संविधानपरा भद्रे भव त्वं वशवर्तिनी
'हे शुभे, सर्व व्यवस्था नीट कर आणि नम्र राहा.'
एवमादिश्य भिक्षां च भद्रां च मधुसूदनः। ययौ शङ्खप्रणादेन भेरीणां निस्वनेन च
अशी आज्ञा देऊन आणि तिला परवानगी देऊन, मधुसूदन शंख आणि ढोल यांच्या गजरात निघून गेला.
ततस्तु द्वीपमासाद्य दानधर्मपरायणाः। उग्रसेनमुखाश्चान्ये विजहुः कुकुरान्धकाः
नंतर ते सर्व दानधर्माला वाहिलेले, उग्रसेन व इतरांच्या नेतृत्वाखाली, अंतरद्वीपावर पोहोचले आणि कुकुर, अंधक आनंदले.
पटहानां प्रणादैश्च भेरीणां निस्वनेन च। सप्तयोजनविस्तार आयतो दशयोजनम्
पटाह आणि ढोल यांच्या गजरात, सात योजन रुंद आणि दहा योजन लांब असे ते द्वीप निनादाने भरून गेले.
बभूव स महाद्वीपः सपर्वतमहावनः। सेतुपुष्करिणीजालैराक्रीडः सर्वसात्वताम्
तो मोठा द्वीप, त्यावरचे डोंगर आणि घनदाट जंगलं, सर्व सात्वतांसाठी कमळांच्या तलावांनी सजलेला खेळाचा परिसर झाला.
वापीपल्वलसङ्घैश्च काननैश्च मनोरमैः। वासुदेवस्य क्रीडार्थं योग्यः सर्वप्रहर्षतः
अनेक तळी, पाणथळ जागा आणि रम्य बागा यामुळे तो प्रदेश वासुदेवाच्या आनंदासाठी अगदी योग्य ठरला आणि सर्वांना आनंद मिळाला.
कुकुरान्धकवृष्णीनां तथा प्रियकरस्तदा। बभूव परमोपेतस्त्रिविष्टप इवापरः
त्या काळी तो प्रदेश कुकुर, अंधक आणि वृष्णी यांना फारच प्रिय वाटू लागला, जणू काही तो दुसरं स्वर्गच आहे असं भासू लागलं.
चतुस्त्रिंशदहोरात्रं दानधर्मपरायणाः। उग्रसेनमुखाः सर्वे विजहुः कुकुरान्धकाः
चौतीस दिवस आणि रात्री उग्रसेन यांच्या नेतृत्वाखाली सर्व कुकुर आणि अंधक लोक दानधर्मात मन लावून राहिले.
विचित्रमाल्याभरणाश्चित्रगन्धानुलेपनाः। विहाराभिगताः सर्वे यादवा हर्षसंयुताः
सर्व यादव सुंदर फुलांच्या माळा, दागिने घालून, सुगंधी उटणे लावून, आनंदाने फिरायला आले.
सुनृत्तगीतवादित्रै रममाणास्तदाऽभवन्। प्रतियाते दशार्हाणामृषभे शार्ङ्गधन्वनि। सुभध्रोद्वाहनं पार्थः प्राप्तकालममन्यत
तेव्हा सुंदर नृत्य, गाणी आणि वाद्यांच्या गजरात सर्वजण आनंदात होते; पण दशार्हांमध्ये श्रेष्ठ असलेला शार्ङ्गधन्वा निघून गेल्यावर, पार्थाने सुभद्रेच्या विवाहाचा योग्य काळ समजला.
कुकुरान्धकवृष्णीनामपयानं च पाण्डवः। विनिश्चित्य ततः पार्थः सुभद्रामिदमब्रवीत्
कुकुर, अंधक आणि वृष्णी हे निघून गेले आहेत हे समजून पार्थाने मग सुभद्रेला असे सांगितले.
शृणु भद्रे यथाशास्त्रं हितार्थं मुनिभिः कृतम्। विवाहं बहुधा सत्सु वर्णानां धर्मसंयुतम्
ऐक ग सुभद्रे, ऋषींनी लोकांच्या हितासाठी आणि धर्मानुसार, विविध वर्णांमध्ये विवाहाचे जे अनेक प्रकार सांगितले आहेत, ते मी तुला सांगतो.
कन्यायास्तु पिता भ्राता माता मातुल एव वा। पितुः पिता पितुर्भ्राता दाने तु प्रभुतां गतः
कन्येला वडील, भाऊ, आई, मामा किंवा आजोबा, वडिलांचे भाऊ—यापैकी जो असेल, त्याला कन्यादानाचे अधिकार असतात.
महोत्सवं पशुपतेर्द्रष्टुकामः पिता तव। अन्तर्द्वीपं गतो भद्रे पुत्रैः पौत्रैः सबान्धवैः
ग सुभद्रे, तुझ्या वडिलांना पशुपतीच्या मोठ्या उत्सवाला पाहण्याची इच्छा होती म्हणून ते आपल्या मुला, नातवंडे आणि नातेवाईकांसह अंतर्द्वीपावर गेले आहेत.
मम चैव विशालाक्षि विदेशस्था हि बान्धवाः। तस्मात्सुभद्रे गान्धर्वो विवाहः पञ्चमः स्मृतः
आणि माझे नातेवाईकही परदेशात आहेत, म्हणून सुभद्रे, गंधर्व विवाह हा पाचवा प्रकार मानला जातो.
