भेजिरे पुरुषव्याघ्रा वृष्ण्यन्धकमहारथाः। सिंहासनानि शतशो धिष्ण्यानीव हुताशनाः
वृष्णी आणि अंधकांचे महान रथी, वाघासारखे पुरुष, शेकडो सिंहासने जणू यज्ञातील आसनांसारखी, व्यापून बसले.
तेषां समुपविष्टानां देवानामिव सन्नये। आचख्यौ चेष्टितं जिष्णोः सभापालः सहानुगः
ते सर्व जण जणू देवांसारखे एकत्र बसले असता, सभेच्या रक्षकाने आपल्या साथीदारांसह जिष्णूच्या कृत्यांची हकीकत सांगितली.
तच्छ्रुत्वा वृष्णिवीरास्ते मदसंरक्तलोचनाः। अमृष्यमाणाः पार्थस्य समुत्पेतुरहङ्कृताः
हे ऐकून वृष्णी वीरांच्या डोळ्यांत मदाने लाल रंग भरला, पार्थाचे कृत्य सहन न होऊन ते गर्वाने उठून उभे राहिले.
योजयध्वं रथानाशु प्रासानाहरतेति च। धनूंषि च महार्हाणि कवचानि बृहन्ति च
'लवकर रथ जोडा! भाले आणा!' असे ते ओरडले, आणि उत्तम धनुष्ये व मोठी कवचेसुद्धा आणायला सांगितली.
सूतानुच्चुक्रुशुः केचिद्रथान्योजयतेति च। स्वयं च तुरगान्केचिदयुञ्जन्हेमभूषितान्
काही सारथ्यांनी 'रथ जोडा!' असे मोठ्याने ओरडले, तर काहींनी स्वतःच सोन्याने सजवलेले घोडे जोडायला सुरुवात केली.
रथेष्वानीयमानेषु कवचेषु ध्वजेषु च। अभिक्रन्दे नृवीराणां तदासीत्तुमुलं महत्
रथ, कवच आणि ध्वज आणले जात असताना, त्या वीर पुरुषांच्या गर्जना मोठ्या आणि गोंगाटमय झाल्या.
वनमाली ततः क्षीबः कैलासशिखरोपमः। नीलवासा मदोत्सिक्त इदं वचनमब्रवीत्
तेव्हा वनमाळी, कैलास शिखरासारखा उंच, निळ्या वस्त्रात, गर्वाने भरलेला, वेगाने पुढे येऊन म्हणाला:
किमिदं कुरुथाप्रज्ञास्तूष्णींभूते जनार्दने। अस्य भावमविज्ञाय संक्रुद्धा मोघगर्जिताः
'जनार्दन शांत असताना, तुम्ही हे काय करताय? त्याचा हेतू न कळता, रागाने व्यर्थ गर्जना करता, हे अज्ञानी लोकांनो!'
एष तावदभिप्रायमाख्यातु स्वं महामतिः। यदस्य रुचिरं कर्तुं तत्कुरुध्वमतन्द्रिताः
हा बुद्धिमान आपला हेतू सांगून झाला आहे. त्याला जे योग्य वाटेल, ते तुम्ही सर्वांनी आळस न करता लगेच करा.
ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा ग्राह्यरूपं हलायुधात्। तूष्णींभूतास्ततः सर्वे साधुसाध्विति चाब्रुवन्
मग हलायुधाच्या योग्य बोलण्यावर सर्वांनी शांतपणे ऐकले आणि नंतर 'छान बोललात, छानच' असे म्हणाले.
समं वचो निशम्यैव बलदेवस्य धीमतः। पुनरेवसभामध्ये सर्वे ते समुपाविशन्
बळरामाच्या समतोल आणि शहाण्या बोलण्यावर सर्वजण पुन्हा सभेत एकत्र बसले.
ततोऽब्रवीद्वासुदेवं वचो रामः परन्तपः। `त्रैलोक्यनाथ हे कृष्ण भूतभव्यभविष्यकृत्।' किमवागुपविष्टोऽसि प्रेक्षमाणो जनार्दन
मग रामाने वासुदेवाला असे विचारले, 'त्रैलोक्यनाथ कृष्णा, भूत, भविष्य आणि वर्तमान घडवणारा, जनार्दना, तू गप्प बसून फक्त पाहात का आहेस?'
सत्कृतस्त्वत्कृते पार्थः सर्वैरस्माभिरच्युत। न च सोऽर्हति तां पूजां दुर्बुद्धिः कुलपांसनः
अच्युत, तुझ्या सन्मानासाठी आम्ही सर्वांनी पार्थाचा आदर केला; पण तो दुष्ट, आपल्या कुलाचा कलंक, अशा सन्मानास पात्र नाही.
को हि तत्रैव भुक्तावान्नं भाजनं भेत्तुमर्हति। मन्यमानः कुले जातमात्मानं पुरुषः क्वचित्
कोण माणूस, ज्याने इथे जेवण केले, तो स्वतःला मोठ्या घरात जन्मलेला समजून, कधीही आपले ताट फोडेल?
इच्छन्नेव हि संबन्धं कृतं पूर्वं च मानयन्। को हि नाम भवेनार्थी साहसेन समाचरेत्
पूर्वीचे नाते जपणारा आणि त्याचा मान राखणारा, आपला हेतू साध्य करण्यासाठी कोण कधी उतावळेपणाने वागेल?
सोऽवमन्य तथाऽस्माकमनादृत्य च केशवम्। प्रसह्य हृतवानद्य सुभद्रां मृत्युमात्मनः
त्याने आम्हा सर्वांचा आणि केशवाचाही अपमान करून, आज जबरदस्तीने सुभद्रेला घेऊन गेला; त्यामुळे त्याने स्वतःच आपला मृत्यू ओढवून घेतला आहे.
