विहरन्खाण्डवप्रस्थे काननेषु च माधवः। पुष्पितोपवनां दिव्यां ददर्श यमुनां नदीम्
माधव खांडवप्रस्थात आणि तिथल्या जंगलात फिरत असताना, त्याला फुलांनी बहरलेली सुंदर उपवनांनी वेढलेली, दिव्य यमुना नदी दिसली.
तस्यास्तीरे वनं दिव्यं सर्वर्तुसुमनोहरम्। आलयं सर्वभूतानां खाण्डवं खड्गचर्मभृत्
त्या काठावर सर्व ऋतूंमध्ये मन मोहून टाकणारं, सर्व जीवांचं निवासस्थान असलेलं, तलवार-ढाली घेणाऱ्यांनी भरलेलं खांडव नावाचं अद्भुत वन होतं.
ददर्श कृत्स्नं तं देशं सहितः सव्यसाचिना। ऋक्षगोमायुशार्दूलवृककृष्णमृगान्वितम्
त्याने सव्यसाचीसोबत तो सारा प्रदेश पाहिला, जिथे अस्वल, गिधाड, वाघ, लांडगा आणि काळ्या कृष्णमृगांची रेलचेल होती.
शाखामृगगणैर्जुष्टं गजद्वीपिनिषेवितम्। शकबर्हिणदात्यूहहंससारसनादितम्
त्या वनात माकडांचे कळप, हत्तींची वर्दळ, आणि शेकडो मोर, बगळे, कोंबडी, हंस, आणि सारस यांच्या आवाजांनी आसमंत भरून गेला होता.
नानामृगसहस्रैश्च पक्षिभिश्च समावृतम्। मानार्हं तच्च सर्वेषां देवदानवरक्षसाम्
ते वन असंख्य वेगवेगळ्या प्राण्यांनी आणि पक्ष्यांनी गजबजलेलं होतं, आणि देव, दानव, राक्षस — सगळ्यांसाठी ते सन्मानाचं ठिकाण होतं.
आलयं पन्नगेन्द्रस्य तक्षकस्य महात्मनः। वेणुशाल्मलिबिल्वातिमुक्तजंब्वाम्रचम्पकैः
ते महानागराज तक्षकाचं निवासस्थान होतं, जिथे बांबू, शाल्मली, बेल, जांभूळ, आंबा आणि चंपकाची झाडं फुलली होती.
अङ्कोलपनसाश्वत्थतालजम्बीरवञ्जुलैः। एकपद्मकतालैश्च शतशश्चैव रौहिणैः
त्यात अंकोल, फणस, पिंपळ, ताड, लिंबू, वंजुळ, एक पाकळी असलेली ताडाची झाडं आणि शेकडो रौहिणीची झाडं होती.
नानावृक्षैः समायुक्तं नानागुल्मसमावृतम्। वेत्रकीचकसंयुक्तमाशीविषनिषेवितम्
त्या वनात अनेक प्रकारची झाडं, विविध झुडपं, वेटूर आणि कांचन, आणि विषारी सर्पांची वर्दळ होती.
विगतार्कं महाभोगविततद्रुमसङ्कटम्। व्यालदंष्ट्रिगणाकीर्णं वर्जितं सर्वमानुषैः
तिथे सूर्यप्रकाश पोहोचत नव्हता, मोठ्या वेलींनी आणि झाडांनी ते दाट झालं होतं, तिथे विषारी दात असलेले प्राणी भरलेले होते आणि माणसांचा मागमूसही नव्हता.
रक्षसां भुजगेन्द्राणां पक्षिणां च महालयम्। खाण्डवं सुमहाप्राज्ञः सर्वलोकविभागवित्
खांडव हे राक्षस, नागराज आणि पक्ष्यांचं मोठं निवासस्थान होतं, आणि सर्व लोकांच्या विभागांची माहिती असणाऱ्या ज्ञानी लोकांना ते परिचित होतं.