समागमे तु कन्यायाः क्रियाः प्रोक्ताश्चतुर्विधाः। तेषां प्रवृत्तिं साधूनां शृणु माधवि तद्यथा
कन्येच्या विवाहाच्या वेळी चार प्रकारच्या विधी सांगितल्या आहेत; हे सज्जन कसे पाळतात, ते मी तुला सांगतो ग माधवी.
वरमाहूय विधिना पित्रा दत्ता तथार्थिने। सा पत्नी तु परैरुक्ता सा वश्या तु पतिव्रता
वराला बोलावून, योग्य रीतीने वडिलांनी कन्यादान केल्यावर, अशी पत्नी इतरांच्या मते पतीव्रता आणि पतीच्या अधीन राहणारी असते.
भृत्यानां भरणार्थाय आत्मनः पोषणाय च। दाने गृहीता या नारी सा भार्येति स्मृता बुधैः
जेव्हा एखादी स्त्री नोकरांची किंवा स्वतःच्या पालनासाठी विवाहात दिली जाते, तिला ज्ञानी लोक पत्नी म्हणतात.
धर्मतो वरयित्वा तु आनीय स्वं निवेशनम्। न्यायेन दत्तातारुण्ये दाराः पितृकृताः स्मृताः
धर्माने वर पसंत करून, तिला आपल्या घरी आणून, योग्य वयात वडिलांनी दिली तर अशी स्त्री वडिलांनी दिलेली पत्नी म्हणतात.
गान्धर्वेण विवाहेन रागात्पुत्रार्थकारणात्। आत्मनाऽनुगृहीता या वश्या सा तु प्रजावती
गंधर्व विवाहात, प्रेमापोटी आणि संततीच्या इच्छेने, स्वतःच्या संमतीने जी स्त्री निवडली जाते, ती पत्नी होते आणि तिला मुले होतात.
जनयेद्या तु भर्तारं जाया इत्येव नामतः। पत्नी भार्या च दाराश्च जाया चेति चतुर्विधाः
जी स्त्री पतीला संतती देते, तिला 'जाया' असे नाव आहे; म्हणून पत्नी, भार्या, दारा आणि जाया हे चार प्रकार आहेत.
चतस्र एवाग्निसाक्ष्याः क्रियायुक्ताश्च धर्मतः। गान्धर्वस्तु क्रियाहीनो रागादेव प्रवर्तते
यापैकी चार विवाह अग्नी साक्षीने आणि विधीने केले तर धर्मयुक्त मानले जातात; पण गंधर्व विवाह विधीशिवाय, केवळ प्रेमामुळे होतो.
सकामायाः सकामेन निर्मन्त्रो रहसि स्मृतः। मयोक्तमक्रियं चापि कर्तव्यं माधवि त्वया
इच्छा असलेल्या व्यक्तीने, मंत्र न म्हणता, गुप्तपणे, जशी आठवण येईल तशी, मी सांगितलेली गोष्ट जरी केली नाही तरी, माधवी, ती तुला करावीच लागेल.
अयनं चैव मासश्च ऋतुः पक्षस्तथा तिथिः। करणं च मुहूर्तं च लग्नसंपत्तथैव च
उत्तरायण, महिना, ऋतू, पक्ष, तिथी, करण, मुहूर्त आणि लग्नाचा योग हे सगळे लक्षात घ्यायचे असतात.
विवाहस्य विशालाक्षि प्रशस्तं चोत्तरायणम्। वैशाखश्चैव मासानां पक्षाणां शुक्ल एव च
लग्नासाठी, मोठ्या डोळ्यांची, उत्तम काळ म्हणजे उत्तरायण; महिन्यांमध्ये वैशाख, आणि पक्षांमध्ये शुक्लपक्ष हे शुभ मानले जातात.
नक्षत्राणां तथा हस्तस्तृतीया च तिथिष्वपि। लग्नो हि मकरः श्रेष्ठः करणानां बवस्तथा
नक्षत्रांमध्ये हस्त, तिथींमध्ये तृतीया, लग्नांमध्ये मकर, आणि करणांमध्ये बव हे सगळ्यात उत्तम आहेत.
मैत्रो मुहूर्तो वैवाह्य आवयोः शुभकर्मणि। सर्वसंपदियं भद्रे अद्य रात्रौ भविष्यति
मित्र नावाचा मुहूर्त आपल्या शुभ कार्यासाठी योग्य आहे; भाग्यवती, आज रात्री आपल्याला सर्व प्रकारचे सौख्य मिळेल.
भगवानस्तमभ्येति आदित्यस्तपतां वरः। रात्रौ विवाहकालोऽयं भविष्यति न संशयः
भगवान येत आहेत; तेजस्वींमध्ये श्रेष्ठ असलेला सूर्य मावळतो आहे; आज रात्रीच लग्नाचा योग्य काळ आहे, याबद्दल शंका नाही.
नारायणोऽपि सर्वज्ञो नावबुध्येत विश्वकृत्। धर्मसङ्कटमापन्ने किं नु कृत्वा सुखं भवेत्
सर्वज्ञ आणि सृष्टीचे कर्ता असलेले नारायण सुद्धा हे ओळखू शकणार नाहीत; धर्माच्या संकटात कोणते कृत्य केल्याने सुख मिळेल?
मनोभवेन कामेन मोहितं मां प्रलापिनम्। प्रतिवाक्यं च मे देवि किं न वक्ष्यसि माधवि
मनातल्या इच्छेने आणि प्रेमाने मी गोंधळून बोलत आहे; देवी माधवी, तू मला उत्तर देणार नाहीस का?