नरनारायणौ यौ तौ पूर्वदेवौ विभावसो। संप्राप्तौ मानुषे लोके कार्यार्थं हि दिवौकसाम्
हे तेजस्वी अग्निदेव, नर आणि नारायण हे प्राचीन देव आता देवांच्या कार्यासाठी मानवजगतात आले आहेत.
अर्जुनं वासुदेवं च यौ तौ लोकोऽभिमन्यते। तावेतौ सहितावेहि खाण्डवस्य समीपतः
ज्यांना लोक अर्जुन आणि वासुदेव म्हणून ओळखतात, हे दोघेच खांडवाच्या जवळ आहेत, असे जाण.
तौ त्वं याचस्व साहाय्ये दाहार्थं खाण्डवस्य च। ततो धक्ष्यसि तं दावं रक्षितं त्रिदशैरपि
त्यांची मदत माग, म्हणजे खांडव जाळता येईल; मग देवसुद्धा जरी राखण करत असले, तरी तू ते वन जाळशील.
तौ तु सत्वानि सर्वाणि यत्नतो वारयिष्यतः। देवराजं च सहितौ तत्र मे नास्ति संशयः
ते दोघे सर्व प्राण्यांना आणि देवराजालाही रोखण्यासाठी प्रयत्न करतील, यात मला काहीच शंका नाही.
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं त्वरितो हव्यवाहनः। कृष्णपार्थावुपागम्य यमर्थं त्वभ्यभाषत
ही वचने ऐकून, अग्नि झपाट्याने कृष्ण आणि अर्जुन यांच्या जवळ गेला आणि त्यांना त्या कामाविषयी सांगितले.
तं ते कथितवानस्मि पूर्वमेव नृपोत्तम। तच्छ्रुत्वा वचनं त्वग्नेर्बीभत्सुर्जातवेदसम्
हे मी तुला आधीच सांगितले आहे, राजाधिराज. मग अग्नीचे बोलणे ऐकून, भीमसेनाने त्या ज्वलंत देवतेला उत्तर दिले.
अब्रवीन्नृपशार्दूल तत्कालसदृशं वचः। दिधक्षुं खाण्डवं दावमकामस्य शतक्रतोः
राजसिंहा, त्या वेळेला योग्य अशी वाणी बोलला. त्याला इंद्राच्या इच्छेविरुद्ध खांडववन जाळायचे होते.
उत्तमास्त्राणि मे सन्ति दिव्यानि च बहूनि च। यैरहं शक्नुयां योद्धुमपि वज्रधरान्बहून्
माझ्याकडे उत्तम आणि अनेक दिव्य अस्त्रे आहेत, ज्यांच्या जोरावर मी अनेक वज्रधारींशीही लढू शकतो.
धनुर्मे नास्ति भगवन्बाहुवीर्येण संमितम्। कुर्वतः समरे यत्नं वेगं यद्विषहेन्मम
पण, प्रभो, माझ्या बाहूच्या बळाला साजेसे धनुष्य माझ्याकडे नाही. युद्धात माझ्या प्रयत्नाला तोंड देईल असे धनुष्य मला हवे आहे.
शरैश्च मेऽर्थो बहुभिरक्षयैः क्षिप्रमस्यतः। न हि वोढुं रथः शक्तः शरान्मम यथेप्सितान्
मला भरपूर, संपता न येणारे बाणही लागतील, कारण मी जेव्हा वेगाने बाण सोडतो, तेव्हा माझ्या इच्छेप्रमाणे कोणताही रथ ते बाण सहन करू शकत नाही.
अश्वांश्च दिव्यानिच्छेयं पाण्डुरान्वातरंहसः। रथं च मेघनिर्घोषं सूर्यप्रतिमतेजसम्
मला वाऱ्यासारखे वेगवान, पांढरे दिव्य घोडे हवे आहेत आणि मेघगर्जनेसारखा आवाज करणारा, सूर्याच्या तेजासारखा रथही हवा आहे.
तथा कृष्णस्य वीर्येण नायुधं विद्यते समम्। येन नागान्पिशाचांश्च निहन्यान्माधवो रणे
त्याचप्रमाणे, कृष्णाच्या शौर्याला साजेसे कोणतेही शस्त्र नाही, ज्याने माधव रणांगणात नाग आणि राक्षसांचा संहार करू शकेल.
उपायं कर्मसिद्धौ च भघवन्वक्तुमर्हसि। निवारयेयं येनेन्द्रं वर्षमाणं महावने
प्रभो, हे कार्य साध्य करण्याचा उपाय तू आम्हाला सांगावा, म्हणजे मी त्या महान वनात पाऊस पाडणाऱ्या इंद्राला थांबवू शकेन.
पौरुषेण तु यत्कार्यं तत्कर्ताऽहं स्म पावक। करणानि समर्थानि भगवन्दातुमर्हसि
पावका, मानवी प्रयत्नाने जे काही करायचे आहे, ते मी नक्की करीन; पण, प्रभो, त्यासाठी लागणारी साधने तू द्यायला हवीस.
एवमुक्तः स भगवान्धूमकेतुर्हुताशनः। चिन्तयामास वरुणं लोकपालं दिदृक्षया
अशी विनंती ऐकून, धूमकेतू नावाचा अग्निदेव वरुण या लोकपालाचे स्मरण करू लागला, त्याला त्याची भेट घ्यायची तीव्र इच्छा झाली.
