कृताञ्जलिः सुसंवीता स्थिताऽथ द्रुपदात्मजा। तस्याश्चापि स धर्मात्मा सत्यवागृषिसत्तमः
द्रुपदकन्या हात जोडून, नीट वस्त्र परिधान करून तिथे उभी राहिली; त्या वेळी तो धर्मात्मा, सत्य बोलणारा, श्रेष्ठ ऋषी तिच्याकडे पाहून—
आशिषो विविधाः प्रोच्य राजपुत्र्यास्तु नारदः। गम्यतामिति होवाच भगवांस्तामनिन्दिताम्
नारदांनी राजकन्येला अनेक आशीर्वाद दिले आणि मग त्या निष्कलंकेला म्हणाले, 'तू जाऊ शकतेस.'
गतायामथ कृष्णायां युधिष्ठिरपुरोगमान्। विविक्ते पाण्डवान्सर्वानुवाच भगवानृषिः
कृष्णा गेल्यावर, भगवंत ऋषीने युधिष्ठिरासह सर्व पांडवांना एकांतात बोलावलं.
पाञ्चाली भवतामेका धर्मपत्नी यशस्विनी। यथा वो नात्र भेदः स्यात्तथा नीतिर्विधीयतां
पांचाळी ही तुमच्यात एकमेव, कीर्तीमान पत्नी आहे; तुमच्यात फूट पडू नये म्हणून योग्य नियम ठेवा.
सुन्दोपसुन्दौ हि पुरा भ्रातरौ सहितावुभौ। आस्तामवध्यावन्येषां त्रिषु लोकेषु विश्रुतौ
पूर्वी सुंदर आणि उपसुंदर हे दोघे भाऊ एकत्र राहत होते; ते तिळ लोकांत इतर कुणालाही जिंकता येणार नाहीत असे प्रसिद्ध होते.
एकराज्यावेकगृहावेकशय्यासनाशनौ। तिलोत्तमायास्तौ हेतोरन्योन्यमभिजघ्नतुः
त्यांचं राज्य, घर, झोप, आसन आणि जेवण सगळं एक होतं; तरीही तिलोत्तमेमुळे त्यांनी एकमेकांना मारलं.
रक्ष्यतां सौहृदं तस्मादन्योन्यप्रीतिभावकम्। यथा वो नात्र भेदः स्यात्तत्कुरुष्व युधिष्ठिर
म्हणूनच, आपुलकी वाढवणारी मैत्री जपली पाहिजे; युधिष्ठिरा, तुमच्यात फूट पडू नये म्हणून आवश्यक ते कर.
सुन्दोपसुन्दावसुरौ कस्य पुत्रौ महामुने। उत्पन्नश्च कथं भेदः कथं चान्योन्यमघ्नताम्
महामुने, सुंदर आणि उपसुंदर हे असुर कोणाचे पुत्र होते? त्यांच्यात फूट कशी आली आणि त्यांनी एकमेकांना कसे मारले?
अप्सरा देवकन्या वै कस्य चैषा तिलोत्तमा। यस्याः कामेन संमत्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्
आणि ही तिलोत्तमा कोण आहे, जी देवकन्या अप्सरा आहे? तिच्यासाठी दोघेही वासनेंने वेडे होऊन एकमेकांना का मारले?
एतत्सर्वं यथा वृत्तं विस्तरेण तपोधन। श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन्परं कौतूहलं हि मे
हे तपस्वी, हे सगळं नेमकं कसं घडलं ते सविस्तर ऐकायचं आहे, कारण मला फारच कुतूहल आहे, हे ब्राह्मण.
शणु मे विस्तरेणेममितिहासं पुरातनम्। भ्रातृभिः सहितः पार्थ यथा वृत्तं युधिष्ठिर
हे पार्था, मी तुला आणि तुझ्या भावांना हा प्राचीन इतिहास सविस्तर सांगतो, नीट ऐक.
महासुरस्यान्ववाये हिरण्यकशिपोः पुरा। निकुम्भो नाम दैत्येन्द्रस्तेजस्वी बलवानभूत्
महाबली हिरण्यकशिपूच्या वंशात एकदा तेजस्वी आणि बलाढ्य निकुंभ नावाचा दैत्यराजा झाला.
तस्य पुत्रौ महावीर्यौ जातौ भीमपराक्रमौ। सुन्दोपसुन्दौ दैत्येन्द्रौ दारुणौ क्रूरमानसौ
त्याला दोन पुत्र झाले—सुंदर आणि उपसुंदर—जे अत्यंत बलवान, भीषण पराक्रमी, दैत्यांचे स्वामी आणि क्रूर मनाचे होते.
तावेकनिश्चयौ दैत्यावेककार्यार्थसंमतौ। निरन्तरमवर्तेतां समदुःखसुखावुभौ
हे दोघे दैत्य एकाच हेतूने, एकमताने नेहमी वागत; सुखदुःखात दोघेही सारखेच सहभागी असत.
विनाऽन्योन्यं न भुञ्जाते विनाऽन्योन्यं न जल्पतः। अन्योन्यस्य प्रियकरावन्योन्यस्य प्रियंवदौ
एकमेकांशिवाय ते ना खात, ना बोलत; एकमेकांना प्रिय वाटेल असंच करत आणि गोड बोलत.
एकशीलसमाचारौ द्विधैवैकोऽभवत्कृतः। तौ विवृद्धौ महावीर्यौ कार्येष्वप्येकनिश्चयौ
स्वभाव आणि वर्तन एकसारखं, जणू दोन शरीरात एकच जीव; हे दोघे मोठे होत गेले आणि प्रत्येक कामात एकमताने वागत.
