वर्तमानेषु धर्मेण पाण्डवेषु महात्मसु। व्यवर्धन्कुरवः सर्वे हीनदोषाः सुखान्विताः
महात्मा पांडव धर्माने वागत असताना, सर्व कुरू दोषरहित आणि सुखी होऊन वाढू लागले.
अथ दीर्घेण कालेन ब्राह्मणस्य विशांपते। कस्यचित्तस्करा जह्रुः केचिद्गा नृपसत्तम
खूप काळानंतर, राजन, एका ब्राह्मणाच्या गायी काही चोरांनी चोरून नेल्या.
ह्रियमाणे धने तस्मिन्ब्राह्मणः क्रोधमूर्च्छितः। आगम्य खाण्डवप्रस्थमुदक्रोशत्स पाण्डवान्
त्याचं धन नेत असताना, ब्राह्मण रागाने भरून खांडवप्रस्थात आला आणि पांडवांना मोठ्याने हाक मारू लागला.
ह्रियते गोधनं क्षुद्रैर्नृशंसैरकृतात्मभिः। प्रसह्य चास्मद्विषयादभ्यधावत पाण्डवाः
आमच्या गायींचा कळप नीच, निर्दयी आणि दुष्ट माणसांनी जबरदस्तीने पळवला आहे; आणि पांडवही आमच्या प्रदेशातून हाकलले गेले आहेत.
ब्राह्मणस्य प्रशान्तस्य हविर्ध्वाङ्क्षैः प्रलुप्यते। शार्दूलस्य गुहां शून्यां नीचः क्रोष्टाभिमर्दति
शांत ब्राह्मणाची समिधा चोरांनी लुटली जाते; जसा एखादा नीच कोल्हा वाघाच्या रिकाम्या गुहेत घुसून उपद्रव करतो.
अरक्षितारं राजानं बलिषद्भागहारिणम्। तमाहुः सर्वलोकस्य समग्रं पापचारिणम्
जो राजा रक्षण करत नाही, पण जबरदस्तीने कर घेतो, त्याला सगळ्या लोकांनी पापी म्हणावं असं ठरतं.
ब्राह्मणस्वे हृते चोरैर्धर्मार्थे च विलोपिते। रोरूयमाणे च मयि क्रियतां हस्तधारणा
ब्राह्मणाचं धन चोरांनी चोरलं, धर्मही नष्ट झाला, आणि मी रडतो आहे, अशा वेळी कोणी तरी शस्त्र उचलावं.
रोरूयमाणस्याभ्याशे भृशं विप्रस्य पाण्डवः। तानि वाक्यानि शुश्राव कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः
रडणाऱ्या त्या ब्राह्मणाजवळ पांडव होता; कुंतीचा पुत्र धनंजय त्याची वचने काळजीपूर्वक ऐकत होता.
श्रुत्वैव च महाबाहुर्मा भैरित्याह तं द्विजम्। आयुधानि च यत्रासन्पाण्डवानां महात्मनां
हे ऐकताच बलाढ्य धनंजयाने त्या ब्राह्मणाला, 'घाबरू नकोस,' असं सांगितलं आणि जिथे पांडवांची शस्त्रं ठेवली होती तिकडे गेला.
कृष्णया सह तत्रास्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः। संप्रवेशाय चाशक्तो गमनाय च पाण्डवः
तिकडे कृष्णेसह धर्मराज युधिष्ठिर होता; पण पांडव तिथे जाऊ शकत नव्हता, ना बाहेर पडू शकत होता.
तस्य चार्तस्य तैर्वाक्यैश्चोद्यमानः पुनःपुनः। आक्रन्दे तत्र कौन्तेयश्चिन्तयामास दुःखितः
त्या दुःखी ब्राह्मणाच्या वारंवार विनवण्या ऐकून, कुंतीपुत्र त्या आक्रोशात खिन्न होऊन विचार करू लागला.
ह्रियमाणे धने तस्मिन्ब्राह्मणस्य तपस्विनः। अश्रुप्रमार्जनं तस्य कर्तव्यमिति निश्चयः
त्या तपस्वी ब्राह्मणाचं धन नेत असताना, त्याच्या डोळ्यातील अश्रू पुसणं आपलं कर्तव्य आहे, असं त्याने ठरवलं.
उपर्रेक्षणजोऽधर्मः सुमहान्स्यान्महीपतेः। यद्यस्य रुदतो द्वारि न करोम्यद्य रक्षणम्
जर आज मी दारात रडणाऱ्याचं रक्षण केलं नाही, तर राजासाठी मोठं अधर्म घडेल.
अनास्तिक्यं च सर्वेषामस्माकमपि रक्षणे। प्रतितिष्ठेत लोकेऽस्मिन्नधर्मश्चैव नो भवेत्
आपण रक्षण न केल्यास, सर्वांच्या मनात अविश्वास निर्माण होईल आणि या जगात अधर्म वाढेल.
अनापृच्छय तु राजानं गते मयि न संशयः। अजातशत्रोर्नृपतेर्मयि चैवानृतं भवेत्
राजाची परवानगी न घेता मी गेलो, तर अजातशत्रू राजावर आणि माझ्यावर खोटेपणाचा आरोप होईल, यात शंका नाही.
