अथवाऽहं परित्यक्तो भवद्भिर्द्वेषकारणात्। ऋत्विजोऽन्यान्गमिष्यामि याजनार्थं द्विजोत्तमाः
'नाहीतर, जर तुम्ही द्वेषामुळे मला सोडले, तर मी दुसऱ्या ऋत्विजांकडे जाऊन यज्ञ करवीन, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.'
एतावदुक्त्वा वचनं विरराम स पार्थिवः। यदा न शेकू राजानं याजनार्थं परन्तप
अशी वाणी बोलून तो राजा गप्प बसला; कारण ते ऋत्विज त्याच्यासाठी यज्ञ करायला तयार नव्हते.
ततस्ते याजकाः क्रुद्धास्तमूचुर्नृपसत्तमम्। तव कर्माम्यजस्रं वै वर्तन्ते पार्थिवोत्तम
मग ते यजमान ऋत्विज रागाने त्या श्रेष्ठ राजाला म्हणाले, 'राजन, तुझे यज्ञकर्म सतत चालूच असते.'
ततो वयं परिश्रान्ताः सततं कर्मवाहिनः। श्रमादस्मात्परिश्रान्तान्स त्वं नस्त्यक्तुमर्हसि
'म्हणून आम्ही नेहमी कर्मात गुंतलेले असून खूप थकलो आहोत; या श्रमामुळे आम्ही थकलेलो असताना, तू आम्हाला सोडू नकोस.'
बुद्धिमोहं समास्थाय त्वरासंभावितोऽनघ। गच्छ रुद्रसकाशं त्वं सहि त्वां याजयिष्यति
'तू चुकीची समजूत धरली आहेस आणि घाई केली आहेस, हे निष्पाप राजा, तू स्वतः रुद्राकडे जा; तोच तुला यज्ञ करून देईल, जर त्याला तुझा भार सहन झाला तर.'
साधिक्षेपं वचः श्रुत्वा संक्रुद्धः श्वेतकिर्नृपः। कैलासं पर्वतं गत्वा तप उग्रं समास्थितः
अशा टोमण्याने भरलेल्या शब्दांनी संतप्त झालेला पांढऱ्या केसांचा राजा कैलास पर्वतावर गेला आणि कठोर तप सुरू केले.
आराधयन्महादेवं नियतः संशितव्रतः। उपवासपरो राजन्दीर्घकालमतिष्ठत
नियमित आणि दृढ व्रताने, उपवास करत, त्या राजाने महादेवाची भक्ती केली आणि दीर्घ काळ तिथे राहिला.
कदाचिद्द्वादशे काले कदाचिदपि षोडशे। आहारमकरोद्राजा मूलानि च फलानि च
कधी द्वादशीला, कधी सोळाव्या दिवशी, तो राजा फक्त मुळे आणि फळे एवढेच अन्न घेत असे.
ऊर्ध्वबाहुस्त्वनिमिषस्तिष्ठन्स्थाणुरिवाचलः। षण्मासानभवद्राजा श्वेतकिः सुसमाहितः
उच्च बांधलेले हात, न हलणारे डोळे, स्थिर उभा राहून, जणू काही खांबासारखा, राजा श्वेतकी सहा महिने एकाग्रतेने तप करत राहिला.
तं तथा नृपशार्दूलं तप्यमानं महत्तपः। शङ्करः परमप्रीत्या दर्शयामास भारत
असा तो राजांचा वाघ मोठे तप करत असताना, भारत, शंकर परम आनंदाने त्याला प्रत्यक्ष दर्शन दिले.
उवाच चैनं भगवान्स्निग्धगम्भीरया गिरा। प्रीतोऽस्मि नरशार्दूल तपसा ते परन्तप
त्या भगवंताने कोमल आणि गंभीर आवाजात त्याला सांगितले, "हे नरश्रेष्ठ, शत्रूंना जाळणारा, तुझ्या तपामुळे मी तृप्त झालो आहे."
वरं वृणीष्व भद्रं ते यं त्वमिच्छसि पार्थिव। एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रस्यामिततेजसः
"राजा, तुझ्या मनात जे काही आहे ते वर माग, तुला शुभ होवो." या अमर्याद तेजाच्या रुद्राचे हे शब्द ऐकून—
प्रणिपत्य महात्मानं राजर्षिः प्रत्यभाषत। यदि मे भगवान्प्रीतः सर्वलोकनमस्कृतः
राजर्षीने त्या महात्म्याला वंदन करून उत्तर दिले, "सर्व लोकांनी पूजलेले भगवंत जर माझ्यावर प्रसन्न असतील—"
स्वयं मां देवदेवेश याजयस्व सुरेश्वर। एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राज्ञा तेन प्रभाषितम्
"देवताधिपती, अमरांच्या अधिपती, तुम्ही स्वतः मला यज्ञ करण्याची संधी द्या." राजाने असे म्हणताच—
उवाच भगवान्प्रीतः स्मितपूर्वमिदं वचः। नास्माकमेतद्विषये वर्तते याजनं प्रति
भगवंत प्रसन्न होऊन मंद स्मित करत म्हणाले, "यज्ञ करविण्याचा अधिकार आमच्याकडे नाही."
