सर्वशस्त्रैरनाधृष्यं सर्वशस्त्रप्रमाथि च। सर्वायुधमहामात्रं परसैन्यप्रधर्षणम्
ती सर्व शस्त्रांनी जिंकता येणार नाहीत, सर्व शस्त्रांचा नाश करणारी, सर्व आयुधांनी सज्ज, शत्रूच्या सैन्याचा पराभव करणारी आहेत.
एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्। चित्रमुच्चावचैर्वर्णैः शोभितं श्लक्ष्णमव्रणम्
ते एक धनुष्य, शंभर हजार धनुष्यांच्या बळासमान, राज्य वाढवणारे, विविध रंगांनी शोभिवंत, गुळगुळीत आणि डागरहित आहे.
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः। प्रादाच्चैव धनूरत्नमक्षय्यौ च महेषुधी
देव, दानव आणि गंधर्व यांनी अनंत काळ आदराने पूजलेले, त्याने तो अद्वितीय धनुष्य आणि दोन अक्षय तूणीर दिले.
रथं च दिव्याश्वयुजं कपिप्रवरकेतनम्। उपेतं राजतैरश्वैर्गान्धर्वैर्हेममालिभिः
आणि दिव्य घोड्यांनी जोडलेली, कपिवराचा ध्वज असलेली, गंधर्वांच्या सुवर्णमाळांनी सजवलेली रथही दिली.
पाण्डुराभ्रप्रतीकाशैर्मनोवायुसमैर्जवे। सर्वोपकरणैर्युक्तमजय्यं देवदानवैः
पांढऱ्या मेघासारख्या, मन किंवा वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी, सर्व उपकरणांनी सज्ज, देव-दानवांना अजिंक्य असा तो रथ होता.
भावुमन्तं महाघोषं सर्वरत्नमनोरमम्। ससर्ज यं सुतपसा भौमनो भुवनप्रभुः
तो अद्भुत, मोठ्या गजराने भरलेला, सर्व रत्नांनी शोभणारा रथ, भौम नावाच्या जगाच्या अधिपतीने कठोर तप करून निर्माण केला.
प्रजापतिरनिर्देश्यं यस्य रूपं रवेरिव। यं स्म सोमः समारुह्य दानवानजयत्प्रभुः
त्याचा आकार सूर्यासारखा वर्णन करता येत नाही, आणि सोमदेवाने ह्याच रथावर आरूढ होऊन दानवांवर विजय मिळवला.
नवमेघप्रतीकाशं ज्ललन्तमिव च श्रिया। आश्रितौ तं रथश्रेष्ठं शक्रायुधसमावुभौ
नव्या मेघासारखा दिसणारा, तेजाने चमकणारा तो श्रेष्ठ रथ, दोन्ही वीरांनी इंद्राच्या अस्त्रांनी सज्ज होऊन स्वीकारला.
तापनीया सुरुचिरा ध्वजयष्टिरनुत्तमा। तस्यां तु वानरो दिव्यः सिंहशार्दूलकेतनः
त्याचा सुंदर, उत्तम असा ध्वजदंड शुद्ध सोन्याचा होता, आणि त्यावर सिंह व वाघ यांच्या चिन्हांसह एक दिव्य वानर विराजमान होता.
हनूमान्नाम तेजस्वी कामरूपी महाबलः।' दिधक्षन्निव तत्र स्म संस्थितो मूर्ध्न्यशोभत। ध्वजे भूतानि तत्रासन्विविधानि महान्ति च
तो तेजस्वी, इच्छेनुसार रूप बदलणारा, प्रचंड बळाचा हनुमान नावाचा वानर, जणू जाळून टाकण्यास तयार असल्यासारखा, ध्वजावर उभा होता आणि त्याच्यावर अनेक मोठी विविध रूपे होती.
