वायुभक्षो निराहारः शुष्यन्ननिमिषो मुनिः। इतस्ततः परिचरन्दीप्तपावकसप्रभः
तो वायूवर जगत असे, अन्न न घेता, शरीर कोरडे पडलेले, डोळे न हलवता, इथे-तिथे फिरत असे आणि प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता.
अटमानः कदाचित्स्वान्स ददर्श पितामहान्। लम्बमानान्महागर्ते पादैरूर्ध्वैरवाङ्मुखान्
एकदा फिरताना त्याने आपल्या पितरांना एका मोठ्या खड्ड्यात उलटे टांगलेले पाहिले, त्यांचे पाय वर आणि तोंड खाली होते.
तानब्रवीत्स दृष्ट्वै जरत्कारुः पितामहान्। के भवन्तोऽवलम्बन्ते गर्ते ह्यस्मिन्नधोमुखाः
ते पाहून जरत्कारूने आपल्या पितरांना विचारले, 'हे कोण आहेत, जे या खड्ड्यात तोंड खाली करून लटकले आहेत?'
वीरणस्तम्भके लग्नाः सर्वतः परिभक्षिते। मूषकेन निगूढेन गर्तेऽस्मिन्नित्यवासिना
ते सर्वजण वीराण गवताच्या काडीला अडकलेले होते, आणि एक लपलेला उंदीर, जो नेहमी त्या खड्ड्यात राहतो, त्याने सर्व बाजूंनी ती काडी कुरडली होती.
यायावरा नाम वयमृषयः संशितव्रताः। संतानप्रक्षयाद्ब्रह्मन्नधो गच्छाम मेदिनीम्
आम्ही यायावर नावाचे, कठोर व्रत पाळणारे ऋषी आहोत; आमच्या वंशाचा क्षय झाल्यामुळे, ब्राह्मण, आम्ही पृथ्वीवर खाली येतो.
अस्माकं संततिस्त्वेको जरत्कारुरिति स्मृतः। मन्दभाग्योऽल्पभाग्यानां तप एकं समास्थितः
आमच्या वंशात फक्त एकच उरला आहे, त्याचे नाव जरत्कारू आहे; तो दुर्दैवी असून, दुर्दैवी लोकांमध्येही सर्वांत कमी भाग्यवान, आणि फक्त तपश्चर्येत मग्न आहे.
न स पुत्राञ्जनयितुं दारान्मूढश्चिकीर्षति। तेन लम्बामहे गर्ते संतानस्य क्षयादिह
तो ना पत्नी घेण्याची इच्छा करतो, ना मुलं होऊ देण्याची; अज्ञानामुळेच. म्हणून आम्ही या खड्ड्यात लटकलेलो आहोत, कारण आमच्या वंशाचा नाश झाला आहे.
अनाथास्तेन नाथेन यथा दुष्कृतिनस्तथा। `येषां तु संततिर्नास्ति मर्त्यलोके सुखावहा
तोच आमचा आधार असूनही, आम्ही अनाथ झालो आहोत, जसे पापी लोक होतात; ज्यांचा वंश पृथ्वीवर नाहीसा होतो, त्यांना सुख मिळत नाही.
न ते लभन्ते वसतिं स्वर्गे पुण्यकृतोऽपि हि।' कस्त्वं बन्धुरिवास्माकमनुशोचसि सत्तम
पुण्य केले असले तरी, त्यांना स्वर्गात स्थान मिळत नाही; तू कोण आहेस, आमच्यासारखा आप्त वाटतोस, जो आमच्यासाठी दुःखी होतोस, हे सज्जन?
ज्ञातुमिच्छामहे ब्रह्मन्को भवानिह नः स्थितः। किमर्थं चैव नः शोच्याननुशोचसि सत्तम
ब्राह्मण, आम्हाला जाणून घ्यायचे आहे की, तू कोण आहेस जो आमच्यात आला आहेस; आणि कोणत्या कारणासाठी, हे सज्जन, तू आमच्यासारख्या दुःखितांसाठी शोक करतोस?
मम पूर्वे भवन्तो वै पितरः सपितामहाः। ब्रूत किं करवाण्यद्य जरत्कारुरहं स्वयम्
माझे पूर्वज, वडील आणि आजोबा, तुम्ही इथे उपस्थित आहात; मी स्वतः जरत्कारू आहे. आज मला काय करावं हे सांगा.