त्वया च सुमहत्तप्तं तपो राजन्वरार्थिना। याजयिष्यामि राजंस्त्वां समयेन परन्तप
"पण राजा, वर मागणाऱ्या तुझ्या कठोर तपामुळे, योग्य वेळी मी तुला यज्ञासाठी पात्र करीन, हे शत्रूंना जाळणारा."
समा द्वादश राजेन्द्र ब्रह्मचारी समाहितः। सततं त्वाज्यधाराभिर्यदि तर्पयसेऽनलम्
"राजेंद्र, जर तू बारावर्षे एकाग्रतेने ब्रह्मचर्य पाळून, नेहमी अग्निला तुपाच्या धारांनी तृप्त केलेस—"
कामं प्रार्थयसे यं त्वं मत्तः प्राप्स्यसि तं नृप। एवमुक्तश्च रुद्रेण श्वेतकिर्मनुजाधिपः
"राजा, मग माझ्याकडून जे काही वर मागशील ते तुला मिळेल." रुद्राने असे सांगितल्यावर, श्वेतकी राजाने—
तथा चकार तत्सर्वं यथोक्तं शूलपाणिना। पूर्णे तु द्वादशे वर्षे पुनरायान्महेश्वरः
त्याने शूलधारीने सांगितल्याप्रमाणे सर्व काही केले. बारावर्षे पूर्ण होताच महादेव पुन्हा आले.
दृष्टैव च स राजानं शङ्करो लोकभावनः। उवाच परमप्रीतः श्वेतकिं नृपसत्तमम्
शंकर, लोकांचे कल्याण करणारे, त्या राजाला पाहून अत्यंत संतुष्ट होऊन श्वेतकी या श्रेष्ठ राजाला म्हणाले—
तोषितोऽहं नृपश्रेष्ठ त्वयेहाद्येन कर्मणा।। याजनं ब्राह्मणानां तु विधिदृष्टं परन्तप
"राजश्रेष्ठा, इथे तू केलेल्या या कार्यामुळे मी तृप्त झालो आहे. पण यज्ञ करविण्याचा अधिकार ब्राह्मणांसाठीच आहे, हे शत्रूंना जाळणारा."
अतोऽहं त्वां स्वयं नाद्य याजयामि परन्तप। ममांशस्तु क्षितितले महाभागो द्विजोत्तमः
"म्हणून मी आज स्वतः तुला यज्ञ करवणार नाही, हे शत्रूंना जाळणारा. पण पृथ्वीवरील माझा अंश, तो महान ब्राह्मण—"
दुर्वासा इति विख्यातः स हि त्वां याजयिष्यति। मन्नियोगान्महातेजाः संभाराः संभ्रियन्तु ते
"जो दुर्वासा म्हणून प्रसिद्ध आहे, तोच तुला यज्ञ करवील. माझ्या आज्ञेने, हे महातेजस्वी, तुझ्या यज्ञाची सर्व तयारी कर."
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं रुद्रेण समुदाहृतम्। स्वपुरं पुनरागम्य संभारान्पुनरार्जयत्
रुद्राने सांगितलेली ही वचने ऐकून, तो आपल्या नगरात परत गेला आणि पुन्हा यज्ञाची तयारी करू लागला.
ततः संभृतसंभारो भूयो रुद्रमुपागमत्। `उवाच च महिपालः प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।' संभृता मम संभाराः सर्वोपकरणानि च
त्यानंतर सर्व साहित्य गोळा करून तो पुन्हा रुद्राकडे गेला. राजा हात जोडून, वाकून म्हणाला, "माझी सर्व तयारी आणि साहित्य पूर्ण झाले आहे."
त्वत्प्रसादानमहादेव श्वो मे दीक्षा भवेदिति। एतच्छ्रुत्वा तु वचनं तस्य राज्ञो महात्मनः
"महादेव, तुमच्या कृपेने माझी दीक्षा उद्या व्हावी." त्या महात्मा राजाची ही वचने ऐकून—
दुर्वाससं समाहूय रुद्रो वचनमब्रवीत्। एष राजा महाभागः श्वेतकिर्द्विजसत्तम
रुद्राने दुर्वासांना बोलावून सांगितले, "हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, हा राजा श्वेतकी—"
एनं याजय विप्रेन्द्र मन्नियोगेन भूमिपम्। बाढमित्येव वचनं रुद्रं त्वृषिरुवाच ह
"ब्राह्मणश्रेष्ठा, माझ्या आज्ञेने या राजाचा यज्ञ करून दे." तेव्हा ऋषीने रुद्राला उत्तर दिले, "तसेच होईल."
ततः सत्रं समभवत्तस्य राज्ञो महात्मनः। यथाविधि यथाकालं यथोक्तं बहुदक्षिणम्
मग त्या महात्मा राजाने योग्य वेळेला, विधिप्रमाणे आणि भरपूर दक्षिणा देऊन मोठा यज्ञ केला.
तस्मिन्परिसमाप्ते तु राज्ञः सत्रे महात्मनः। दुर्वाससाऽभ्यनुज्ञाता विप्रतस्थुः स्म याजकाः
त्या राजाच्या मोठ्या यज्ञाची सांगता झाल्यावर, दुर्वासांनी परवानगी दिल्यावर यजमान ब्राह्मण मंडळी निघून गेली.