तं तु धौम्यादयो विप्राः परिवार्योपतस्थिरे। बृहस्पतिसमा मुख्याः प्रजापतिमिवामराः
धौम्यादी ब्राह्मण, जे बृहस्पतीसारखे होते, त्यांनी त्याला वेढून ठेवले आणि जसे देव प्रजापतींची सेवा करतात तसे त्याची सेवा केली.
धर्मराजे ह्यतिप्रीत्या पूर्णचन्द्र इवामले। प्रजानां रेमिरे तुल्यं नेत्राणि हृदयानि च
धर्मराज युधिष्ठिरांवर अत्यंत प्रेमाने, लोकांची डोळे आणि हृदये पूर्ण चंद्रासारखी तृप्त झाली होती.
न तु केवलदैवेन प्रजा भावेन रेमिरे। यद्बभूव मनःकान्तं कर्मणा स चकार तत्
फक्त नशिबामुळेच लोक आनंदी नव्हते; जे काही त्यांच्या मनाला आवडले, ते सर्व धर्मराजांनी कृतीने पूर्ण केले.
न ह्ययुक्तं न चासत्यं नासह्यं न च वाऽप्रियम्। भाषितं चारुभाषस्य जज्ञे पार्थस्य धीमतः
पार्थ, जो बुद्धिमान आणि मधुर बोलणारा होता, त्याच्या तोंडून कधीही अनुचित, असत्य, असह्य किंवा अप्रिय असे काहीही बाहेर पडले नाही.
स हि सर्वस्य लोकस्य हितमात्मन एव च। चिकीर्षन्सुमहातेजा रेमे भरतसत्तम
सर्व लोकांचे आणि स्वतःचेही कल्याण साधण्याची इच्छा ठेवून, तो तेजस्वी आणि पराक्रमी भरतश्रेष्ठ आनंदात होता.
तथा तु मुदिताः सर्वे पाण्डवा विगतज्वराः। अवसन्पृथिवीपालाँस्तापयन्तः स्वतेजसा
अशा प्रकारे सर्व पांडव, चिंता विरहित आणि आनंदी, आपल्या तेजाने पृथ्वीचे राज्य करत होते.
ततः कतिपयाहस्य बीभत्सुः कृष्णमब्रवीत्। उष्णानि कृष्ण वर्तन्ते गच्छावो यमुनां प्रति
काही दिवसांनी, अर्जुनाने कृष्णाला सांगितले, 'कृष्णा, उष्णता वाढली आहे; आपण यमुनाकडे जाऊया.'
सुहृज्जनवृतौ तत्र विहृत्य मधुसूदन। सायाह्ने पुनरेष्यावो रोचतां ते जनार्दन
मधुसूदना, तिथे आपले मित्र सोबत असताना आपण आनंद घ्यावा आणि संध्याकाळी, जनार्दना, तुला आवडले तर पुन्हा परत येऊ.
कुन्तीमातर्ममाप्येतद्रोचते यद्वयं जले। सुहृज्जनवृताः पार्थ विहरेम यथासुखम्
कुंतीमाते, मलाही हे खूप आवडलं — आपण सगळे मित्र-मैत्रिणींमध्ये पाण्यात मस्तपणे खेळावं, हे खरंच छान वाटतं, पार्था.
आमन्त्र्य तौ धर्मराजमनुज्ञाप्य च भारत। जग्मतुः पार्थगोविन्दौ सुहृज्जनवृतौ ततः
धर्मराजाची परवानगी घेऊन, पार्थ आणि गोविंद आपल्या मित्रांसह तिथून निघाले, हे भारत.
विहरन्खाण्डवप्रस्थे काननेषु च माधवः। पुष्पितोपवनां दिव्यां ददर्श यमुनां नदीम्
माधव खांडवप्रस्थात आणि तिथल्या जंगलात फिरत असताना, त्याला फुलांनी बहरलेली सुंदर उपवनांनी वेढलेली, दिव्य यमुना नदी दिसली.