नादेन रिपुसैन्यानां येषां संज्ञा प्रणश्यति। स तं नानापताकाभिः शोभितं रथसत्तमम्
त्याच्या गर्जनेने शत्रूंच्या सैन्यांचे भान हरपायचे; अशा अनेक पताका असलेल्या त्या श्रेष्ठ रथाने तेजाने झळाळून उठले.
प्रदक्षिणमुपावृत्य दैवतेभ्यः प्रणम्य च। सन्नद्धः कवची खड्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रकः
त्याभोवती प्रदक्षिणा घालून, देवांना वंदन करून, अर्जुनाने कवच घालून, तलवार हातात घेऊन, गोधड्या बांधून स्वतःला सज्ज केले.
आरुरोह तदा पार्थो विमानं सुकृती यथा। तच्च दिव्यं धनुः श्रेष्ठं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा
मग पार्थाने तो रथ चढला, जणू पुण्यवान माणूस दिव्य विमानात बसतो, आणि ब्रह्मदेवाने पूर्वी घडवलेले ते दिव्य, श्रेष्ठ धनुष्य घेतले.
गाण्डीवमुपसंगृह्य बभूव मुदितोऽर्जुनः। हुताशनं पुरस्कृत्य ततस्तदपि वीर्यवान्
गांडीव धनुष्य उचलून अर्जुन आनंदित झाला; मग हुताशनाला (अग्नीला) स्मरून तो पराक्रमी वीर युद्धासाठी सज्ज झाला.
जग्राह बलमास्थाय ज्यया च युयुजे धनुः। मौर्व्यां तु योज्यमानायां बलिना पाण्डवेन ह
त्याने आपली ताकद एकवटून धनुष्याला प्रत्यंचा लावली; बलवान पांडवाने प्रत्यंचा जोडली तेव्हा तिच्या आवाजाने ऐकणाऱ्यांची मने हलली.
येऽशृष्वन्कूजितं यत्र तेषां वै व्यथितं मनः। लब्ध्वा रथं धनुश्चैव तथाऽक्षय्ये महेषुधी
ज्यांनी तो आवाज ऐकला, त्यांची मने घाबरली; रथ, धनुष्य आणि दोन अक्षय तूणीर मिळवून,
बभूव कल्यः कौन्तेयः प्रहृष्टः साह्यकर्मणि। वज्रनाभं ततश्चक्रं ददौ कृष्णाय पावकः
कौन्तेय तेजाने उजळला आणि युद्धासाठी आनंदित झाला; मग अग्नीने कृष्णाला वज्रासारख्या कड्याचा चक्र दिले.
आग्नेयमस्त्रं दयितं स च कल्योऽभवत्तदा। अब्रवीत्पावकश्चैवमेतेन मधुसूदन
आणि अग्न्यास्त्र हे प्रिय अस्त्रही दिले गेले; त्या वेळी कृष्णही तेजाने उजळून निघाला.
अमानुषानपि रणे जेष्यसि त्वमसंशयम्। अनेन तु मनुष्याणां देवानामपि चाहवे
अग्नी म्हणाला: 'मधुसूदना, या अस्त्राने तू युद्धात नक्कीच अमानुष शत्रूंवर विजय मिळवशील; आणि माणसे व देव यांच्यावरही सहज जिंकशील.'
रक्षःपिशाचदैत्यानां नागानां चाधिकस्तथा। भविष्यसि न सन्देहः प्रवरोऽपि निबर्हणे
राक्षस, पिशाच्च, दैत्य आणि नाग यांना जिंकण्यात तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ कोणीच नसेल, यात शंका नाही; तू त्यांच्या नाशात सर्वोच्च ठरशील.
क्षिप्तं क्षिप्तं रणे चैतत्त्वया माधव शत्रुषु। हत्वाऽप्रतिहतं सङ्ख्ये पाणिमेष्यति ते पुनः
माधव, युद्धात शत्रूंवर पुन्हा पुन्हा तू जे शस्त्र फेकशील, ते शत्रूंना मारल्यानंतर अचूकपणे पुन्हा तुझ्याच हातात परत येईल.
