନା ପୂରଣକାରୀ, ଗଣନାୟକ ତାହାଁଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ବସାଇ, ନିଷ୍ପାପ ଗଣନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ମନରେ ଯେପରି ଚିନ୍ତା କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ସେପରି ଏହି ଭାରତର ଲେଖକ ହେଉ।” ଏହା ଶୁଣି ଗଣେଶ କହିଲେ: “ମୋର ଲେଖା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଳମ୍ବ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତେବେ ମୁଁ ଲେଖକ ହେବି।” ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେଉଁଠି ବୁଝିନପାର, ଲେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” “ଓମ୍” କହି, ଗଣେଶ ଲେଖକ ହେଲେ। ତାପରେ ବ୍ୟାସ ଗୁପ୍ତ ଉତ୍ସୁକତାରୁ ଗୁଞ୍ଜିଳି ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ଥିଲା। ଏହି ମହାଭାରତର ଆଠ ହଜାର ଆଠ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ମୁଁ, ଶୁକ ଏବଂ ସଞ୍ଜୟ ଜାଣନ୍ତି କି ନାହିଁ। ଏହି ଗୁଞ୍ଜିଳି ଶ୍ଲୋକ ଆଜିବି ଅଟୁଟ ଅଛି; ତାହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଖୋଲିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସର୍ବଜ୍ଞ ଗଣେଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁଞ୍ଜିଳି ଶ୍ଲୋକ ଦେଖି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଚାର କରୁଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ବ୍ୟାସ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅଟୁଟ, ମଧୁର, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ମହାବୃକ୍ଷର ଶାଖା, ଫୁଲ ଓ ଫଳକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ପ୍ରଥମେ ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣିକା ଅଧ୍ୟାୟ, ସମସ୍ତ ପର୍ବର ବିବରଣୀ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲେ। ପରେ ଗୁରୁ ଅନ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପାଖରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଦେଲେ; ସେଉଁଠି ସିଂହାସନ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂଗ୍ରହ ତିଆରି କଲେ, ତାହାର ତିରିଶି ହଜାର ଦେବଲୋକରେ, ପନ୍ଦର ହଜାର ପିତୃଲୋକରେ, ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକ ମାନବମାନେ ପାଖରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ନାରଦ ଦେବମାନେ ପାଖରେ, ଅସିତ-ଦେବଳ ପିତୃମାନେ ପାଖରେ, ଶୁକ ଗାନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଖରେ ପଢ଼ିଥିଲେ। ବୈଶମ୍ପାୟନ ଏହାକୁ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ (ଜନମେଜୟ)ଙ୍କୁ ପଢ଼ିଥିଲେ। ଏହି ମାନବ ଲୋକରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ ବୈଶମ୍ପାୟନ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏହି ମହାଭାରତ ପଢ଼ିଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକର ବିବରଣୀ କହିବି। ଦୁର୍ୟୋଧନ ହେଉଛି କ୍ରୋଧର ମହାବୃକ୍ଷ, କର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ତଣ୍ଡ, ଶକୁନି ଶାଖା, ଦୁଶାସନ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅବିବେକୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାହାର ମୂଳ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧର୍ମର ମହାବୃକ୍ଷ, ଅର୍ଜୁନ ତଣ୍ଡ, ଭୀମଶେନ ଶାଖା, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାହାର ମୂଳ। ପାଣ୍ଡୁ ଅନେକ ଦେଶ ଜିତି, ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିଲେ, ଶିକାରରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ। ଏକ ମୃଗ ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଘଟିଲା; ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମରୁ ନୀତି ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ମାତୃ ସମ୍ମତିରେ, ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, କୁନ୍ତୀ ପୁଅ ପାଇଁ ଧର୍ମ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏହିପରି, ମାଦ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଏଭଳି କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାଆ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ଲାଡ଼ିଲେ। ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରି, ପାଣ୍ଡୁ ପବିତ୍ର ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ। ଋଷିମାନେ ନିଜେ ଏହି ତପସ୍ବୀ, ଶୋଭାମୟ, ଝଟାଧାରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। “ଏମାନେ ତୁମ ପୁଅ, ଭାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁ—ପାଣ୍ଡବମାନେ,” ବୋଲି କହି, ଋଷିମାନେ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। କୌରବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଋଷିମାନେ ଓଡ଼ାଇ ଆଣିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଓ ପୌରଜନ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। କିଏ କହିଲେ, “ଏମାନେ ତାଙ୍କର,” କିଏ କହିଲେ, “ନୁହେଁ,” ଆଉ କିଏ କହିଲେ, “ପାଣ୍ଡୁ ତ ଦୀର୍ଘଦିନ ହେଲା ଚଳିଗଲେ, ଏମାନେ କିପରି ତାଙ୍କ ପୁଅ?