कथं हि शिरसो मध्ये कृतं तेन पदं मम। मर्षयिष्यामि गोविन्द पादस्पर्शमिवोरगः
गोविंदा, त्याने माझ्या डोक्यावर पाऊल ठेवले, हे मी कसे सहन करू? जणू सापाने पायाचा स्पर्श सहन केला, तसेच आहे हे.
अद्य निष्कौरवामेकः करिष्यामि वसुन्धराम्। न हि मे मर्षणीयोऽयमर्जुनस्य व्यतिक्रमः
आज मी एकट्याने पृथ्वी कौरवरहित करीन; कारण अर्जुनाचा हा अपमान मी कदापि सहन करणार नाही.
तं तथा गर्जमानं तु मेघदुन्दुभिनिःस्वनम्। अन्वपद्यन्त ते सर्वे भोजवृष्ण्यन्धकास्तदा
तो असा गरजत असताना, मेघ आणि दुंदुभीच्या आवाजासारखा, तेव्हा सर्व भोज, वृष्णि आणि अंधक त्याच्या मागे गेले.
उक्तवन्तो यथावीर्यमसकृत्सर्ववृष्णयः। ततोऽब्रवीद्वासुदेवो वाक्यं धर्मार्थसंयुतम्
सर्व वृष्णि आपापल्या ताकदीने वारंवार बोलले; मग वासुदेवाने धर्म आणि हित युक्त असे शब्द सांगितले.
मयोक्तं न श्रुतं पूर्वं सहितैः सर्वयादवैः। अतिक्रान्तमतिक्रान्तं न निवर्तेत कर्हिचित्। शृणुध्वं सहिताः सर्वे मम वाक्यं सहेतुकम्
मी आधी सांगितले ते सर्व यादवांनी ऐकले नाही; जे घडले, ते परत करता येत नाही. आता तुम्ही सर्वजण माझे कारणासहित बोल ऐका.
नावमानं कुलस्यास्य गुडाकेशः प्रयुक्तवान्। संमानोऽभ्यधिकस्तेन प्रयुक्तोऽयं न संशयः
गुडाकेशाने या कुलाचा अपमान केलेला नाही; उलट त्याने जास्तच सन्मान केला आहे, यात शंका नाही.
अर्थलुब्धान्न वः पार्थो मन्यते सात्वतान्सदा। स्वयंवरमनाधृष्यं मन्यते चापि पाण्डवः
पार्थ नेहमी सत्त्वतांना धनलोभी समजत नाही; आणि पांडवाला स्वयंवराचे महत्त्वही माहीत आहे.
प्रदानमपि कन्यायाः पशुवत्को नु मन्यते। विक्रयं चाप्यपत्यस्य कः कुर्यात्पुरुषो भुवि
मुलीचे देणे हे कोण गायीच्या विक्रीसारखे समजेल? आणि कोण माणूस आपल्या मुलाचे विक्रय करील?
एतान्दोषांस्तु कौन्तेयो दृष्टवानिति मे मतिः। `क्षत्रियाणां तु वीर्येण प्रशस्तं हरणं बलात्।' अतः प्रसह्य हृतवान्कन्यां धर्मेण पाण्डवः
माझ्या मते, कौन्तेयाने हे दोष पाहिले; 'क्षत्रियांमध्ये बळाचा विवाह योग्य मानला जातो.' म्हणून पांडवाने धर्मानेच बळाने कन्येला नेले.
उचितश्चैव संबन्धः सुभद्रा च शयस्विनी। एष चापीदृशः पार्थः प्रसह्य हृतवानतः
हे नाते योग्य आहे, सुभद्रा सुसंस्कारी आहे, आणि पार्थही योग्य आहे; म्हणून त्याने तिला बळाने नेले.
भरतस्यान्वये जातं शान्तनोश्च यशस्विनः। कुन्तिभोजात्माजापुत्रं का बुभूषेत नार्जुनम्
भरतांच्या वंशात जन्मलेला, शांतनूंचा कीर्तीमान मुलगा, आणि कुंतिभोजाच्या कन्येचा पुत्र — अशा अर्जुनाशिवाय कोणत्या स्त्रीला असा मुलगा मिळावा असे वाटेल?
न तं पश्यामि यः पार्थं विजयेत रणे बलात्। वर्जयित्वा विरूपाक्षं भगनेत्रहरं हरम्
रणांगणात बलाने पार्थाला जिंकू शकेल असा मी कुणीच पाहत नाही, फक्त विरूपाक्ष, भगाचा डोळा फोडणारा महादेव सोडून.
अपि सर्वेषु लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष। स च नाम रथस्तादृङ्मदीयास्ते च वाजिनः
सर्व लोकांमध्ये, इंद्र आणि रुद्रांसह, असा रथ आणि असे घोडे कुणाकडे आहेत का, जसे त्याच्याकडे आहेत?
मम शस्त्रं विशेषेण तूणौ चाक्षयसायकौ।' योद्धा पार्थश्च शीघ्रास्त्रः को नु तेन समो भवेत्। तमभिद्रुत्य सान्त्वेन परमेण धनञ्जयम्
माझे शस्त्र, आणि माझ्या न संपणाऱ्या बाणांचे भांडार — युद्धात वेगवान हात असलेल्या पार्थाशी कोण बरोबरी करू शकेल? म्हणून धनंजयाजवळ प्रेमाने, शांततेने जा.