जातकर्माण्यानुपूर्व्याच्चूडोपनयनानि च। चकार विधिवद्धौम्यस्तेषां भरतसत्तम
धौम्यांनी सर्व विधीप्रमाणे जन्माचे संस्कार, मुंडण आणि उपनयन हे सर्व केले, हे भरतवंशातील श्रेष्ठा.
कृत्वा च वेदाध्ययनं ततः सुचरितव्रताः। जगृहुः सर्वमिष्वस्त्रमर्जुनाद्दिव्यमानुषम्
वेदांचे अध्ययन पूर्ण झाल्यावर, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या त्या सर्वांनी अर्जुनाकडून दिव्य आणि मानवी अस्त्रे मिळवली.
दिव्यगर्भोपमैः पुत्रैर्व्यूढोरस्कैर्महारथैः। अन्विता राजशार्दूल पाण्डवा मुदमाप्नुवन्
ज्यांच्या पुत्रांचे उर दिव्य जन्मासारखे रुंद होते आणि जे महान रथी होते, अशा पुत्रांनी पांडवांना मोठा आनंद मिळाला, हे राजसिंहा.
इन्द्रप्रस्थे वसन्तस्ते जघ्रुरन्यान्नराधिपान्। शासनाद्धृतराष्ट्रस्य राज्ञः शान्तनवस्य च
इंद्रप्रस्थात राहून, त्यांनी धृतराष्ट्र आणि शांतनु पुत्राच्या आज्ञेने इतर राजांकडून कर घेतला.
आश्रित्य धर्मराजानं सर्वलोकोऽवसत्सुखम्। पुण्यलक्षणकर्माणं स्वदेहमिव देहिनः
सर्व लोक धर्मराज युधिष्ठिरांच्या आश्रयाने, जणू स्वतःच्या देहात राहावं तसं सुखाने राहत होते, कारण त्यांची कृत्ये पुण्याची होती.
स समं धर्मकामार्थान्सिषेवे भरतर्षभ। त्रीनिवात्मसमान्बन्धून्नीतिमानिव मानयन्
भरतवंशातील वाघा, त्यांनी आपल्या तिन्ही भावांना स्वतःसारखे मानले आणि नीतीने धर्म, काम आणि अर्थ यांचा योग्य प्रकारे विचार केला.
तेषां समविभक्तानां क्षितौ देहवतामिव। बभौ धर्मार्थकामानां चतुर्थ इव पार्थिवः
जसे सर्वांनी पृथ्वीवर समान वाटणी केली, तसेच धर्म, अर्थ आणि काम यांच्यात चौथा राजा म्हणून तो तेजाने उठून दिसत होता.
अध्येतारं परं वेदान्प्रयोक्तारं महाध्वरे। रक्षितारं शुभाँल्लोकाँल्लोभिरे तं जनाधिपम्
जो वेदांचा श्रेष्ठ अभ्यासक, मोठ्या यज्ञांचा मुख्य कर्ता आणि शुभ लोकांचा रक्षक होता, अशा त्या राजाला लोकांनी मनापासून इच्छिले.
अधिष्ठानवती लक्ष्मीः परायणवती मतिः। वर्धमानोऽखिलो धर्मस्तेनासीत्पृथिवीक्षिताम्
त्याच्यामुळे स्थिर लक्ष्मी आणि ठाम बुद्धी सर्व प्रकारे वाढली; अशा प्रकारे त्याने पृथ्वीचे रक्षण केले.
भ्रातृभिः सहितौ राजा चतुर्भिरधिकं बभौ। प्रयुज्यमानैर्विततो वेदैरिव महाध्वरः
राजा आपल्या चारही भावांसह अधिकच तेजस्वी दिसत होता, जणू वेदांनी विस्तारलेला मोठा यज्ञ एकत्र चालू आहे.
तं तु धौम्यादयो विप्राः परिवार्योपतस्थिरे। बृहस्पतिसमा मुख्याः प्रजापतिमिवामराः
धौम्यादी ब्राह्मण, जे बृहस्पतीसारखे होते, त्यांनी त्याला वेढून ठेवले आणि जसे देव प्रजापतींची सेवा करतात तसे त्याची सेवा केली.
धर्मराजे ह्यतिप्रीत्या पूर्णचन्द्र इवामले। प्रजानां रेमिरे तुल्यं नेत्राणि हृदयानि च
धर्मराज युधिष्ठिरांवर अत्यंत प्रेमाने, लोकांची डोळे आणि हृदये पूर्ण चंद्रासारखी तृप्त झाली होती.
न तु केवलदैवेन प्रजा भावेन रेमिरे। यद्बभूव मनःकान्तं कर्मणा स चकार तत्
फक्त नशिबामुळेच लोक आनंदी नव्हते; जे काही त्यांच्या मनाला आवडले, ते सर्व धर्मराजांनी कृतीने पूर्ण केले.
न ह्ययुक्तं न चासत्यं नासह्यं न च वाऽप्रियम्। भाषितं चारुभाषस्य जज्ञे पार्थस्य धीमतः
पार्थ, जो बुद्धिमान आणि मधुर बोलणारा होता, त्याच्या तोंडून कधीही अनुचित, असत्य, असह्य किंवा अप्रिय असे काहीही बाहेर पडले नाही.
स हि सर्वस्य लोकस्य हितमात्मन एव च। चिकीर्षन्सुमहातेजा रेमे भरतसत्तम
सर्व लोकांचे आणि स्वतःचेही कल्याण साधण्याची इच्छा ठेवून, तो तेजस्वी आणि पराक्रमी भरतश्रेष्ठ आनंदात होता.