दृष्टवान्सर्वलोकेश अर्जुनेन समन्वितः। पीताम्बरधरो देवस्तद्वनं बहुधा चरन्
सर्व लोकांचा स्वामी, अर्जुनासोबत, त्या वनात गेला; पिवळ्या वस्त्रातला तो देव त्या वनात सर्वत्र फिरला.
सद्रुमस्य सयक्षस्य सभूतगणपक्षिणः। खाण्डवस्य विनाशं तं ददर्श मधुसूदनः
मधुसूदनाने त्या खांडव वनाचा विध्वंस पाहिला — जिथे झाडं, यक्ष, विविध जीव आणि पक्षी होते.
विहारदेशं संप्राप्य नानाद्रुममनुत्तमम्। गृहैरुच्चावचैर्युक्तं पुरन्दरपुरोपमम्
मस्तपणे खेळायला योग्य, विविध सुंदर झाडांनी सजलेलं, उंचसखल घरांनी भरलेलं, इंद्राच्या नगरीसारखं ते ठिकाण त्यांनी गाठलं.
भक्ष्यैर्भोज्यैश्च पेयैश्च रसवद्बिर्महाधनैः। माल्यैश्च विविधैर्गन्धैस्तथा वार्ष्मेयपाण्डवौ
तिथे पृथेचे आणि वसुदेवाचे पुत्र विविध खाण्याचे पदार्थ, पेये, स्वादिष्ट पदार्थ, वेगवेगळ्या फुलांच्या माळा, सुगंध आणि मोठ्या संपत्तीचा आनंद घेत होते.
तदा विविशतुः पूर्णं रत्नैरुच्चावचैः शुभैः। यथोपजोषं सर्वश्च जनश्चिक्रीड भारत
तेव्हा त्यांनी त्या ठिकाणी प्रवेश केला, जिथे उंचसखल आणि सुंदर रत्नांनी सगळीकडे भरलेलं होतं; आणि सर्व लोक तिथे मनसोक्त खेळत होते, हे भारत.
स्त्रियश्च विपुलश्रोष्ण्यश्चारुपीनपयोधराः। मदस्खलितगामिन्यश्चिक्रीडुर्वामलोचनाः
आणि रुंद कंबर, सुंदर उन्नत स्तन, नशेत हलकेच डुलणाऱ्या चालणाऱ्या, मोहक डोळ्यांच्या स्त्रियाही तिथे आनंदाने खेळत होत्या.
वने काश्चिज्जले काश्चित्काश्चिद्वेश्मसु चाङ्गनाः। यथादेशं यथाप्रीति चिक्रीडुः पार्थकृष्णयोः
काही स्त्रिया जंगलात खेळत होत्या, काही पाण्यात, तर काही घरात. प्रत्येक जण आपापल्या आवडीप्रमाणे आणि जागेनुसार, पार्थ आणि कृष्ण यांच्या संगतीत आनंद घेत होत्या.
वासुदेवप्रिया नित्यं सत्यभामा च भामिनी। द्रौपदी च सुभद्रा च वासांस्याभरणानि च। प्रायच्छन्त महाराज स्त्रीणां ताः स्म मदोत्कटाः
वासुदेवाला नेहमी प्रिय असलेली सत्यभामा, तेजस्विनी द्रौपदी आणि सुभद्रा यांनी, राजन, मोठ्या आनंदात इतर स्त्रियांना वस्त्रे आणि दागिने दिले.
काश्चित्प्रहृष्टा ननृतुश्चुक्रुशुश्च तथा पराः। जहसुश्च परा नार्यः पपुश्चान्या वरासवम्
काही स्त्रिया अत्यंत आनंदात नाचू लागल्या, काहींनी मोठ्याने हाक दिली, काही हसल्या, तर इतरांनी उत्तम मद्य पिले.
रुरुधुश्चापरास्तत्र प्रजघ्नुश्च परस्परम्। मन्त्रयामासुरन्याश्च रहस्यानि परस्परम्
काही स्त्रिया तिथे रडू लागल्या, काहींनी एकमेकींना मारले, तर काहींनी आपापसात गुप्त गोष्टी बोलल्या.
