न दूरे ते गताः क्षुद्रास्तावद्गच्छावहे सह। यावन्निवर्तयाम्यद्य चोरहस्ताद्धनं तव
ते लहान चोर अजून फार दूर गेलेले नाहीत; आपण दोघं एकत्र जाऊ या, आज मी तुझं धन चोरांच्या हातातून परत मिळवतो.
सोऽनुसृत्य महाबाहुर्धन्वी वर्मी रथी ध्वजी। शरैर्विध्वस्य तांश्चोरानवजित्य च तद्धनम्
मग तो बलवान धनुर्धारी, कवच घालून, ध्वजासह रथावर बसून त्या चोरांचा पाठलाग करू लागला. त्याने बाणांनी त्यांना पांगवले आणि ते धन परत मिळवले.
ब्राह्मणं समुपाकृत्य यशः प्राप्य च पाण्डवः। ततस्तद्गेधनं पार्थो दत्त्वा तस्मै द्विजातये
पांडवपुत्राने ब्राह्मणाला परत आणले आणि कीर्ती मिळवली. नंतर तो अर्जुन त्या ब्राह्मणाला त्याचं धन परत देऊन समाधान पावला.
आजगाम पुरं वीरः सव्यसाची धनञ्जयः। सोऽभिवाद्य गुरून्सर्वान्सर्वैश्चाप्यभिनन्दितः
सव्यसाची धनंजय हा वीर नगरात आला, त्याने सर्व गुरुजनांना वंदन केले आणि सर्वांनी त्याचे स्वागत केले.
धर्मराजमुवाचेदं व्रतमादिश मे प्रभो। समयः समतिक्रान्तो भवत्संदर्शने मया
त्याने धर्मराजाला म्हणाले, 'प्रभो, माझ्या व्रताबद्दल मला आज्ञा द्या; तुमची भेटण्याची वेळ माझ्याकडून संपली आहे.'
वनवासं गमिष्यामि समयो ह्येष नः कृतः। इत्युक्तो धर्मरास्तु सहसा वाक्यमप्रियम्
'आता मी वनवासाला जाईन, कारण आपली अशीच अट ठरली होती.' असे त्याने सांगितल्यावर धर्मराजाने अचानक अप्रिय शब्द उच्चारले.
कथमित्यब्रवीद्वाचा शोकार्तः सज्जमानया। युधिष्ठिरो गुडाकेशं भ्राता भ्रातरमच्युतम्
शोकाने व्याकुळ होऊन आणि स्वतःला तयार करत, युधिष्ठिराने गुढाकेश, आपल्या निष्कलंक भावाला विचारले, 'हे असं कसं?'
उवाच दीनो राजा च धनञ्जयमिदं वचः। प्रमाणमस्मि यदि ते मत्तः शृणु वचोऽनघ
दुःखी राजाने धनंजयाला सांगितले, 'जर मी तुझ्यासाठी प्रमाण आहे, हे निष्पापा, तर माझं बोलणं ऐक.'
अनुप्रवेशे यद्वीर कृतवांस्त्वं ममाप्रियम्। सर्वं तदनुजानामि व्यलीकं न च मे हृदि
'हे वीर, माझ्यासाठी तू जे काही अप्रिय केलं, त्याला मी पूर्णपणे मान्यता देतो; माझ्या मनात तुझ्याबद्दल काहीही दोष नाही.'
गुरोरनुप्रवेशो हि नोपघातो यवीयसः। यवीयसोऽनुप्रवेशो ज्येष्ठस्य विधिलोपकः
'गुरुजनांच्या बाबतीत लहान भावाने मोठ्या भावाच्या मागून प्रवेश केला तर तो नियमभंग होत नाही; पण लहान भावाने मोठ्याच्या आधी प्रवेश केला तर तो अनुशासनभंग होतो.'
निवर्तस्व महाबाहो कुरुष्व वचनं मम। न हि ते धर्मलोपोऽस्ति न च ते धर्पणा कृता
'महाबाहो, तू परत ये आणि माझं ऐक; तू धर्माचा भंग केलेला नाही, किंवा मला लाज आणली नाही.'
न व्याजेन चरेद्धर्ममिति मे भवतः श्रुतम्। न सत्याद्विचलिष्यामि सत्येनायुधमालभे
'तू मला नेहमी सांगितलेस की कपटाने धर्म आचरू नये; मी सत्यापासून कधीही दूर जाणार नाही, आणि सत्यावरच मी शस्त्र उचलतो.'
सोऽभ्यनुज्ञाय राजानं वनचर्याय दीक्षितः। वने द्वादश मासांस्तु वासायानुजगाम ह
राजाने परवानगी दिल्यावर, वनवासासाठी कटिबद्ध झालेला तो अर्जुन, बारा महिने वनात राहायला निघून गेला.
तं प्रयान्तं महाबाहुं कौरवाणां यशस्करम्। अनुजग्मुर्महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः
तो महाबली, कौरवांचा कीर्तिवंत, निघून जात असताना, वेदपारंगत, महान आत्म्याचे ब्राह्मण त्याच्या मागे गेले.
वेदवेदाङ्गविद्वासस्तथैवाध्यात्मचिन्तकाः। भैक्षाश्च भगवद्भक्ताः सूताः पौराणिकाश्च ये
वेद आणि वेदांग जाणणारे, आत्मचिंतन करणारे, भगवंताचे भक्त भिक्षुक, सूत आणि पुराण कथाकथन करणारेही त्याच्या मागे गेले.