तस्यास्तीरे वनं दिव्यं सर्वर्तुसुमनोहरम्। आलयं सर्वभूतानां खाण्डवं खड्गचर्मभृत्
त्या काठावर सर्व ऋतूंमध्ये मन मोहून टाकणारं, सर्व जीवांचं निवासस्थान असलेलं, तलवार-ढाली घेणाऱ्यांनी भरलेलं खांडव नावाचं अद्भुत वन होतं.
ददर्श कृत्स्नं तं देशं सहितः सव्यसाचिना। ऋक्षगोमायुशार्दूलवृककृष्णमृगान्वितम्
त्याने सव्यसाचीसोबत तो सारा प्रदेश पाहिला, जिथे अस्वल, गिधाड, वाघ, लांडगा आणि काळ्या कृष्णमृगांची रेलचेल होती.
शाखामृगगणैर्जुष्टं गजद्वीपिनिषेवितम्। शकबर्हिणदात्यूहहंससारसनादितम्
त्या वनात माकडांचे कळप, हत्तींची वर्दळ, आणि शेकडो मोर, बगळे, कोंबडी, हंस, आणि सारस यांच्या आवाजांनी आसमंत भरून गेला होता.
नानामृगसहस्रैश्च पक्षिभिश्च समावृतम्। मानार्हं तच्च सर्वेषां देवदानवरक्षसाम्
ते वन असंख्य वेगवेगळ्या प्राण्यांनी आणि पक्ष्यांनी गजबजलेलं होतं, आणि देव, दानव, राक्षस — सगळ्यांसाठी ते सन्मानाचं ठिकाण होतं.
आलयं पन्नगेन्द्रस्य तक्षकस्य महात्मनः। वेणुशाल्मलिबिल्वातिमुक्तजंब्वाम्रचम्पकैः
ते महानागराज तक्षकाचं निवासस्थान होतं, जिथे बांबू, शाल्मली, बेल, जांभूळ, आंबा आणि चंपकाची झाडं फुलली होती.
अङ्कोलपनसाश्वत्थतालजम्बीरवञ्जुलैः। एकपद्मकतालैश्च शतशश्चैव रौहिणैः
त्यात अंकोल, फणस, पिंपळ, ताड, लिंबू, वंजुळ, एक पाकळी असलेली ताडाची झाडं आणि शेकडो रौहिणीची झाडं होती.
नानावृक्षैः समायुक्तं नानागुल्मसमावृतम्। वेत्रकीचकसंयुक्तमाशीविषनिषेवितम्
त्या वनात अनेक प्रकारची झाडं, विविध झुडपं, वेटूर आणि कांचन, आणि विषारी सर्पांची वर्दळ होती.
विगतार्कं महाभोगविततद्रुमसङ्कटम्। व्यालदंष्ट्रिगणाकीर्णं वर्जितं सर्वमानुषैः
तिथे सूर्यप्रकाश पोहोचत नव्हता, मोठ्या वेलींनी आणि झाडांनी ते दाट झालं होतं, तिथे विषारी दात असलेले प्राणी भरलेले होते आणि माणसांचा मागमूसही नव्हता.
रक्षसां भुजगेन्द्राणां पक्षिणां च महालयम्। खाण्डवं सुमहाप्राज्ञः सर्वलोकविभागवित्
खांडव हे राक्षस, नागराज आणि पक्ष्यांचं मोठं निवासस्थान होतं, आणि सर्व लोकांच्या विभागांची माहिती असणाऱ्या ज्ञानी लोकांना ते परिचित होतं.
दृष्टवान्सर्वलोकेश अर्जुनेन समन्वितः। पीताम्बरधरो देवस्तद्वनं बहुधा चरन्
सर्व लोकांचा स्वामी, अर्जुनासोबत, त्या वनात गेला; पिवळ्या वस्त्रातला तो देव त्या वनात सर्वत्र फिरला.
