यथारूपं हि शुश्राव सुभद्रा भरतर्षभम्। तथारूपमवेक्ष्यैनं परां प्रीतिमवाप सा
सुभद्रेला भरतवंशातील वाघासारख्या पुरुषाचं रूप कसं आहे हे ऐकलं होतं. जेव्हा तिने त्याला तसंच प्रत्यक्ष पाहिलं, तेव्हा तिच्या मनात अत्यंत आनंद उमटला.
सा कदाचिदुपासीनं पप्रच्छ कुरुनन्दनम्। कथं देशाश्च चरिता नानाजनपदाः कथम्
एकदा सुभद्रा त्याच्या जवळ बसली असता, तिने कुरुवंशातील आनंदाचा विचार करत विचारलं, "तुम्ही वेगवेगळ्या देशांत कसे फिरलात? तिथल्या लोकांचं जीवन कसं होतं?"
सरांसि सरितश्चैव वनानि च कथं यते। दिशः काश्च कथं प्राप्ताश्चरता भवता सदा
"तुम्ही तलाव, नद्या आणि जंगलं कशी ओलांडलीत? सतत फिरताना वेगवेगळ्या दिशांना कसे पोहोचलात?"
स तथोक्तस्तदा भद्रां बहुनर्मामृतं ब्रुवन्। उवाच परमप्रीतस्तथा बहुविधाः कथाः
असा प्रश्न विचारल्यावर, तो अत्यंत आनंदित झाला आणि त्या सुभद्रेला हसत-हसत गोड, मनमोहक अशा अनेक गोष्टी सांगू लागला.
निशण्य विविधं तस्य लोके चरितमात्मनः। तथा परिगतो भावः कन्यायाः समपद्यत
त्याच्या जगातील विविध साहसांच्या गोष्टी ऐकून, त्या कन्येच्या मनात त्याच्याबद्दलचं प्रेम आणखी गहिरं झालं.
पर्वसन्धौ तु कस्मिंश्चित्सुभद्रा भरतर्षभम्। रहस्येकान्तमासाद्य हर्षमाणाऽभ्यभाषत
नंतर एका सणाच्या वेळी, सुभद्रा अत्यंत आनंदाने भरतवंशातील त्या वीराजवळ एकांतात गेली आणि त्याच्याशी बोलू लागली.
यतिना रचता देशान्खाण्डवप्रस्थवासिनी। कश्चिद्भगवता दृष्टा पृथाऽस्माकं पितृष्वसा
"तुम्ही यतीच्या वेशात देशभर फिरताना, खांडवप्रस्थात राहणाऱ्या आमच्या पृथा काकूंना कुठे पाहिलं का, भगवना?"
भ्रातृभिः प्रीयते सर्वैर्दृष्टः कच्चिद्युधिष्ठिरः। कच्चिद्धर्मपरो भीमो धर्मराजस्य धीमतः
"त्यांचे सर्व पुत्र एकमेकांशी आनंदात आहेत ना? बुद्धिमान धर्मराज युधिष्ठिर भेटला का? भीम अजूनही धर्माला चिकटून आहे ना?"
निवृत्तसमयः कच्चिदपराधाद्धनञ्जयः। नियमे कामभोगानां वर्तमानः प्रिये रतः
"धनंजयाने आपला संकल्प सोडून, काही चुकून, आता कामसुखात रमायला सुरुवात केली का? तो आपल्या प्रियतमेच्या सहवासात आहे का?"
क्व नु पार्थश्चरत्यद्य बहिः स वसतीर्वसन्। सुखोचितो ह्यदुःखार्हो दीर्घबाहुररिन्दमः
"पार्थ सध्या कुठे फिरतोय, तो घराबाहेर कुठे राहतोय का? तो तर नेहमी सुखात राहणारा, दुःखाला न शोभणारा, दीर्घबाहू आणि शत्रूंचा पराभव करणारा आहे."
कच्चिच्छ्रुतो वा दृष्टो वा पार्थो भगवताऽर्जुनः। निशम्य वचनं तस्यास्तामुवाच हसन्निव
"तुम्ही पार्थ, म्हणजेच अर्जुन, याची कुठे बातमी ऐकली किंवा त्याला पाहिलं का, भगवना?" तिचं हे बोलणं ऐकून, तो थोडं हसत उत्तर देतो.
आर्या कुशलिनी कुन्ती सहपुत्रा सहस्नुषा। प्रीयते पश्यती पुत्रान्खाण्डवप्रस्थ आसते
"कुंती आणि तिचे पुत्र, सून सर्वजण सुखरूप आहेत. खांडवप्रस्थात राहून, आपल्या मुलांना पाहून ती आनंदी आहे."
अनुज्ञातश्च मात्रा च सोदरैश्च धनञ्जयः। द्वारकामावसत्येको यतिलिङ्गेन पाण्डवः
"आई आणि भावांची परवानगी घेऊन, धनंजय पांडव सध्या द्वारकेत यतीच्या वेशात एकटा राहतो आहे."