वेणुवीणामृदङ्गानां मनोज्ञानां च सर्वशः। शब्देन पूर्यते हर्म्यं तद्वनं सुमहर्द्धिमत्
वेणू, वीणा आणि मृदंग यांच्या मनमोहक आवाजाने ते महाल आणि ते सुंदर वन पूर्णपणे भरून गेले होते.
तस्मिंस्तदा वर्तमानो कुरुदाशार्हनन्दनौ। समीपं जग्मतुः कंचिदुद्देशं सुमनोहरम्
त्या वेळी कुरू आणि दाशार्ह वंशाचे पुत्र तिथे असताना, ते दोघेही जवळच्या एका सुंदर जागी गेले.
तत्र गत्वा महात्मानौ कृष्णौ परपुरञ्जयौ। महार्हासनयो राजंस्ततस्तौ सन्निषीदतुः
तेथे पोहोचल्यावर, कृष्ण आणि शत्रूंच्या नगरी जिंकणारा अर्जुन, हे दोन्ही महात्मे, राजन, अत्यंत मौल्यवान आसनांवर बसले.
तत्र पूर्वव्यतीतानि विक्रान्तानीतराणि च। बहूनि कथयित्वा तौ रेमाते पार्थमाधवौ
तेथे पार्थ आणि माधव यांनी अनेक जुने पराक्रम आणि इतर गोष्टी सांगून एकमेकांसोबत आनंद घेतला.
तत्रोपविष्टौ मुदितौ नाकपृष्ठेऽश्विनाविव। अभ्यागच्छत्तदा विप्रो वासुदेवधनञ्जयौ
ते दोघे आनंदात तिथे बसले होते, जणू काही आकाशातले अश्विनी कुमारच. तेव्हा एक ब्राह्मण वासुदेव आणि धनंजय यांच्या जवळ आला.
बृहच्छालप्रतीकाशः प्रतप्तकनकप्रभः। हरिपिङ्गोज्ज्वलश्मश्रुः प्रमाणायामतः समः
तो ब्राह्मण उंच झाडासारखा दिसत होता, शुद्ध सोन्यासारखा चमकत होता, त्याची दाढी पिंगट आणि तेजस्वी होती, आणि त्याची अंगकाठी सर्व बाजूंनी सम प्रमाणात होती.
तरुणादित्यसङ्काशश्चीरवासा जटाधरः। पद्मपत्राननः पिङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्निव
तो ब्राह्मण तरुण सूर्यासारखा भासत होता, अंगावर झाडाची साल घातलेली, जटा असलेला, त्याचा चेहरा कमळाच्या पानासारखा आणि त्याचे पिंगट तेज जणू प्रज्वलित होत होते.
जगाम तौ कृष्णपार्थौ दिधक्षुः खाण्डवं वनम्। उपसृष्टं तु तं कृष्णो भ्राजमानं द्विजोत्तमम्। अर्जनो वासुदेवश्च तूर्णमुत्पत्य तस्थतुः
तो ब्राह्मण खांडव वन जाळायची इच्छा ठेवून कृष्ण आणि पार्थ यांच्या जवळ गेला. तो तेजस्वी द्विज जवळ येताच, वासुदेव आणि अर्जुन पटकन उठून उभे राहिले.
सोऽब्रवीदर्जुनं चैव वासुदेवं च सात्वतम्। लोकप्रवीरौ तिष्ठन्तौ काण्डवस्य समीपतः
तो ब्राह्मण अर्जुन आणि सात्वत वासुदेव यांना, जे खांडवाच्या जवळ उभे होते आणि लोकांमध्ये श्रेष्ठ होते, असे म्हणाला.
ब्राह्मणो बहुभोक्ताऽस्मि बुञ्जेऽपरिमितं सदा। भिक्षे वार्ष्णेयपार्थौ वामेकां तृप्तिं प्रयच्छतम्
मी ब्राह्मण असून नेहमी भरपूर खातो, अमर्याद अन्नाचा उपभोग घेतो. वृष्णी आणि पार्था, मला एकदा तरी तृप्त करा, भिक्षा द्या.