अगस्त्यतीर्थं सौभद्रं पौलोमं च सुपावनम्। कारन्धमं प्रसन्नं च महमेधफलं च तत्
त्याने अगस्त्याचं तीर्थ, सुभद्राचं, अत्यंत पवित्र पौलोम, शांत करणधम आणि मोठं यज्ञफल देणारं तीर्थ पाहिलं.
भारद्वाजस्य तीर्थं तु पापप्रशमनं महत्। एतानि पञ्च तीर्थानि ददर्श कुरुसत्तमः
त्याने पाप दूर करणारे मोठं भारद्वाजाचं तीर्थही पाहिलं; अशी ही पाच तीर्थस्थळं कुरुवंशातील श्रेष्ठाने पाहिली.
विविक्तान्युपलक्ष्याथ तानि तीर्थानि पाण्डवः। दृष्ट्वा च वर्ज्यमानानि मुनिभिर्धर्मबुद्धिभिः
ती तीर्थस्थळं ओस पडलेली दिसली; पांडवाने पाहिलं की धर्मज्ञ मुनी ती टाळत आहेत.
तपस्विनस्ततोऽपृच्छत्प्राञ्जलिः कुरुनन्दनः। तीर्थानीमानि वर्ज्यन्ते किमर्थं ब्रह्मवादिभिः
मग कुरुनंदनाने हात जोडून तपस्व्यांना विचारलं, 'हे तीर्थ ब्रह्मवेत्यांनी का टाळली जातात?'
ग्राहाः पञ्च वसन्त्येषु हरन्ति च तपोधनान्। तत एतानि वर्ज्यन्ते तीर्थानि कुरुनन्दन
'त्या ठिकाणी पाच मगर राहतात, त्या तपस्व्यांना पकडतात; म्हणून, कुरुनंदना, ही तीर्थस्थळं टाळली जातात.'
तेषां श्रुत्वा महाबाहुर्वार्यमाणस्तपोधनैः। जगाम तानि तीर्थानि द्रष्टुं पुरुषसत्तमः
हे ऐकून, तपस्व्यांनी थांबवूनही, बलवान आणि श्रेष्ठ पुरुष त्या तीर्थस्थळांना पाहायला गेला.
ततः सौभद्रमासाद्य महर्षेस्तीर्थमुत्तमम्। विगाह्य सहसा शूरः स्नानं चक्रे परन्तपः
मग तो सुभद्राचं उत्तम तीर्थ गाठून, शूर वीर तिथे लगेच पाण्यात उतरला आणि स्नान केलं.
अथ तं पुरुषव्याघ्रमन्तर्जलचरो महान्। जग्राह चरणे ग्राहः कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम्
तेव्हा, पाण्यात राहणाऱ्या मोठ्या मगराने, कुंतीपुत्र धनंजयाचं पाय पकडलं.
स तमादाय कौन्तेयो विस्फुरन्तं जलेचरम्। उदतिष्ठन्महाबाहुर्बलेन बलिनां वरः
कुंतीपुत्र, बलवान आणि बलाढ्य, त्या फडफडणाऱ्या पाण्यातील प्राण्याला पकडून आपल्या बळावर वर आला.
उत्कृष्ट एव ग्राहस्तु सोऽर्जुनेन यशस्विना। बभूव नारी कल्याणी सर्वाभरणभूषइता
जसं अर्जुन त्या मगराला ओढून बाहेर काढला, तशी ती मगर लगेचच सर्व अलंकारांनी सजलेली सुंदर स्त्री झाली.
दीप्यमाना श्रिया राजन्दिव्यरूपा मनोरमा। तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः
राजाच्या तेजाने झळाळणारी, दिव्य आणि मनोहारी रूप असलेली ती अद्भुत गोष्ट कुंतीपुत्र धनंजयाने पाहिली.
तां स्त्रियं परमप्रीत इदं वचनमब्रवीत्। का वै त्वमसि कल्याणिकुतो वाऽसि जलेचरी
ती स्त्री पाहून परम आनंदाने त्याने विचारले, "तू कोण आहेस, शुभेच्छेची? आणि कुठून आलीस, पाण्यात वावरणारी?"
अप्सराऽस्मि महाबाहो देवारण्यविहारिणी
मी अप्सरा आहे, महाबाहू, देवांच्या वनात फिरणारी.
इष्टा धनपतेर्नित्यं वर्गा नाम महाबल। मम सख्यश्चतस्रोऽन्याः सर्वाः कामगमाः शुभाः
वर्गा नावाच्या, नेहमी धनपतीला प्रिय असलेल्या, बलाढ्य अशा चार सुंदर अप्सरा माझ्या मैत्रिणी आहेत. त्या सर्व इच्छेनुसार फिरू शकतात.
ताभिः सार्धं प्रयाताऽस्मि लोकपालनिवेशनम्। ततः पश्यामहे सर्वा ब्राह्मणं संशितव्रतम्
त्यांच्यासोबत मी लोकपालांच्या निवासस्थानी गेले. तिथे आम्ही सर्वांनी कठोर व्रत पाळणारा एक ब्राह्मण पाहिला.
रूपवन्तमधीयानमेकमेकान्तचारिणम्। तस्यैव तपसा राजंस्तद्वयं तेजसा वृतम्
तो देखणा, विद्वान आणि एकटा फिरणारा होता. त्याच्या तपस्येच्या तेजाने आम्ही सर्व व्यापल्या गेलो.
