अभीश्च मन्युमांश्चैव ततस्तमरिमर्दनम्। अभिमन्युरिति प्राहुरार्जुनिं पुरुषर्षभम्
त्याच्या निर्भयतेमुळे आणि रागामुळे, त्या शत्रूंचा संहार करणाऱ्या अर्जुनपुत्राला 'अभिमन्यू' असे नाव दिले.
स सात्वत्यामतिरथः संबभूव धनञ्जयात्। मखे निर्मथनेनेव शमीगर्भाद्धुताशनः
तो महान रथी, धनंजयापासून सात्वतीमध्ये जन्मला, जसा यज्ञकाळी शमीच्या लाकडातून अग्नि उत्पन्न होतो.
यस्मिञ्जाते महातेजाः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। अयुतं गा द्विजातिभ्यः प्रादान्निष्कांश्च भारत
कुन्तीचा तेजस्वी पुत्र युधिष्ठिर जन्मला तेव्हा त्याने दहा हजार गायी ब्राह्मणांना दिल्या आणि त्यांना सोनंही दिलं, हे भारत.
दयितो वासुदेवस्य बाल्यात्प्रभृति चाभवत्। पितॄणां चैव सर्वेषां प्रजानामिव चन्द्रमाः
लहानपणापासूनच तो वासुदेवाला आणि सर्व वडिलांना प्रिय झाला, जसा चंद्र सर्व जीवांना प्रिय असतो.
जन्मप्रभृति कृष्णश्च चक्रे तस्य क्रियाः शुभाः। स चापि ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथा शशी
त्याच्या जन्मापासून कृष्णाने त्याच्यासाठी शुभ विधी केले; आणि तो मुलगा वाढत गेला, जसा शुक्ल पक्षातील चंद्र वाढतो.
चतुष्पादं दशविधं धनुर्वेदमरिन्दमः। अर्जुनाद्वेद वेदज्ञः सकलं दिव्यमानुषम्
शत्रूंचा संहार करणारा अर्जुनाने धनुर्विद्येचे चारही प्रकार आणि दहा विभाग, तसेच सर्व दिव्य आणि मानवी अस्त्र-शस्त्र वेदज्ञ गुरूकडून शिकले.
विज्ञानेष्वपि चास्त्राणां सौष्ठवे च महाबलः। क्रियास्वपि च सर्वासु विशेषानभ्यशिक्षयत्
शस्त्रविद्येतील कौशल्य, हाताळणी आणि सर्व प्रकारच्या कृतींमध्ये त्या बलाढ्याने प्रत्येक गोष्टीचे विशेष शिक्षण घेतले.
आगमे च प्रयोगे च चक्रे तुल्यमिवात्मना। तुतोष पुत्रं सौभद्रं प्रेक्षमाणो धनञ्जयः
सिद्धांत आणि प्रत्यक्ष वापर यात त्याने स्वतःला तितकंच सक्षम केलं; धनंजय आपल्या सुभद्रापुत्राकडे पाहून अत्यंत संतुष्ट झाला.
सर्वसंहननोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम्। दुर्धर्षमृषभस्कन्धं व्यात्ताननमिवोरगम्
सर्व अंगसौष्ठव असलेला, शुभ लक्षणांनी युक्त, जिंकता न येणारा, वृषभासारखे खांदे आणि उघड्या तोंडाच्या सर्पासारखा चेहरा असलेला.
सिंहदर्पं महेष्वासं मत्तमातङ्गविक्रमम्। मेघदुन्दुभिनिर्घोषं पूर्णचन्द्रनिभाननम्
सिंहासारखा अभिमान, महान धनुर्धारी, मदमस्त हत्तीच्या चालीसारखा, मेघ आणि दुंदुभीच्या गडगडाटासारखा आवाज, आणि पूर्ण चंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा.
कृष्णस्य सदृशं शौर्ये वीर्ये रूपे तथाऽऽकृतौ। ददर्श पुत्रं बीभत्सुर्मघवानिव तं यथा
शौर्य, पराक्रम, रूप आणि कृत्यांमध्ये तो कृष्णासारखाच होता; भीमसेनाने आपल्या मुलाकडे पाहिलं, जसं इंद्राने स्वतःकडे पाहावं.
पाञ्चाल्यपि तु पञ्चभ्यः पतिभ्यः शुभलक्षणा। लेभे पञ्च सुतान्वीराञ्श्रेष्ठान्पञ्चाचलानिव
पंचाली शुभ लक्षणांनी युक्त होती; तिने आपल्या पाच पतींपासून पाच वीर पुत्र जन्माला घातले, जसे पाच मोठे पर्वत.
युधिष्ठिरात्प्रतिविन्ध्यं सुतसोमं वृकोदरात्। अर्जुनाच्छ्रुतकर्माणं शतानीकं च नाकुलिम्
युधिष्ठिरापासून प्रतिविंध्य, भीमसेनापासून सुतसोम, अर्जुनापासून श्रुतकर्मा आणि नकुलापासून शतानिक जन्मले.
सहदेवाच्छ्रुतसेनमेतान्पञ्च महारथान्। पाञ्चाली सुषुवे वीरानादित्यानदितिर्यथा
सहदेवापासून श्रुतसेन; असे हे पाच महाशूर रथी पंचालीने जन्माला घातले, जसे अदितीने आदित्यांना जन्म दिला.
शास्त्रतः प्रतिविन्ध्यन्तमूचुर्विप्रायुधिष्ठिरम्। परप्रहरणज्ञाने प्रतिविन्ध्यो भत्वयम्
शास्त्रानुसार ब्राह्मणांनी युधिष्ठिराला सांगितले: 'प्रतिविंध्याने दुसऱ्यांच्या अस्त्र-शस्त्रांचे ज्ञान मिळवावे.'