तथा तु मुदिताः सर्वे पाण्डवा विगतज्वराः। अवसन्पृथिवीपालाँस्तापयन्तः स्वतेजसा
अशा प्रकारे सर्व पांडव, चिंता विरहित आणि आनंदी, आपल्या तेजाने पृथ्वीचे राज्य करत होते.
ततः कतिपयाहस्य बीभत्सुः कृष्णमब्रवीत्। उष्णानि कृष्ण वर्तन्ते गच्छावो यमुनां प्रति
काही दिवसांनी, अर्जुनाने कृष्णाला सांगितले, 'कृष्णा, उष्णता वाढली आहे; आपण यमुनाकडे जाऊया.'
सुहृज्जनवृतौ तत्र विहृत्य मधुसूदन। सायाह्ने पुनरेष्यावो रोचतां ते जनार्दन
मधुसूदना, तिथे आपले मित्र सोबत असताना आपण आनंद घ्यावा आणि संध्याकाळी, जनार्दना, तुला आवडले तर पुन्हा परत येऊ.
कुन्तीमातर्ममाप्येतद्रोचते यद्वयं जले। सुहृज्जनवृताः पार्थ विहरेम यथासुखम्
कुंतीमाते, मलाही हे खूप आवडलं — आपण सगळे मित्र-मैत्रिणींमध्ये पाण्यात मस्तपणे खेळावं, हे खरंच छान वाटतं, पार्था.
आमन्त्र्य तौ धर्मराजमनुज्ञाप्य च भारत। जग्मतुः पार्थगोविन्दौ सुहृज्जनवृतौ ततः
धर्मराजाची परवानगी घेऊन, पार्थ आणि गोविंद आपल्या मित्रांसह तिथून निघाले, हे भारत.
विहरन्खाण्डवप्रस्थे काननेषु च माधवः। पुष्पितोपवनां दिव्यां ददर्श यमुनां नदीम्
माधव खांडवप्रस्थात आणि तिथल्या जंगलात फिरत असताना, त्याला फुलांनी बहरलेली सुंदर उपवनांनी वेढलेली, दिव्य यमुना नदी दिसली.
तस्यास्तीरे वनं दिव्यं सर्वर्तुसुमनोहरम्। आलयं सर्वभूतानां खाण्डवं खड्गचर्मभृत्
त्या काठावर सर्व ऋतूंमध्ये मन मोहून टाकणारं, सर्व जीवांचं निवासस्थान असलेलं, तलवार-ढाली घेणाऱ्यांनी भरलेलं खांडव नावाचं अद्भुत वन होतं.
ददर्श कृत्स्नं तं देशं सहितः सव्यसाचिना। ऋक्षगोमायुशार्दूलवृककृष्णमृगान्वितम्
त्याने सव्यसाचीसोबत तो सारा प्रदेश पाहिला, जिथे अस्वल, गिधाड, वाघ, लांडगा आणि काळ्या कृष्णमृगांची रेलचेल होती.
शाखामृगगणैर्जुष्टं गजद्वीपिनिषेवितम्। शकबर्हिणदात्यूहहंससारसनादितम्
त्या वनात माकडांचे कळप, हत्तींची वर्दळ, आणि शेकडो मोर, बगळे, कोंबडी, हंस, आणि सारस यांच्या आवाजांनी आसमंत भरून गेला होता.
नानामृगसहस्रैश्च पक्षिभिश्च समावृतम्। मानार्हं तच्च सर्वेषां देवदानवरक्षसाम्
ते वन असंख्य वेगवेगळ्या प्राण्यांनी आणि पक्ष्यांनी गजबजलेलं होतं, आणि देव, दानव, राक्षस — सगळ्यांसाठी ते सन्मानाचं ठिकाण होतं.
आलयं पन्नगेन्द्रस्य तक्षकस्य महात्मनः। वेणुशाल्मलिबिल्वातिमुक्तजंब्वाम्रचम्पकैः
ते महानागराज तक्षकाचं निवासस्थान होतं, जिथे बांबू, शाल्मली, बेल, जांभूळ, आंबा आणि चंपकाची झाडं फुलली होती.
अङ्कोलपनसाश्वत्थतालजम्बीरवञ्जुलैः। एकपद्मकतालैश्च शतशश्चैव रौहिणैः
त्यात अंकोल, फणस, पिंपळ, ताड, लिंबू, वंजुळ, एक पाकळी असलेली ताडाची झाडं आणि शेकडो रौहिणीची झाडं होती.
नानावृक्षैः समायुक्तं नानागुल्मसमावृतम्। वेत्रकीचकसंयुक्तमाशीविषनिषेवितम्
त्या वनात अनेक प्रकारची झाडं, विविध झुडपं, वेटूर आणि कांचन, आणि विषारी सर्पांची वर्दळ होती.
विगतार्कं महाभोगविततद्रुमसङ्कटम्। व्यालदंष्ट्रिगणाकीर्णं वर्जितं सर्वमानुषैः
तिथे सूर्यप्रकाश पोहोचत नव्हता, मोठ्या वेलींनी आणि झाडांनी ते दाट झालं होतं, तिथे विषारी दात असलेले प्राणी भरलेले होते आणि माणसांचा मागमूसही नव्हता.
रक्षसां भुजगेन्द्राणां पक्षिणां च महालयम्। खाण्डवं सुमहाप्राज्ञः सर्वलोकविभागवित्
खांडव हे राक्षस, नागराज आणि पक्ष्यांचं मोठं निवासस्थान होतं, आणि सर्व लोकांच्या विभागांची माहिती असणाऱ्या ज्ञानी लोकांना ते परिचित होतं.