सद्रुमस्य सयक्षस्य सभूतगणपक्षिणः। खाण्डवस्य विनाशं तं ददर्श मधुसूदनः
मधुसूदनाने त्या खांडव वनाचा विध्वंस पाहिला — जिथे झाडं, यक्ष, विविध जीव आणि पक्षी होते.
विहारदेशं संप्राप्य नानाद्रुममनुत्तमम्। गृहैरुच्चावचैर्युक्तं पुरन्दरपुरोपमम्
मस्तपणे खेळायला योग्य, विविध सुंदर झाडांनी सजलेलं, उंचसखल घरांनी भरलेलं, इंद्राच्या नगरीसारखं ते ठिकाण त्यांनी गाठलं.
भक्ष्यैर्भोज्यैश्च पेयैश्च रसवद्बिर्महाधनैः। माल्यैश्च विविधैर्गन्धैस्तथा वार्ष्मेयपाण्डवौ
तिथे पृथेचे आणि वसुदेवाचे पुत्र विविध खाण्याचे पदार्थ, पेये, स्वादिष्ट पदार्थ, वेगवेगळ्या फुलांच्या माळा, सुगंध आणि मोठ्या संपत्तीचा आनंद घेत होते.
तदा विविशतुः पूर्णं रत्नैरुच्चावचैः शुभैः। यथोपजोषं सर्वश्च जनश्चिक्रीड भारत
तेव्हा त्यांनी त्या ठिकाणी प्रवेश केला, जिथे उंचसखल आणि सुंदर रत्नांनी सगळीकडे भरलेलं होतं; आणि सर्व लोक तिथे मनसोक्त खेळत होते, हे भारत.
स्त्रियश्च विपुलश्रोष्ण्यश्चारुपीनपयोधराः। मदस्खलितगामिन्यश्चिक्रीडुर्वामलोचनाः
आणि रुंद कंबर, सुंदर उन्नत स्तन, नशेत हलकेच डुलणाऱ्या चालणाऱ्या, मोहक डोळ्यांच्या स्त्रियाही तिथे आनंदाने खेळत होत्या.
वने काश्चिज्जले काश्चित्काश्चिद्वेश्मसु चाङ्गनाः। यथादेशं यथाप्रीति चिक्रीडुः पार्थकृष्णयोः
काही स्त्रिया जंगलात खेळत होत्या, काही पाण्यात, तर काही घरात. प्रत्येक जण आपापल्या आवडीप्रमाणे आणि जागेनुसार, पार्थ आणि कृष्ण यांच्या संगतीत आनंद घेत होत्या.
वासुदेवप्रिया नित्यं सत्यभामा च भामिनी। द्रौपदी च सुभद्रा च वासांस्याभरणानि च। प्रायच्छन्त महाराज स्त्रीणां ताः स्म मदोत्कटाः
वासुदेवाला नेहमी प्रिय असलेली सत्यभामा, तेजस्विनी द्रौपदी आणि सुभद्रा यांनी, राजन, मोठ्या आनंदात इतर स्त्रियांना वस्त्रे आणि दागिने दिले.
काश्चित्प्रहृष्टा ननृतुश्चुक्रुशुश्च तथा पराः। जहसुश्च परा नार्यः पपुश्चान्या वरासवम्
काही स्त्रिया अत्यंत आनंदात नाचू लागल्या, काहींनी मोठ्याने हाक दिली, काही हसल्या, तर इतरांनी उत्तम मद्य पिले.
रुरुधुश्चापरास्तत्र प्रजघ्नुश्च परस्परम्। मन्त्रयामासुरन्याश्च रहस्यानि परस्परम्
काही स्त्रिया तिथे रडू लागल्या, काहींनी एकमेकींना मारले, तर काहींनी आपापसात गुप्त गोष्टी बोलल्या.