ततो देवर्षयः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः। जग्मुस्तदा परमार्तिं दृष्ट्वा तत्कदनं महत्
तेव्हा सर्व देवर्षी, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, त्या मोठ्या संहाराचे आणि तीव्र दुःखाचे दृश्य पाहून एकत्र आले.
तेऽभिजग्मुर्जितक्रोधा जितात्मानो जितेन्द्रियाः। पितामहस्य भनं जगतः कृपया तदा
ज्यांनी राग जिंकला होता, मन आणि इंद्रिये संयमात ठेवली होती, असे ते सर्व करुणेने जगाच्या पितामहाजवळ गेले.
ततो ददृशुरासीनं सह देवैः पितामहम्। सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव समन्तात्परिवारितम्
तेथे त्यांनी पितामह देवतांसह बसलेले पाहिले; त्यांच्या सभोवताली सिद्ध आणि ब्रह्मर्षी होते.
तत्र देवो महादेवस्तत्राग्निर्वायुना सह। चन्द्रादित्यौ च शक्रश्च पारमेष्ठ्यास्तथर्षयः
तेथे महादेव, अग्नी व वायूसह, चंद्र, सूर्य, इंद्र, सृष्टीचे अधिपती आणि ऋषी उपस्थित होते.
वैखानसा वालखिल्या वानप्रस्था मरीचिपाः। अजाश्चैवाविमूढाश्च तेजोगर्भास्तपस्विनः
वैखानस, वालखिल्य, वनवासी, मरीचिप, अजन्मे आणि ज्ञानी, तेजाने भरलेले तपस्वीही तेथे होते.
ऋषयः सर्व एवैते पितामहमुपागमन्। ततोऽभिगम्य ते दीनाः सर्व एव महर्षयः
हे सर्व ऋषी पितामहाजवळ गेले; मग सर्व महर्षी दुःखी मनाने त्यांच्याशी बोलले.
सुन्दोपसुन्दयौः कर्म सर्वमेव शशंसिरे। यथा हृतं यथा चैव कृतं येन क्रमेण च
त्यांनी सुंद आणि उपसुंद यांच्या सर्व कृत्यांची, कसे घडले, कोणी केले आणि कोणत्या प्रकारे झाले, याची सविस्तर माहिती दिली.
न्यवेदयंस्ततः सर्वमखिलेन पितामहे। ततो देवगणाः सर्वे ते चैव परमर्षयः
मग त्यांनी सर्व काही पितामहाला सांगितले; आणि सर्व देवगण व श्रेष्ठ ऋषीही तसेच वर्तले.
तमेवार्थं पुरस्कृत्य पितामहमचोदयन्। ततः पितामहः श्रुत्वा सर्वेषां तद्वचस्तदा
ती गोष्ट पुढे करून त्यांनी पितामहाला विनंती केली; मग पितामहाने सर्वांचे बोलणे ऐकले.
मुहूर्तमिव संचिन्त्य कर्तव्यस्य च निश्चयम्। तयोर्वधं समुद्दिश्य विश्वकर्माणमाह्वयत्
थोडा वेळ विचार करून, काय करावे हे ठरवून, त्या दोघांच्या विनाशासाठी पितामहाने विश्वकर्म्याला बोलावले.
दृष्ट्वा च विश्वकर्माणं व्यादिदेश पितामहः। सृज्यतां प्रार्थनीयैका प्रमदेति महातपाः
विश्वकर्म्याला पाहून पितामहाने आज्ञा दिली: 'एक अद्भुत आणि मोहक स्त्री निर्माण कर.'
पितामहं नमस्कृत्य तद्वाक्यमभिनन्द्य च। निर्ममे योषितं दिव्यां चिन्तयित्वा पुनःपुनः
पितामहाला वंदन करून आणि त्यांचे बोलणे आनंदाने मान्य करून, विश्वकर्म्याने पुन्हा पुन्हा विचार करून एक दिव्य स्त्री निर्माण केली.
त्रिषु लोकेषु यत्किंचिद्भूतं स्थावरजङ्गमम्। समानयद्दर्शनीयं तत्तदत्र स विश्ववित्
तीनही लोकांतील सर्व स्थावर-जंगम प्राण्यांमध्ये जे काही सुंदर होते, ते विश्वकर्म्याने एकत्र करून तेथे आणले.
कोटिशश्चैव रत्नानि तस्या गात्रे न्यवेशत्। तां रत्नसङ्घातमयीमसृजद्देवरूपिणीम्
त्याने तिच्या अंगावर कोट्यवधी रत्ने बसवली; तिला रत्नांचा समूह असलेली, देवतेसारखी रूप दिले.
सा प्रयत्नेन महता निर्मिता विश्वकर्मणा। त्रिषु लोकेषु नारीणां रूपेणाप्रतिमाभवत्
विश्वकर्म्याने खूप मेहनतीने ती स्त्री घडवली; ती तीनही लोकांतील स्त्रियांमध्ये रूपाने अद्वितीय झाली.
न तस्याः सूक्ष्ममप्यस्ति यद्गात्रे रूपसंपदा। नियुक्ता यत्र वा दृष्टिर्न सज्जति निरीक्षताम्
तिच्या अंगावर सौंदर्याच्या दृष्टीने अगदी लहानशीही उणीव नव्हती; जिथे नजर गेली, तिथे पाहणाऱ्यांचे डोळे हटत नव्हते.
