तस्माच्च गिरिकूटाग्रात्प्रच्युताः पुष्पवृष्टयः। सुरासुरगणान्सर्वान्समन्तात्समवाकिरन्
त्या पर्वताच्या शिखरावरून फुलांचा वर्षाव झाला आणि देव व दैत्य यांच्या सर्व समूहांवर तो सर्वत्र पसरला.
बभूवात्र महान्नादो महामेघरवोपमः। उदधेर्मथ्यमानस्य मन्दरेण सुरासुरैः
मंदार पर्वताने देव आणि दैत्यांनी समुद्र हालवताना, तिथे मोठा गडगडाट झाला, जणू काही प्रचंड मेघांचा गडगडाटच.
तत्र नानाजलचरा विनिष्पिष्टा महाद्रिणा। विलयं समुपाजग्मुः शतशो लवणाम्भसि
त्या ठिकाणी, मोठ्या पर्वताखाली अनेक जलचर चिरडले गेले आणि शेकडो प्राणी खारट पाण्यात नष्ट झाले.
वारुणानि च भूतानि विविधानि महीधरः। पातालतलवासीनि विलयं समुपानयत्
महापर्वताने पाताळात राहणाऱ्या विविध वरुणाच्या जीवांनाही नष्ट केले.
तस्मिंश्च भ्राम्यमाणेऽद्रौ संघृष्यन्तः परस्परम्। न्यपतन्पतगोपेताः पर्वताग्रान्महाद्रुमाः
तो पर्वत फिरवताना, शिखरांवर लोंबकळणारी मोठी झाडे एकमेकांवर आपटली आणि खाली कोसळली.
तेषां संघर्षजश्चाग्निरर्चिर्भिः प्रज्वलन्मुहुः। विद्युद्भिरिव नीलाभ्रमावृणोन्मन्दरं गिरिम्
त्यांच्या धडकेतून सतत ज्वाळा उठल्या आणि त्या ज्वाळांनी मंदार पर्वत विद्युल्लतेप्रमाणे काळ्या मेघाने झाकल्यासारखा झाकला.
ददाह कुञ्जरांस्तत्र सिंहांश्चैव विनिर्गतान्। विगतासूनि सर्वाणि सत्त्वानि विविधानि च
त्या आगीत तेथील हत्ती, बाहेर आलेले सिंह आणि प्राण गेलेली सर्व प्रकारची जीवजंतू जळून खाक झाली.
तमग्निममरश्रेष्ठः प्रदहन्तमितस्ततः। वारिणा मेघजेनेन्द्रः शमयामास सर्वशः
मग अमरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या इंद्राने, त्या इकडेतिकडे पेटलेल्या आगीवर मेघांनी पाणी ओतून ती पूर्णपणे विझवली.
ततो नानाविधास्तत्र सुस्रुवुः सागराम्भसि। महाद्रुमाणां निर्यासा बहवश्चौषधीरसाः
मग त्या समुद्रात मोठ्या झाडांचे विविध प्रकारचे रस आणि औषधींचे अर्क वाहून गेले.
तेषाममृतवीर्याणां रसानां पयसैव च। अमरत्वं सुरा जग्मुः काञ्चनस्य च निःस्रवात्
त्या अमृतगुण असलेल्या रसांमुळे आणि दुधामुळे, तसेच सोन्याच्या प्रवाहामुळे, देवांना अमरत्व प्राप्त झाले.
ततस्तस्य समुद्रस्य तञ्जातमुदकं पयः। रसोत्तमैर्विमिश्रं च ततः क्षीरादभूद्धृतम्
मग त्या समुद्राचे पाणी उत्तम रसांमध्ये मिसळून दूध झाले आणि त्यातून तुप तयार झाले.
ततो ब्रह्माणमासीनं देवा वरदमब्रुवन्। श्रान्ताः स्म सुभृशं ब्रह्मन्नोद्भवत्यमृतं च तत्
मग देवांनी ब्रह्मदेवाजवळ बसून म्हटले, 'ब्रह्मन्, आम्ही फार थकलो आहोत, आणि अजून अमृतही मिळालेले नाही.'
ऋते नारायणं देवं सर्वेऽन्ये देवदानवाः। चिरारब्धमिदं चापि सागरस्यापि मन्थनम्
नारायण देवांशिवाय, इतर देव, दैत्य किंवा हा समुद्र हालवण्याचा दीर्घ प्रयत्नही यशस्वी होणार नाही.
ग्लानिरस्मान्समाविष्टा न चात्रामृतमत्थितम्
आम्हाला थकवा आलेला आहे, आणि इथे अजून अमृत प्रकट झालेले नाही.
ततो नारायणं देवं वचनं चेदमब्रवीत्। विधत्स्वैषां बलं विष्णो भवानत्र परायणम्
मग ब्रह्मदेवाने नारायण देवाला म्हटले, 'विष्णू, यांना बळ द्या, कारण तुम्हीच यांचे खरे आश्रय आहात.'
बलं ददामि सर्वेषां कर्मैतद्ये समास्थिताः। क्षोभ्यतां कलशः सर्वैमन्दरः परिवर्त्यताम्
'मी आज या कार्यात लागलेल्या सर्वांना बळ देतो. आता मंथनदंड हलवा आणि मंदार पर्वत पुन्हा फिरवा.'