कथकाश्चापरे राजञ्श्रमणाश्च वनौकसः। दिव्याख्यानानि ये चापि पठन्ति मधुरं द्विजाः
राजा, काही कथाकथनकार, काही वनात राहणारे तपस्वी, आणि काही मधुरपणे दिव्य आख्यायिका सांगणारे द्विजही त्याच्यासोबत होते.
एतैश्चान्यैश्च बहुभिः सहायैः पाण्डुनन्दनः। वृतः श्लक्ष्णकथैः प्रायान्मरुद्भिरिव वासवः
अशा या अनेक सहकाऱ्यांनी वेढलेला पांडुपुत्र, मृदू गोष्टी ऐकत, मरुतांसह इंद्रासारखा निघून गेला.
रमणीयानि चित्राणि वनानि च सरांसि च। सरितः सागरांश्चैव देशानपि च भारत
त्याने सुंदर आणि विविध रंगांची अरण्ये, सरोवरे, नद्या, समुद्र आणि अनेक प्रदेश पाहिले, हे भारत.
पुण्यान्यपि च तीर्थानि ददर्श भरतर्षभः। स गङ्गाद्वारमाश्रित्य निवेशमकरोत्प्रभुः
भरतवंशातील श्रेष्ठ वीराने त्या पवित्र तीर्थस्थळांना पाहिले आणि गंगाद्वाराजवळ आपला तळ ठोकला.
तत्र तस्याद्भुतं कर्म शृणु त्वं जनमेजय। कृतवान्यद्विशुद्धात्मा पाण्डूनां प्रवरो हि सः
जनमेजय, त्या पांडवांपैकी श्रेष्ठ आणि निर्मळ मनाच्या राजाने तिथे केलेल्या अद्भुत कृत्याबद्दल ऐक.
निविष्टे तत्र कौन्तेये ब्राह्मणेषु च भारत। अग्निहोत्राणि विप्रास्ते प्रादुश्चक्रुरनेकशः
कौन्तेय आणि ब्राह्मण मंडळी तिथे स्थिरावल्यावर, त्या ब्राह्मणांनी अनेक अग्निहोत्र यज्ञ सुरू केले.
तेषु प्रबोध्यमानेषु ज्वलितेषु हुतेषु च। कृतपुष्पोपहारेषु तीरान्तरगतेषु च
त्या वेळी, यज्ञाग्नी पेटवले गेले, त्यात आहुती दिल्या गेल्या, फुले अर्पण केली गेली आणि यजमान नदीच्या काठी फिरत होते.
कृताभिषेकैर्विद्वद्भिर्नियतैः सत्पथे स्थितैः। शुशुभेऽतीव तद्राजन्गङ्गाद्वारं महात्मभिः
ज्ञानवान, संयमी आणि धर्ममार्गावर चालणारे, स्नान करून आलेले ते महात्मे गंगाद्वाराला फारच शोभा आणत होते.
तथा पर्याकुले तस्मिन्निवेशे पाण्डवर्षभः। अभिषेकाय कौन्तेयो गङ्गामवततार ह
त्या गजबजलेल्या छावणीत, पांडवांपैकी श्रेष्ठ कौन्तेय स्नान करण्यासाठी गंगेत उतरला.
तत्राभिषेकं कृत्वा स तर्पयित्वा पितामहान्। उत्तितीर्षुर्जलाद्राजन्नग्निकार्यचिकीर्षया
तिथे स्नान करून आणि पितरांना तर्पण देऊन, राजाने अग्निकर्मासाठी पलीकडे जाण्याचा निर्धार केला.
अपकृष्टो महाबाहुर्नागराजस्य कन्यया। अन्तर्जले महाराज उलूप्या कामयानया
मग, बलवान अर्जुनाला नागराजाच्या कन्या उलूपीने, जी त्याच्यावर प्रेम करत होती, पाण्याच्या आत खेचून नेले.
ददर्श पाण्डवस्तत्र पावकं सुसमाहितः। कौरव्यस्याथ नागस्य भवने परमार्चिते
तिथे, पांडवाने एकाग्र चित्ताने कौर्व्य नावाच्या नागराजाच्या भव्य राजमहालात पावन अग्नी पाहिला.
तत्राग्निकार्यं कृतवान्कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। अशङ्कमानेन हुतस्तेनातुष्यद्धुताशनः
तिथे, कुंतीपुत्र धनंजयाने अग्निकर्म केले आणि त्याच्या निःसंशय आहुतीने अग्निदेव प्रसन्न झाला.
अग्निकार्यं स कृत्वा तु नागराजसुतां तदा। प्रसहन्निव कौन्तेय इदं वचनमब्रवीत्
अग्निकर्म पूर्ण केल्यावर, कौन्तेयाने नागराजाच्या कन्येला जणू रागाने असे विचारले—
किमिदं साहसं भीरु कृतवत्यसि भामिनि। कश्चायं सुभगे देशः का च त्वं कस्य वात्मजा
"हे भीरू सुंदरी, तू हे धाडसाचे काम का केलेस? हा कोणता प्रदेश आहे? तू कोण आहेस आणि कुणाची कन्या आहेस?"