वरुणश्च ददौ तस्मै गदामशनिनिःस्वनाम्। दैत्यान्तकरणीं घोरां नाम्ना कौमोदकीं प्रभुः
वरुणाने त्याला गडगडाटासारखा आवाज करणारी, दैत्यांचा नाश करणारी, भीषण अशी कौमुदकी नावाची गदा दिली.
ततः पावकमब्रूतां प्रहृष्टावर्जुनाच्युतौ। कृतास्त्रौ शस्त्रसंपन्नौ रथिनौ ध्वजिनावपि
तेव्हा अर्जुन आणि अच्युत, दोघेही शस्त्रविद्येत पारंगत आणि रथ व ध्वजांनी सज्ज, आनंदाने अग्नीला म्हणाले.
कल्यौ स्वो भगवन्योद्धुमपि सर्वैः सुरासुरैः। किं पुनर्वज्रिणैकेन पन्नगार्थे युयुत्सता
भगवान, आज आम्ही सर्व देव-दानवांशीही लढू शकतो; मग फक्त इंद्राने, नागांसाठी युद्ध करायचे ठरवले तरी आमच्यासाठी ते काहीच नाही.
चक्रपाणिर्हृषीकेशो विचरन्युधि वीर्यवान्। चक्रेण भस्मसात्सर्वं विसृष्टेन तु वीर्यवान्। त्रिषु लोकेषु तन्नास्ति यन्न कुर्याज्जनार्दनः
चक्रधारी हृषीकेश युद्धात पराक्रमी आहे; त्याने सोडलेले चक्र सर्व काही राखेत बदलू शकते. त्रैलोक्यात जनार्दनाला अशक्य असे काहीच नाही.
गाण्डीवं धनुरादाय तथाऽक्षय्ये महेषुधी। अहमप्युत्सहे लोकान्विजेतुं युधि पावक
गांडीव धनुष्य आणि अमर बाण हातात घेऊन, अग्नी, मीही या जगातल्या सर्वांचा युद्धात पराभव करू शकतो.
सर्वतः परिवार्यैवं दावमेतं महाप्रभो। कामं संप्रज्वलाद्यैव कल्यौ स्वः साह्यकर्मणि
महाप्रभो, आम्ही या ज्वलंत अग्नीला सर्व बाजूंनी वेढा घातला आहे; तो आज हवे तसे जळू दे. आम्ही सहाय्यासाठी पूर्णपणे तयार आहोत.
यदि खाण्डवमेष्यति प्रमादा- त्सगणो वा परिरक्षितुं महेन्द्रः। शरताडितगात्रकुण्डलानां कदनं द्रक्ष्यति देववाहिनीनाम्
जर महेंद्र आपल्या सैन्यासह निष्काळजीपणे खांडवाचे रक्षण करायला आला, तर आमच्या तीक्ष्ण बाणांनी भेदलेली व कुंडले घातलेली देवांची सैन्ये कशी नष्ट होतात, ते तो पाहील.
एवमुक्तः स भगवान्दाशार्हेणार्जुनेन च। तैजसं रपमास्थाय दावं दग्धुं प्रचक्रमे
दाशार्ह आणि अर्जुन यांनी असे सांगितल्यावर, त्या भगवंताने तेजस्वी रूप धारण करून, तो अग्नी खांडव वन जाळायला लागला.
सर्वतः परिवार्याथ सप्तार्चिर्ज्वलनस्तथा। ददाह खाण्डवं दावं युगान्तमिव दर्शयन्
मग सात ज्वाळांनी प्रज्वलित झालेला अग्नी सर्व बाजूंनी वेढून, खांडव वन असे जाळू लागला की जणू युगाच्या शेवटीचा अग्नीच प्रकटला आहे.