आदित्यमुदके देवं निवसन्तं जलेश्वरम्। स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास पावकम्
त्याने पाण्यात वास करणाऱ्या, जलाचा स्वामी असलेल्या आदित्याचे ध्यान केले. आणि त्या देवाने त्याचा विचार जाणून, पावकाला आपले दर्शन दिले.
तमब्रवीद्भमकेतुः प्रतिगृह्य जलेश्वरम्। चतुर्थं लोकपालानां देवदेवं सनातनम्
धूमकेतूने त्या जलस्वामीचे स्वागत करून, त्याला, लोकपालांपैकी चौथा आणि सनातन देवाधिदेव, असे संबोधून बोलले.
सोमेन राज्ञा यद्दत्तं धनुश्चैवेषुधी च ते। तत्प्रयच्छोभयं शीघ्रं रथं च कपिलक्षणम्
राजा सोमाने तुला जे धनुष्य आणि बाणांचे भांडार दिले आहे, ते दोन्ही आणि कपिला चिन्ह असलेला रथ, लवकर मला दे.
कार्यं च सुमहत्पार्थो गाण्डीवेन करिष्यति। चक्रेण वासुदेवश्च तन्ममाद्य प्रदीयताम्
गांडीवाच्या जोरावर अर्जुन मोठे कार्य करणार आहे; आणि चक्राच्या सहाय्याने वासुदेव. हे सर्व मला आत्ताच मिळावे.
ददानीत्येव वरुणः पावकं प्रत्यभाषत। तदद्भुतं महावीर्यं यशःकीर्तिविवर्धनम्
वरुणाने पावकाला उत्तर दिले, "मी हे सर्व देईन"—ती अद्भुत, महान सामर्थ्याची, कीर्ती वाढवणारी अस्त्रे.
सर्वशस्त्रैरनाधृष्यं सर्वशस्त्रप्रमाथि च। सर्वायुधमहामात्रं परसैन्यप्रधर्षणम्
ती सर्व शस्त्रांनी जिंकता येणार नाहीत, सर्व शस्त्रांचा नाश करणारी, सर्व आयुधांनी सज्ज, शत्रूच्या सैन्याचा पराभव करणारी आहेत.
एकं शतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम्। चित्रमुच्चावचैर्वर्णैः शोभितं श्लक्ष्णमव्रणम्
ते एक धनुष्य, शंभर हजार धनुष्यांच्या बळासमान, राज्य वाढवणारे, विविध रंगांनी शोभिवंत, गुळगुळीत आणि डागरहित आहे.
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः। प्रादाच्चैव धनूरत्नमक्षय्यौ च महेषुधी
देव, दानव आणि गंधर्व यांनी अनंत काळ आदराने पूजलेले, त्याने तो अद्वितीय धनुष्य आणि दोन अक्षय तूणीर दिले.
रथं च दिव्याश्वयुजं कपिप्रवरकेतनम्। उपेतं राजतैरश्वैर्गान्धर्वैर्हेममालिभिः
आणि दिव्य घोड्यांनी जोडलेली, कपिवराचा ध्वज असलेली, गंधर्वांच्या सुवर्णमाळांनी सजवलेली रथही दिली.
पाण्डुराभ्रप्रतीकाशैर्मनोवायुसमैर्जवे। सर्वोपकरणैर्युक्तमजय्यं देवदानवैः
पांढऱ्या मेघासारख्या, मन किंवा वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यांनी, सर्व उपकरणांनी सज्ज, देव-दानवांना अजिंक्य असा तो रथ होता.
भावुमन्तं महाघोषं सर्वरत्नमनोरमम्। ससर्ज यं सुतपसा भौमनो भुवनप्रभुः
तो अद्भुत, मोठ्या गजराने भरलेला, सर्व रत्नांनी शोभणारा रथ, भौम नावाच्या जगाच्या अधिपतीने कठोर तप करून निर्माण केला.
प्रजापतिरनिर्देश्यं यस्य रूपं रवेरिव। यं स्म सोमः समारुह्य दानवानजयत्प्रभुः
त्याचा आकार सूर्यासारखा वर्णन करता येत नाही, आणि सोमदेवाने ह्याच रथावर आरूढ होऊन दानवांवर विजय मिळवला.
नवमेघप्रतीकाशं ज्ललन्तमिव च श्रिया। आश्रितौ तं रथश्रेष्ठं शक्रायुधसमावुभौ
नव्या मेघासारखा दिसणारा, तेजाने चमकणारा तो श्रेष्ठ रथ, दोन्ही वीरांनी इंद्राच्या अस्त्रांनी सज्ज होऊन स्वीकारला.
तापनीया सुरुचिरा ध्वजयष्टिरनुत्तमा। तस्यां तु वानरो दिव्यः सिंहशार्दूलकेतनः
त्याचा सुंदर, उत्तम असा ध्वजदंड शुद्ध सोन्याचा होता, आणि त्यावर सिंह व वाघ यांच्या चिन्हांसह एक दिव्य वानर विराजमान होता.
हनूमान्नाम तेजस्वी कामरूपी महाबलः।' दिधक्षन्निव तत्र स्म संस्थितो मूर्ध्न्यशोभत। ध्वजे भूतानि तत्रासन्विविधानि महान्ति च
तो तेजस्वी, इच्छेनुसार रूप बदलणारा, प्रचंड बळाचा हनुमान नावाचा वानर, जणू जाळून टाकण्यास तयार असल्यासारखा, ध्वजावर उभा होता आणि त्याच्यावर अनेक मोठी विविध रूपे होती.