त्रैलोक्यविजयार्थाय समाधायैकनिश्चयम्। दीक्षां कृत्वा गतौ विन्ध्यं तावुग्रं तेपतुस्तपः
तीनही लोक जिंकायचा निश्चय करून, दोघांनी एकच ध्येय डोळ्यासमोर ठेवून दीक्षा घेतली आणि विंध्य पर्वतावर जाऊन कठोर तपस्या केली.
तौ तु दीर्घेण कालेन तपोयुक्तौ बभूवतुः। क्षुत्पिपासापरिश्रान्तौ जटावल्कलधारिणौ
ते दोघे दीर्घ काळ तप करत होते. उपासमारीने आणि तहानेने त्यांची अवस्था बिकट झाली होती. ते दोघे जटा आणि झाडाच्या सालाचे वस्त्र घालून राहू लागले.
मलोपचितसर्वाङ्गौ वायुभक्षौ बभूवतुः। आत्ममांसानि जुह्वान्तौ पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितौ। ऊर्ध्वबाहू चानिमिषौ दीर्घकालं धृतव्रतौ
त्यांच्या अंगावर मळ साचला होता, ते फक्त वाऱ्यावर जगू लागले होते. स्वतःचे मांस आहुती म्हणून देत, पायाच्या अंगठ्यांवर उभे राहून, हात वर करून आणि डोळे न झपकता, दोघेही दीर्घ काळ आपले व्रत पाळत राहिले.
तयोस्तपःप्रभावेण दीर्घकालं प्रतापितः। धूमं प्रमुमुचे विन्ध्यस्तद्भुतमिवाभवत्
त्यांच्या दीर्घ तपस्येच्या प्रभावामुळे विंध्य पर्वत अनेक दिवस तापला आणि त्यातून धूर निघू लागला. हे दृश्य फारच अद्भुत वाटत होते.
ततो देवा भयं जग्मुरुग्रं दृष्ट्वा तयोस्तपः। तपोविघातार्थमथो देवा विघ्नानि चक्रिरे
त्यांची कठोर तपस्या पाहून देवांना मोठा भयंकर भीती वाटू लागली. म्हणून त्यांच्या तपस्येत अडथळे आणण्यासाठी देवांनी अनेक विघ्ने निर्माण केली.
रत्नैः प्रलोभयामासुः स्त्रीभिश्चोभौ पुनःपुनः। न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ
देवांनी दोघांना वारंवार रत्ने आणि सुंदर स्त्रिया दाखवून मोह पाडायचा प्रयत्न केला. पण दोघेही आपल्या मोठ्या व्रतावर ठाम राहिले आणि त्यांनी आपला संकल्प मोडला नाही.
अथ मायां पुनर्देवास्तयोश्चक्रुर्महात्मनोः। भगिन्यो मातरो भार्यास्तयोश्चात्मजनस्तथा
मग देवांनी त्या दोन्ही महान आत्म्यांसाठी पुन्हा मायाजाळ निर्माण केलं—त्यांच्या बहिणी, मातां, पत्नी आणि अगदी स्वतःची मुलंही त्यांच्या समोर उभी केली.
प्रपात्यमाना विस्रस्ताः शूलहस्तेन रक्षसा। भ्रष्टाभरणकेशान्ता भ्रष्टाभरणवाससः
शूळ घेऊन आलेल्या राक्षसाने त्या सर्व स्त्रियांना ओढून नेलं आणि विखुरून टाकलं. त्यांचे दागिने आणि केस विस्कटले, वस्त्र आणि दागिने दोन्ही पडले.
अभिभाष्य ततः सर्वास्तौ त्राहीति विचुक्रुशुः। न च तौ चक्रतुर्भङ्गं व्रतस्य सुमहाव्रतौ
मग त्या सर्व स्त्रिया मोठ्याने ओरडू लागल्या, 'वाचवा आम्हाला!' पण दोघेही आपल्या मोठ्या व्रतावर ठाम राहिले आणि त्यांनी आपला संकल्प मोडला नाही.
यदा क्षोभं नोपयाति नार्तिमन्यतरस्तयोः। ततः स्त्रियस्ता भूतं च सर्वमन्तरधीयत
जेव्हा त्या दोघांपैकी कुणीही विचलित झाले नाहीत किंवा दुःखी झाले नाहीत, तेव्हा त्या सर्व स्त्रिया आणि इतर भुते तिथून पूर्णपणे नाहीशी झाली.
ततः पितामहः साक्षादभिगम्य महासुरौ। वरेण च्छ्दयामास क्वलोकहितः प्रभुः
मग स्वतः ब्रह्मदेव त्या दोन महान असुरांकडे आले आणि सर्व लोकांच्या भल्यासाठी त्यांना वर मागायला सांगितला.
ततः सुन्दोपसुन्दौ तौ भ्रातरौ दृढविक्रमौ। दृष्ट्वा पितामहं देवं तस्थतुः प्राञ्जली तदा
मग सुंदर आणि उपसुंदर हे दोन्ही धाडसी भाऊ, ब्रह्मदेवांना पाहून हात जोडून उभे राहिले.
ऊचतुश्च प्रभुं देवं ततस्तौ सहितौ तदा। आवयोस्तपसाऽनेन यदि प्रीतः पितामहः
मग दोघांनी एकत्र ब्रह्मदेवांना म्हणाले, 'आमच्या या तपस्येमुळे जर आपण आमच्यावर प्रसन्न असाल—'
मायाविदावस्त्रविदौ बलिनौ कामरूपिणौ। उभावप्यमरौ स्यावः प्रसन्नो यदि नौ प्रभुः
'आम्ही दोघे मायावी आणि अस्त्रविद्या जाणणारे, बलवान आणि इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे आहोत. प्रभो, आपण आमच्यावर प्रसन्न असाल तर आम्हा दोघांना अमरत्व मिळू द्या.'