सा विग्रहवतीव श्रीः कामरूपा वपुष्मती। `पितामहमुपातिष्ठत्किं करोमीति चाब्रवीत्
ती साक्षात सौंदर्याची मूर्ती, इच्छेनुसार रूप धारण करणारी आणि तेजस्वी होती; ती पितामहाजवळ जाऊन म्हणाली, 'मी काय करू?'
प्रीतो भूत्वा स दृष्ट्वैव प्रीत्या चास्यै वरं ददौ। कान्तत्वं सर्वभूतानां साश्रियानुत्तमं वपुः
तिला पाहून पितामहा अत्यंत प्रसन्न झाला आणि आनंदाने तिला वर दिला: 'तू सर्व प्राण्यांमध्ये सर्वश्रेष्ठ सौंदर्य, आकर्षण आणि समृद्धी लाभशील.'
सा तेन वरदानेन कर्तुश्च क्रियया तदा।' जहार सर्वभूतानां चक्षूंषि च मनांसि च
त्या वेळच्या वरदानामुळे आणि सृष्टीकर्त्याच्या कृतीने तिने सर्व जीवांची डोळे आणि मनं हिरावून घेतली.
तिलंतिलं समानीय रत्नानां यद्विनिर्मिता। तिलोत्तमेति तत्तस्या नाम चक्रे पितामहः
सर्व रत्नांमधील अगदी सूक्ष्म कण गोळा करून, तिचे नाव पितामहाने 'तिलोत्तमा' असे ठेवले.
ब्रह्माणं सा नमस्कृत्य प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्। किं कार्यं मयि भूतेश येनास्म्यद्येह निर्मिता
ती ब्रह्माजींना नमस्कार करून, हात जोडून म्हणाली, 'हे भूतांचे स्वामी, मला आज का निर्माण केलं, मी काय करावं?'
गच्छ सुन्दोपसुन्दाभ्यामसुराभ्यां तिलोत्तमे। प्रार्थनीयेन रूपेण कुरु भद्रे प्रलोभनम्
'तिलोत्तमे, सुंदर रूप घेऊन जा आणि सुंद व उपसुंद या दोन्ही असुरांना मोहात पाड.'
त्वत्कृते दर्शादेव रूपसंपत्कृतेन वै। विरोधः स्याद्यथा ताभ्यामन्योन्येन तथा कुरु
तुझ्या रूपामुळे आणि सौंदर्यामुळे त्यांच्यात वैर निर्माण व्हावं, असं कर.
सा तथेति प्रतिज्ञाय नमस्कृत्य पितामहम्। चकार मण्डलं तत्र विबुधानां प्रदक्षिणम्
ती 'तसं होईल' असं वचन देऊन, पितामहाला नमस्कार करून, तिथल्या देवांच्या मंडळाला प्रदक्षिणा घालू लागली.
प्राङ्मुखो भगवानास्ते दक्षिणेन महेश्वरः। देवाश्चैवोत्तरेणासन्सर्वतस्त्वृषयोऽभवन्
भगवान पूर्वेकडे तोंड करून बसले होते, महेश्वर दक्षिणेला होते, देव उत्तरेला होते आणि ऋषी सर्वत्र होते.
कुर्वन्त्यां तु तदा तत्र मण्डलं तत्प्रदक्षिणम्। इन्द्रः स्थाणुश्च भगवान्धैर्येण तु परिच्युतौ
ती मंडळाला प्रदक्षिणा घालत असताना, इंद्र आणि भगवान स्थाणू यांचे धैर्य डळमळले.
द्रष्टुकामस्य चात्यर्थं गतायां पार्श्वतस्तथा। अन्यदञ्चितपद्माक्षं दक्षिणं निःसृतं मुखम्
ती ज्या बाजूने गेली, तिला पाहण्यासाठी उत्कंठा असल्याने, कमळासारख्या डोळ्यांचं दुसरं मुख उजव्या बाजूला प्रकट झालं.
पृष्ठतः परिवर्तन्त्यां पश्चिमं निःसृतं मुखम्। गतायां चोत्तरं पार्श्वमुत्तरं निःसृतं मुखम्
ती मागे वळली तेव्हा पाठीलाही एक मुख प्रकट झालं; आणि ती उत्तरेकडे गेली तेव्हा उत्तरेकडेही एक मुख दिसलं.
महेन्द्रस्यापि नेत्राणां पृष्ठतः पार्श्वतोग्रतः। रक्तान्तानां विशालानां सहस्रं सर्वतोऽभवत्
महेंद्राच्या डोळ्यांनाही, मागे, बाजूला आणि समोर, लाल कडा असलेली हजारो मोठी डोळे सर्वत्र दिसू लागली.
एवं चतुर्मुखः स्थाणुर्महादेवोऽभवत्पुरा। तथा सहस्रनेत्रश्च बभूव बलसूदनः
अशा प्रकारे प्राचीन काळी स्थाणू महादेव चार मुखांचे झाले आणि बलसूदन हजार डोळ्यांचे झाले.