तमुवाचाथ राजा स सान्त्वपूर्वमिदं वचः। राजा प्रभञ्जनो नाम कुलेऽस्मिन्संबभूव ह
तेव्हा राजाने सौम्य शब्दांत सांगितले, 'या वंशात प्रभंजन नावाचा एक राजा होऊन गेला.'
अपुत्रः प्रसवेनार्थी तपस्तेपे स उत्तमम्। उग्रेण तपसा तेन देवदेवः पिनाकधृक्
त्याला पुत्र नव्हता आणि तो संतानप्राप्तीसाठी मोठ्या तपश्चर्या करू लागला. त्याच्या कठोर तपामुळे देवांचा देव, पिनाकधारी महादेव प्रसन्न झाला.
ईश्वरस्तोषितः पार्थ देवदेवः उमापतिः। स तस्मै भघवान्प्रादादेकैकं प्रसवं कुले
पार्था, उमापती देवांचा देव प्रसन्न होऊन, त्या कुळात प्रत्येकाला एकच मूल दिलं.
एकैकः प्रसवस्तस्माद्भवत्यस्मिन्कुले सदा। तेषां कुमाराः सर्वेषां पूर्वेषां मम जज्ञिरे
म्हणून या कुळात नेहमी प्रत्येकाला एकच संतान होतं; माझ्या पूर्वजांच्या सर्व मुलांचा जन्म असाच झाला.
एका च मम कन्येयं कुलस्योत्पादनी भृशम्। पुत्रो ममायमिति मे भावना पुरुषर्षभ
आणि माझी ही एकच कन्या कुळ वाढवण्यासाठी खास आहे; 'हीच माझा मुलगा' असं मी मनाशी धरलं होतं, पुरुषश्रेष्ठ.
पुत्रिकाहेतुविधिना संज्ञिता भरतर्षभ। तस्मादेकः सुतो योऽस्यां जायते भारत त्वया
पुत्रिकेच्या प्रथेनुसार, भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठा, तिच्या पोटी जन्मलेला एकच मुलगा, भारत, तुझा मानला जाईल.
एतच्छुल्कं भवत्वस्याः कुलकृज्जायतामिह। एतेन समयेनेमां प्रतिगृह्णीष्व पाण्डव
हीच तिच्या विवाहासाठी अट आहे — या कुळात जन्मलेला मुलगा कुळ वाढवणारा असावा; या अटीवर तिला स्वीकार, पांडवा.
स तथेति प्रतिज्ञाय तां कन्यां प्रतिगृह्य च। `मासे त्रयोदशे पार्थः कृत्वा वैवाहिकीं क्रियाम्।' उवास नगरे तस्मिन्मासांस्त्रीन्स तया सह
त्याने 'तसं होईल' असं मान्य केलं आणि ती कन्या स्वीकारली; तेराव्या महिन्यात विवाहसोहळा करून, त्या नगरीत तिला घेऊन तीन महिने राहिला.
ततः समुद्रे तीर्थानि दक्षिमे भरतर्षभः। अभ्यगच्छत्सुपुण्यानि सोभितानि तपस्विभिः
नंतर, भरतराष्ट्रातील श्रेष्ठ, दक्षिण समुद्रावर असलेली पुण्यवान आणि तपस्व्यांनी शोभलेली तीर्थस्थळं गाठली.
वर्जयन्ति स्म तीर्तानि तत्र पञ्च सम तापसाः। अवकीर्णानि यान्यासन्पुरस्तात्तु तपस्विभिः
तेथे पाच तपस्वी तीर्थस्थळं टाळत होते, कारण पूर्वी इतर तपस्व्यांनी ती अपवित्र केली होती.
अगस्त्यतीर्थं सौभद्रं पौलोमं च सुपावनम्। कारन्धमं प्रसन्नं च महमेधफलं च तत्
त्याने अगस्त्याचं तीर्थ, सुभद्राचं, अत्यंत पवित्र पौलोम, शांत करणधम आणि मोठं यज्ञफल देणारं तीर्थ पाहिलं.
भारद्वाजस्य तीर्थं तु पापप्रशमनं महत्। एतानि पञ्च तीर्थानि ददर्श कुरुसत्तमः
त्याने पाप दूर करणारे मोठं भारद्वाजाचं तीर्थही पाहिलं; अशी ही पाच तीर्थस्थळं कुरुवंशातील श्रेष्ठाने पाहिली.
विविक्तान्युपलक्ष्याथ तानि तीर्थानि पाण्डवः। दृष्ट्वा च वर्ज्यमानानि मुनिभिर्धर्मबुद्धिभिः
ती तीर्थस्थळं ओस पडलेली दिसली; पांडवाने पाहिलं की धर्मज्ञ मुनी ती टाळत आहेत.
तपस्विनस्ततोऽपृच्छत्प्राञ्जलिः कुरुनन्दनः। तीर्थानीमानि वर्ज्यन्ते किमर्थं ब्रह्मवादिभिः
मग कुरुनंदनाने हात जोडून तपस्व्यांना विचारलं, 'हे तीर्थ ब्रह्मवेत्यांनी का टाळली जातात?'