सुतेसोमसहस्रे तु सोमार्कसमतेजसम्। सुतसोमं महेष्वासं सुषुवे भीमसेनतः
सुतसोमाच्या हजाराव्या भागात, जो चंद्र-सूर्यासारखा तेजस्वी होता, भीमसेनाने सुतसोम या महान धनुर्धार्याचा जन्म घडवला.
श्रुतं कर्म महत्कृत्वा निवृत्तेन किरीटिना। जातः पुत्रस्तथेत्येवं श्रुतकर्मा ततोऽभवत्
किरिटधारी अर्जुनाने मोठी कृत्ये करून निवृत्त झाला; त्यानंतर त्याचा पुत्र जन्मला आणि त्याचे नाव श्रुतकर्मा ठेवले.
शतानीकस्य राजर्षेः कौरव्यस्य महात्मनः। चक्रे पुत्रं सनामानं नकुलः कीर्तिवर्धनम्
नकुलाने शतानिक या राजर्षी, महात्मा कौरवाचा पुत्र जन्माला घातला, जो कीर्ती वाढवणारा ठरला.
ततस्त्वजीजनत्कृष्णा नक्षत्रे वह्निदैवते। सहदेवात्सुतं तस्माच्छ्रुतसेनेति तं विदुः
नंतर कृष्णेने, अग्निदेवतेच्या नक्षत्रात, सहदेवापासून पुत्र जन्माला घातला, ज्याला श्रुतसेन म्हणतात.
एकवर्षान्तरास्त्वेते द्रौपदेया यशस्विनः। अन्वजायन्त राजेन्द्र परस्परहितैषिणः
हे द्रौपदीचे कीर्तीमान पुत्र एक वर्षाच्या अंतराने जन्मले, राजेंद्र, आणि ते एकमेकांच्या कल्याणासाठी नेहमीच इच्छुक होते.
जातकर्माण्यानुपूर्व्याच्चूडोपनयनानि च। चकार विधिवद्धौम्यस्तेषां भरतसत्तम
धौम्यांनी सर्व विधीप्रमाणे जन्माचे संस्कार, मुंडण आणि उपनयन हे सर्व केले, हे भरतवंशातील श्रेष्ठा.
कृत्वा च वेदाध्ययनं ततः सुचरितव्रताः। जगृहुः सर्वमिष्वस्त्रमर्जुनाद्दिव्यमानुषम्
वेदांचे अध्ययन पूर्ण झाल्यावर, उत्तम व्रत पाळणाऱ्या त्या सर्वांनी अर्जुनाकडून दिव्य आणि मानवी अस्त्रे मिळवली.
दिव्यगर्भोपमैः पुत्रैर्व्यूढोरस्कैर्महारथैः। अन्विता राजशार्दूल पाण्डवा मुदमाप्नुवन्
ज्यांच्या पुत्रांचे उर दिव्य जन्मासारखे रुंद होते आणि जे महान रथी होते, अशा पुत्रांनी पांडवांना मोठा आनंद मिळाला, हे राजसिंहा.
इन्द्रप्रस्थे वसन्तस्ते जघ्रुरन्यान्नराधिपान्। शासनाद्धृतराष्ट्रस्य राज्ञः शान्तनवस्य च
इंद्रप्रस्थात राहून, त्यांनी धृतराष्ट्र आणि शांतनु पुत्राच्या आज्ञेने इतर राजांकडून कर घेतला.
आश्रित्य धर्मराजानं सर्वलोकोऽवसत्सुखम्। पुण्यलक्षणकर्माणं स्वदेहमिव देहिनः
सर्व लोक धर्मराज युधिष्ठिरांच्या आश्रयाने, जणू स्वतःच्या देहात राहावं तसं सुखाने राहत होते, कारण त्यांची कृत्ये पुण्याची होती.
स समं धर्मकामार्थान्सिषेवे भरतर्षभ। त्रीनिवात्मसमान्बन्धून्नीतिमानिव मानयन्
भरतवंशातील वाघा, त्यांनी आपल्या तिन्ही भावांना स्वतःसारखे मानले आणि नीतीने धर्म, काम आणि अर्थ यांचा योग्य प्रकारे विचार केला.
तेषां समविभक्तानां क्षितौ देहवतामिव। बभौ धर्मार्थकामानां चतुर्थ इव पार्थिवः
जसे सर्वांनी पृथ्वीवर समान वाटणी केली, तसेच धर्म, अर्थ आणि काम यांच्यात चौथा राजा म्हणून तो तेजाने उठून दिसत होता.
अध्येतारं परं वेदान्प्रयोक्तारं महाध्वरे। रक्षितारं शुभाँल्लोकाँल्लोभिरे तं जनाधिपम्
जो वेदांचा श्रेष्ठ अभ्यासक, मोठ्या यज्ञांचा मुख्य कर्ता आणि शुभ लोकांचा रक्षक होता, अशा त्या राजाला लोकांनी मनापासून इच्छिले.
अधिष्ठानवती लक्ष्मीः परायणवती मतिः। वर्धमानोऽखिलो धर्मस्तेनासीत्पृथिवीक्षिताम्
त्याच्यामुळे स्थिर लक्ष्मी आणि ठाम बुद्धी सर्व प्रकारे वाढली; अशा प्रकारे त्याने पृथ्वीचे रक्षण केले.
भ्रातृभिः सहितौ राजा चतुर्भिरधिकं बभौ। प्रयुज्यमानैर्विततो वेदैरिव महाध्वरः
राजा आपल्या चारही भावांसह अधिकच तेजस्वी दिसत होता, जणू वेदांनी विस्तारलेला मोठा यज्ञ एकत्र चालू आहे.