अनुप्रवेशे राज्ञस्तु वनवासो भवेन्मम। सर्वमन्यत्परिहृतं धर्षणात्तु महीपतेः
राजाची परवानगी न घेता आत गेलो, तर मला वनवास घ्यावा लागेल; बाकी सर्व टाळता येईल, पण राजाचा आदेश मोडता येणार नाही.
अधर्मो वै महानस्तु वने वा मरणं मम। शरीरस्य विनाशेन धर्म एव विशिष्यते
असं केल्याने मोठा अधर्म होईल, किंवा मला वनात मृत्यू येईल; पण शरीर नष्ट झालं तरी धर्म श्रेष्ठच आहे.
एवं विनिश्चित्य ततः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। अनुप्रविश्य राजानमापृच्छय च विशांपते
असं ठरवून, कुंतीपुत्र धनंजय राजाकडे गेला आणि जनांचा स्वामी असलेल्या राजाची परवानगी मागितली.
मुखमाच्छाद्य निबिडमुत्तरीयेण वाससा। अग्रजं चार्जुनो गेहादभिवाद्याशु निःसृतः
आपलं तोंड वस्त्राने घट्ट झाकून, अर्जुनाने मोठ्या भावाला वंदन केलं आणि पटकन घराबाहेर पडला.
धनुरादाय संहृष्टो ब्राह्मणं प्रत्यभाषत। ब्राह्मणा गम्यतां शीघ्रं यावत्परधनैर्षिणः
धनुष्य घेऊन आनंदाने, त्याने ब्राह्मणाला म्हटलं, 'ब्राह्मण, लवकर चला, अजून चोरांकडे तुमचं धन आहे.'
न दूरे ते गताः क्षुद्रास्तावद्गच्छावहे सह। यावन्निवर्तयाम्यद्य चोरहस्ताद्धनं तव
ते लहान चोर अजून फार दूर गेलेले नाहीत; आपण दोघं एकत्र जाऊ या, आज मी तुझं धन चोरांच्या हातातून परत मिळवतो.
सोऽनुसृत्य महाबाहुर्धन्वी वर्मी रथी ध्वजी। शरैर्विध्वस्य तांश्चोरानवजित्य च तद्धनम्
मग तो बलवान धनुर्धारी, कवच घालून, ध्वजासह रथावर बसून त्या चोरांचा पाठलाग करू लागला. त्याने बाणांनी त्यांना पांगवले आणि ते धन परत मिळवले.
ब्राह्मणं समुपाकृत्य यशः प्राप्य च पाण्डवः। ततस्तद्गेधनं पार्थो दत्त्वा तस्मै द्विजातये
पांडवपुत्राने ब्राह्मणाला परत आणले आणि कीर्ती मिळवली. नंतर तो अर्जुन त्या ब्राह्मणाला त्याचं धन परत देऊन समाधान पावला.
आजगाम पुरं वीरः सव्यसाची धनञ्जयः। सोऽभिवाद्य गुरून्सर्वान्सर्वैश्चाप्यभिनन्दितः
सव्यसाची धनंजय हा वीर नगरात आला, त्याने सर्व गुरुजनांना वंदन केले आणि सर्वांनी त्याचे स्वागत केले.
धर्मराजमुवाचेदं व्रतमादिश मे प्रभो। समयः समतिक्रान्तो भवत्संदर्शने मया
त्याने धर्मराजाला म्हणाले, 'प्रभो, माझ्या व्रताबद्दल मला आज्ञा द्या; तुमची भेटण्याची वेळ माझ्याकडून संपली आहे.'
वनवासं गमिष्यामि समयो ह्येष नः कृतः। इत्युक्तो धर्मरास्तु सहसा वाक्यमप्रियम्
'आता मी वनवासाला जाईन, कारण आपली अशीच अट ठरली होती.' असे त्याने सांगितल्यावर धर्मराजाने अचानक अप्रिय शब्द उच्चारले.
कथमित्यब्रवीद्वाचा शोकार्तः सज्जमानया। युधिष्ठिरो गुडाकेशं भ्राता भ्रातरमच्युतम्
शोकाने व्याकुळ होऊन आणि स्वतःला तयार करत, युधिष्ठिराने गुढाकेश, आपल्या निष्कलंक भावाला विचारले, 'हे असं कसं?'
उवाच दीनो राजा च धनञ्जयमिदं वचः। प्रमाणमस्मि यदि ते मत्तः शृणु वचोऽनघ
दुःखी राजाने धनंजयाला सांगितले, 'जर मी तुझ्यासाठी प्रमाण आहे, हे निष्पापा, तर माझं बोलणं ऐक.'
अनुप्रवेशे यद्वीर कृतवांस्त्वं ममाप्रियम्। सर्वं तदनुजानामि व्यलीकं न च मे हृदि
'हे वीर, माझ्यासाठी तू जे काही अप्रिय केलं, त्याला मी पूर्णपणे मान्यता देतो; माझ्या मनात तुझ्याबद्दल काहीही दोष नाही.'
गुरोरनुप्रवेशो हि नोपघातो यवीयसः। यवीयसोऽनुप्रवेशो ज्येष्ठस्य विधिलोपकः
'गुरुजनांच्या बाबतीत लहान भावाने मोठ्या भावाच्या मागून प्रवेश केला तर तो नियमभंग होत नाही; पण लहान भावाने मोठ्याच्या आधी प्रवेश केला तर तो अनुशासनभंग होतो.'