ग्राहाः पञ्च वसन्त्येषु हरन्ति च तपोधनान्। तत एतानि वर्ज्यन्ते तीर्थानि कुरुनन्दन
'त्या ठिकाणी पाच मगर राहतात, त्या तपस्व्यांना पकडतात; म्हणून, कुरुनंदना, ही तीर्थस्थळं टाळली जातात.'
तेषां श्रुत्वा महाबाहुर्वार्यमाणस्तपोधनैः। जगाम तानि तीर्थानि द्रष्टुं पुरुषसत्तमः
हे ऐकून, तपस्व्यांनी थांबवूनही, बलवान आणि श्रेष्ठ पुरुष त्या तीर्थस्थळांना पाहायला गेला.
ततः सौभद्रमासाद्य महर्षेस्तीर्थमुत्तमम्। विगाह्य सहसा शूरः स्नानं चक्रे परन्तपः
मग तो सुभद्राचं उत्तम तीर्थ गाठून, शूर वीर तिथे लगेच पाण्यात उतरला आणि स्नान केलं.
अथ तं पुरुषव्याघ्रमन्तर्जलचरो महान्। जग्राह चरणे ग्राहः कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम्
तेव्हा, पाण्यात राहणाऱ्या मोठ्या मगराने, कुंतीपुत्र धनंजयाचं पाय पकडलं.
स तमादाय कौन्तेयो विस्फुरन्तं जलेचरम्। उदतिष्ठन्महाबाहुर्बलेन बलिनां वरः
कुंतीपुत्र, बलवान आणि बलाढ्य, त्या फडफडणाऱ्या पाण्यातील प्राण्याला पकडून आपल्या बळावर वर आला.
उत्कृष्ट एव ग्राहस्तु सोऽर्जुनेन यशस्विना। बभूव नारी कल्याणी सर्वाभरणभूषइता
जसं अर्जुन त्या मगराला ओढून बाहेर काढला, तशी ती मगर लगेचच सर्व अलंकारांनी सजलेली सुंदर स्त्री झाली.
दीप्यमाना श्रिया राजन्दिव्यरूपा मनोरमा। तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः
राजाच्या तेजाने झळाळणारी, दिव्य आणि मनोहारी रूप असलेली ती अद्भुत गोष्ट कुंतीपुत्र धनंजयाने पाहिली.
तां स्त्रियं परमप्रीत इदं वचनमब्रवीत्। का वै त्वमसि कल्याणिकुतो वाऽसि जलेचरी
ती स्त्री पाहून परम आनंदाने त्याने विचारले, "तू कोण आहेस, शुभेच्छेची? आणि कुठून आलीस, पाण्यात वावरणारी?"
अप्सराऽस्मि महाबाहो देवारण्यविहारिणी
मी अप्सरा आहे, महाबाहू, देवांच्या वनात फिरणारी.
इष्टा धनपतेर्नित्यं वर्गा नाम महाबल। मम सख्यश्चतस्रोऽन्याः सर्वाः कामगमाः शुभाः
वर्गा नावाच्या, नेहमी धनपतीला प्रिय असलेल्या, बलाढ्य अशा चार सुंदर अप्सरा माझ्या मैत्रिणी आहेत. त्या सर्व इच्छेनुसार फिरू शकतात.
ताभिः सार्धं प्रयाताऽस्मि लोकपालनिवेशनम्। ततः पश्यामहे सर्वा ब्राह्मणं संशितव्रतम्
त्यांच्यासोबत मी लोकपालांच्या निवासस्थानी गेले. तिथे आम्ही सर्वांनी कठोर व्रत पाळणारा एक ब्राह्मण पाहिला.
रूपवन्तमधीयानमेकमेकान्तचारिणम्। तस्यैव तपसा राजंस्तद्वयं तेजसा वृतम्
तो देखणा, विद्वान आणि एकटा फिरणारा होता. त्याच्या तपस्येच्या तेजाने आम्ही सर्व व्यापल्या गेलो.
आदित्य इव तं देशं इत्वं सर्व व्यकाशयत्। तस्य दृष्ट्वा तपस्तादृग्रूपचाद्भुतमुत्तमम्
तो जसा सूर्याने सगळा प्रदेश उजळवतो, तसा त्या ब्राह्मणाने सर्वत्र प्रकाश पसरवला. त्याची तपश्चर्या, अद्भुत आणि श्रेष्ठ रूप पाहून आम्ही थक्क झालो.
अवतीर्णाः स्म तं देशं तपोविघ्नचिकीर्षया। अहं च सौरभेयी च समीची बुद्बुदा लता
त्याची तपस्या भंगवावी म्हणून आम्ही त्या ठिकाणी खाली उतरलो. मी, सौरभेयी, समीची, बुदबुदा आणि लता — आम्ही सर्व.
यौगपद्येन तं विप्रमभ्यगच्छाम भारत। गायन्त्योऽथहसन्त्यश्च लोभयित्वा च तं द्विजं
एकाच वेळी, हे भारतश्रेष्ठ, आम्ही त्या ब्राह्मणाजवळ गेलो. आम्ही गात, हसत आणि त्याला मोहात पाडण्याचा प्रयत्न केला.
स च नास्मासु कृतवान्मनो वीर कथंचन। नाकम्पत महातेजाः स्थितस्तपसि निर्मले
पण तो महातेजस्वी ब्राह्मण आमच्याकडे कधीच वळला नाही. तो शुद्ध तपस्येत स्थिर राहिला.