आदित्य इव तं देशं इत्वं सर्व व्यकाशयत्। तस्य दृष्ट्वा तपस्तादृग्रूपचाद्भुतमुत्तमम्
तो जसा सूर्याने सगळा प्रदेश उजळवतो, तसा त्या ब्राह्मणाने सर्वत्र प्रकाश पसरवला. त्याची तपश्चर्या, अद्भुत आणि श्रेष्ठ रूप पाहून आम्ही थक्क झालो.
अवतीर्णाः स्म तं देशं तपोविघ्नचिकीर्षया। अहं च सौरभेयी च समीची बुद्बुदा लता
त्याची तपस्या भंगवावी म्हणून आम्ही त्या ठिकाणी खाली उतरलो. मी, सौरभेयी, समीची, बुदबुदा आणि लता — आम्ही सर्व.
यौगपद्येन तं विप्रमभ्यगच्छाम भारत। गायन्त्योऽथहसन्त्यश्च लोभयित्वा च तं द्विजं
एकाच वेळी, हे भारतश्रेष्ठ, आम्ही त्या ब्राह्मणाजवळ गेलो. आम्ही गात, हसत आणि त्याला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न केला.
स च नास्मासु कृतवान्मनो वीर कथंचन। नाकम्पत महातेजाः स्थितस्तपसि निर्मले
पण तो महातेजस्वी ब्राह्मण आमच्याकडे कधीच वळला नाही. तो शुद्ध तपस्येत स्थिर राहिला.
सोऽशपत्कुपितोऽस्मांस्तु ब्राह्मणः क्षत्रियर्षभ। ग्राहभूता जले यूयं चरिष्यथ शतं समाः
मग तो ब्राह्मण रागावून आम्हाला शाप दिला, "हे क्षत्रियश्रेष्ठ, तुम्ही सर्व शंभर वर्षे पाण्यात राहणारे जलचर व्हाल."
ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भारतसत्तम। अयाम शरणं विप्रं तं तपोधनमच्युतम्
मग आम्ही सर्व फार घाबरलो, हे भारतश्रेष्ठ, आणि त्या तपस्वी, अचल ब्राह्मणाच्या आश्रयाला गेलो.
रूपेण वयसा चैव कन्दर्पेण च दर्पिताः। अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षन्तुमर्हसि नो द्विज
रूप, वय आणि सौंदर्यावर गर्व करून आम्ही चुकीचे वागलो. हे ब्राह्मण, आम्हाला क्षमा कर.
एष एव वधोऽस्माकं स्वयं प्राप्तस्तपोधन। यद्वयं संशितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामिहागताः
हे तपस्वी, हा दंड आम्हाला आपोआप मिळाला, कारण आम्ही तुझ्यासारख्या दृढचित्त व्यक्तीला मोहात पाडायला आलो.
अवध्यास्तु स्त्रियः सृष्टा मन्यन्ते धर्मचारिणः। तस्माद्धर्मेण वर्ध त्वं नास्मन्हिंसितुमर्हसि
धर्मपालक पुरुष स्त्रियांना मारता येत नाही असे मानतात. म्हणून तू धर्मात वाढ कर आणि आम्हाला त्रास देऊ नकोस.
सर्वभूतेषु धर्मज्ञ मैत्रो ब्राह्मण उच्यते। सत्यो भवतु कल्याण एष वादो मनीषिणाम्
सर्व प्राण्यांशी मैत्री करणारा आणि धर्म जाणणारा ब्राह्मण असे म्हणतात. हे शुभेच्छेची, हेच सत्य असो, कारण हेच विद्वानांचे मत आहे.
शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वन्ति पालनम्। शरणं त्वां प्रपन्नाः स्म तस्मात्त्वं क्षन्तुमर्हसि
जे शरण येतात त्यांचे रक्षण करणे हे सज्जनांचे कर्तव्य असते. आम्ही तुझ्या शरण आलो आहोत, म्हणून तू आम्हाला क्षमा कर.
एवमुक्तः स धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत्। प्रसादं कृतवान्वीर रविसोमसमप्रभः
अशा प्रकारे सांगितल्यावर, तो धर्मात्मा, शुभकर्म करणारा ब्राह्मण, सूर्य आणि चंद्रासारखा तेजस्वी, प्रसन्न झाला आणि आम्हाला क्षमा केली.
शतं शतसहस्रं तु सर्वमक्षय्यवाचकम्। परिमाणं शतं त्वेतन्नेदमक्षय्यवाचकम्
शंभर, शंभर हजार, हे सगळे 'अक्षय' म्हणून ओळखले जातात; पण इथे प्रमाण शंभरच आहे, आणि हे 'अक्षय' म्हणता येत नाही.
यदा च वो ग्राहभूता गृह्णन्तीः पुरुषाञ्जले। उत्कर्षति जलात्तस्मात्स्थलं पुरुषसत्तमः
जेव्हा तुम्ही सगळ्या पकडणाऱ्या आत्मा बनून, पुरुषांना हातांनी धरता, तेव्हा श्रेष्ठ पुरुष त्यांना पाण्यातून उचलून जमिनीवर आणतो.