पश्यन्ती सततं कस्मान्नाभिजानासि माधवि। निशण्य वचनं तस्य वासुदेवसहोदरी
"माधवी, तू त्याला वारंवार पाहतेस, तरी ओळखत नाहीस का?" त्याचं हे बोलणं ऐकून, वासुदेवाची बहीण—
निश्वासबहुला तस्थौ क्षितिं विलिखती तदा। ततः परमसंहृष्टः सर्वशस्त्रभृतां वरः
—ती खोल श्वास घेत, जमिनीवर हाताने रेघोट्या ओढत तशीच उभी राहिली. तेव्हा सर्व शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो—
अर्जुनोऽहमिति प्रीतस्तामुवाच धनञ्जयः। यथा तव गतो भावः श्रवणान्मयि भामिनि
—धनंजय अत्यंत आनंदित होऊन म्हणाला, "मीच अर्जुन आहे! जसं तुझं मन माझ्याबद्दल ऐकून वळलं, सुंदरिये—"
त्वद्गतः सततं भावस्तथा तव गुणैर्मम। प्रशस्तेऽहनि धर्मेण भद्रे स्वयमहं वृतः
"तसंच माझं मन तुझ्या गुणांमुळे नेहमी तुझ्याकडे ओढलं जातं. शुभ दिवशी, धर्मानुसार, हे भद्रे, मी स्वतः तुला निवडलं आहे."
सत्यवानिव सावित्र्या भविष्यामि पतिस्तव
"जसं सत्यवान सावित्रीचा पती झाला, तसाच मी तुझा पती होईन, सुंदरिये."
एवमुक्त्वा ततः पार्थः प्रविवेश लतागृहम्। ततः सुभद्रा ललिता लज्जाभावसमन्विता
असं सांगून, पार्थ तिथून वेलींनी वेढलेल्या बागेत गेला. मग सुभद्रा, सोज्वळ आणि लाजाळू, तिथे उपस्थित होती.
मुमोह शयने दिव्ये शयाना न तथोचिता। नाकरोद्यतिपूजां सा लज्जाभावमुपेयुषी
ती दिव्य शय्येवर झोपलेली असताना, अशा गोष्टीची सवय नसल्यामुळे सुभद्रेला चक्कर आली. ती खूप लाजली आणि कुठलीही विशेष पूजा केली नाही.
कन्यापुरे तु यद्वृत्तं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा। शशास रुक्मिणीं कृष्णो भोजनादि तदार्जुने
कन्यागृहात काय घडलं हे कृष्णानं आपल्या दिव्य दृष्टीने जाणलं आणि मग त्यानं रुक्मिणीला अर्जुनासाठी जेवण वगैरे गोष्टींबद्दल सांगितलं.
तदाप्रभृति तां भद्रां चिन्तयन्वै धनञ्जयः। आस्ते स्म स तदाऽऽरामे कामेन भृशपीडितः
त्या क्षणापासून धनंजय सतत त्या सुभद्रेला आठवत राहिला आणि बागेत राहून त्याच्या मनात प्रीतीची जाणीव फारच तीव्र झाली.
सुभद्रा चापि न स्वस्था पार्थं प्रति बभूव सा। कृशा विवर्णवदना चिन्ताशोकपरायणा
सुभद्रेलाही पार्थाबद्दल मनःशांती राहिली नाही; ती कृश झाली, तिचा चेहरा फिकट पडला आणि ती चिंता व दुःख यामध्येच गुंतून राहिली.
निश्वासपरमा भद्रा मानसेन मनस्विनी। न शय्यासनभोगेषु रतिं विन्दति केनचित्
भद्रा, मनाने मोठी असलेली, सतत उसासे टाकत होती; तिला शय्येवर किंवा आसनावर बसण्यात काहीच आनंद वाटत नव्हता.
न नक्तं न दिवा शेते बभूवोन्मत्तदर्शना। एवं शोकपरां भद्रां देवी वाक्यमथाब्रवीत्। मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने
ती ना रात्री झोपली, ना दिवसा; तिचं वागणं जणू काही वेड्यासारखं झालं होतं. अशा दुःखात असलेल्या भद्रेला राणी म्हणाली, 'वृष्णिवंशजेस, दुःख करू नकोस; धीर धर, सुंदरिये.'
रुक्मिण्येवं सुभद्रां तां कृष्णस्यानुमते तदा। रहोगत्य तदा श्वश्रूं देवकीं वाक्यमब्रवीत्
कृष्णाच्या संमतीने, रुक्मिणी एकटीने जाऊन आपल्या सासू देवकीला सुभद्रेबद्दल सांगितलं.
अर्जुनो यतिरूपेण ह्यागतः सुसमाहितः। कन्यापुरमथाविश्य पूजितो भद्रया मुदा
अर्जुन, यतीच्या वेशात, मन एकाग्र करून कन्यागृहात गेला आणि भद्रेनं आनंदाने त्याचं स्वागत केलं.
तं विदित्वा सुभद्रापि लज्जया परिमोहिता। दिवानिशं शयाना सा नाकरोद्भोजनादिकम्
हे समजल्यावर सुभद्रेलाही लाजेने गोंधळून गेली; ती रात्रंदिवस पडून राहिली आणि तिनं जेवण किंवा इतर काही केलं नाही.
एवमुक्ता तया देवी भद्रां शोकपरायणाम्। तत्समीपं समागत्य श्लक्ष्णं वाक्यमथाब्रवीत्
राणीने असं सांगितल्यावर, दुःखात बुडालेल्या भद्रेकडे ती आली आणि तिला प्रेमळ शब्द बोलली.
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि धृतिमालम्ब्य शोभने। राज्ञे निवेदयित्वापि वसुदेवाय धीमते
'वृष्णिवंशजेस, दुःख करू नकोस; धीर धर, सुंदरिये. शहाण्या वसुदेव राजाला हे सांगितल्यावर—'