नारायणवचः श्रुत्वा बलिनस्ते महोदधेः। तत्पयः सहिता भूयश्चक्रिरे भृशमाकुलम्
नारायणाचे शब्द ऐकून, त्या बलाढ्यांनी पुन्हा अधिक जोमाने समुद्र व दूध एकत्र हालवायला सुरुवात केली.
तत्र पूर्वं विषं जातं तद्ब्रह्मवचनाच्छिवः। प्राग्रसल्लोकरक्षार्थं ततो ज्येष्ठा समुत्थिता। कृष्णरूपधरा देवी सर्वाभरणभूषिता
तेथे प्रथम विष निर्माण झाले आणि ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने शिवाने ते जगाच्या रक्षणासाठी पिऊन घेतले. त्यानंतर ज्येष्ठा देवी, काळ्या वर्णाची आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली, प्रकट झाली.
ततः शतसहस्रांशुर्मथ्यमानात्तु सागरात्। प्रसन्नात्मा समुत्पन्नः सोमः शीतांशुरुज्ज्वलः
मग समुद्र हालवला जात असताना, शंभर हजार किरणांचा, शीतल आणि तेजस्वी चंद्र प्रसन्न मनाने प्रकट झाला.
श्रीरनन्तरमुत्पन्ना घृतात्पाण्डुरवासिनी। सुरा देवी समुत्पन्ना तुरगः पाण्डुरस्तथा
त्याच्या नंतर, पांढऱ्या वस्त्रात वसणारी श्री, तुपातून प्रकट झाली; सुरा देवीही प्रकट झाली आणि त्याचप्रमाणे पांढरा घोडाही जन्माला आला.
कौस्तुभस्तु मणिर्दिव्य उत्पन्नो घृतसंभवः। मरीचिविकचः श्रीमान्नारायणउरोगतः
तुपातून दिव्य कौस्तुभ मणी जन्माला आला, तो तेजस्वी आणि सुंदर होता, आणि तो नारायणाने घेतला.
श्रीः सुरा चैव सोमश्च तुरगश्च मनोजवः। `पारिजातश्च तत्रैव सुरभिश्च महामुने। जज्ञाते तौ तदा ब्रह्मन्सर्वकामफलप्रदौ
श्री, सुरा, चंद्र आणि वेगवान घोडा; तिथेच पारिजात आणि सुरभि या दोघीही, हे महर्षे, सर्व इच्छित फळ देणाऱ्या म्हणून जन्माला आल्या.
ततो जज्ञे महाकायश्चतुर्दन्तो महागजः। कपिला कामवृक्षश्च कौस्तुभश्चाप्सरोगणः।' यतो देवास्ततो जग्मुरादित्यपथमाश्रिताः
मग मोठ्या शरीराचा, चार सुळे असलेला विशाल हत्ती प्रकट झाला; कपिला नावाचे इच्छावृक्ष, कौस्तुभ आणि अप्सरांचा समूहही जन्माला आला; त्यांच्यापासून देवांनी सूर्याच्या मार्गाचा आश्रय घेतला.
धन्वन्तरिस्ततो देवो वपुष्मानुदतिष्ठत। श्वेतं कमण्डलुं बिभ्रदमृतं यत्र तिष्ठति
नंतर धन्वंतरी हा देव, सुंदर रूपाने प्रकट झाला, त्याच्या हातात पांढरे कमंडलू होते, ज्यात अमृत होते.
एतदत्यद्भुतं दृष्ट्वा दानवानां समुत्थितः। अमृतार्थे महान्नादो ममेदमिति जल्पताम्
हे अद्भुत दृश्य पाहून, दानवांमध्ये मोठा गोंधळ माजला; सगळे अमृतासाठी 'हे माझं आहे!' असं ओरडू लागले.
ततो नारायणो मायां मोहिनीं समुपाश्रितः। स्त्रीरूपमद्भुतं कृत्वा दानवानभिसंश्रितः
मग नारायणाने मोहिनीची मायावी रूप धारण केली, अद्भुत स्त्रीरूप घेऊन दानवांच्या जवळ गेला.
ततस्तदमृतं तस्यै ददुस्ते मूढचेतसः। स्त्रियै दानवदैतेयाः सर्वे तद्गतमानसाः
त्या वेळी, दानवांचे मन भरकटले होते; त्यांनी सर्वांनी आपली मनं तिच्यावर केंद्रित करून, अमृत त्या स्त्रीला दिलं.
सा तु नारायणी माया धारयन्ती कमण्डलुम्। आस्यमानेषु दैत्येषु पङ्क्त्या च प्रति दानवैः
ती नारायणी, हातात कमंडलू धरून, दैत्य रांगेत बसले असताना, त्यांना अमृत वाटू लागली.
देवानपाययद्देवी न दैत्यांस्ते च चुक्रुशुः
त्या देवीने अमृत देवांना दिलं, दैत्यांना नाही; त्यामुळे दैत्य रडू लागले.
अथावरणमुख्यानि नानाप्रहरणानि च। प्रगृह्याभ्यद्रवन्देवान्सहिता दैत्यदानवाः
मग दैत्य आणि दानवांचे प्रमुख, वेगवेगळी शस्त्रं घेऊन, एकत्र येऊन देवांवर तुटून पडले.