यतस्व यत्नवांस्तात संतानाय कुलस्य नः। आत्मनोऽर्थेऽस्मदर्थे च धर्म इत्येव वा विभो
आमच्या कुळाचा वंश चालावा म्हणून, स्वतःच्या किंवा आमच्या किंवा फक्त धर्मासाठी, तू पूर्ण प्रयत्न कर, मुला.
न हि धर्मफलैस्तात न तपोऽभिः सुसंचितैः। तां गतिं प्राप्नुवन्तीह पुत्रिणो यां व्रजन्ति वै
मुलगा नसलेल्या माणसांना, कितीही पुण्य केलं किंवा कितीही तप केलं तरी, ज्या ठिकाणी पुत्रवंत पोहचतात, तिथे जाता येत नाही.
तद्दारग्रहणे यत्नं संतत्यां च मनः कुरु। पुत्रकास्मन्नियोगात्त्वमेतन्नः परमं हितम्
म्हणून, पत्नी मिळवण्यासाठी आणि वंश वाढवण्यासाठी तू मन लावून प्रयत्न कर. आमच्या सांगण्यावरून, हेच आमच्यासाठी सर्वात मोठं कल्याण आहे.
न दारान्वै करिष्येऽहं न धनं जीवितार्थतः। भवतां तु हितार्थाय करिष्ये दारसंग्रहम्
मी स्वतःसाठी, धनासाठी किंवा आयुष्य टिकवण्यासाठी पत्नी घेणार नाही; पण तुमच्या भल्यासाठी मी विवाह करीन.
समयेन च कर्ताऽहमनेन विधिपूर्वकम्। तथा यद्युपलप्स्यामि करिष्ये नान्यथा ह्यहम्
मी हा नियम पाळून आणि योग्य रीतीनेच हे करीन; अशी पत्नी मिळाली तरच मी विवाह करीन, नाहीतर नाहीच.
सनाम्नी या भवित्री मे दित्सिता चैव बन्धुभिः। भैक्ष्यवत्तामहं कन्यामुपयंस्ये विधानतः
जिचं नाव माझ्या नावासारखं असेल, जिचे नातेवाईक तिला आनंदाने देतील आणि जी साध्या जीवनात राहील, अशी कन्या मिळाली तरच मी विवाह करीन.
दरिद्राय हि मे भार्यां को दास्यति विशेषतः। प्रतिग्रहीष्ये भिक्षां तु यदि कश्चित्प्रदास्यति
माझ्यासारख्या गरीबाला कोण मुलगी देईल? पण कुणी तिला दान म्हणून दिली, तर मी ती स्वीकारीन.
एवं दारक्रियाहेतोः प्रयतिष्ये पितामहाः। अनेन विधिना शश्वन्न करिष्येऽहमन्यथा
म्हणून, विवाहासाठी मी प्रयत्न करीन, पण फक्त या नियमानेच; याशिवाय मी काहीच करणार नाही.
तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै। शाश्वतं स्थानमासाद्य मोदन्तां पितरो मम
त्या विवाहातून तुमच्या तारण्यासाठी एक मूल जन्माला येईल; त्याने तुम्हाला शाश्वत स्थान मिळेल आणि माझे पूर्वज आनंदी होतील.
मात्रा हि भुजगाः शप्ताः पूर्वं ब्रह्मविदां वर। जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथिः
पूर्वी, नागांना त्यांच्या आईने शाप दिला होता, हे ब्रह्मवेत्ता श्रेष्ठ, की जनमेजयाच्या यज्ञात वायूचे सारथी तुम्हाला जाळतील.
तस्य शापस्य शान्त्यर्थं प्रददौ पन्नगोत्तमः। स्वसारमृषये तस्मै सुव्रताय महात्मने
त्या शाप शांत व्हावा म्हणून, श्रेष्ठ नागाने आपल्या बहिणीला त्या महान आणि सदाचारी ऋषीला दिलं.
स च तां प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा। आस्तीको नाम पुत्रश्च तस्यां जज्ञे महामनाः
त्या ऋषीने विधिपूर्वक तिला स्वीकारलं; तिच्या पोटी, मोठ्या बुद्धीचा 'आस्तिक' नावाचा मुलगा झाला.
तपस्वी च महात्मा च वेदवेदाङ्गपारगः। समः सर्वस्य लोकस्य पितृमातृभयापहः
तो मोठा तपस्वी, महान आत्मा, वेद आणि वेदांगांचा जाणकार, सर्वांसाठी समदृष्टी असणारा आणि वडीलधाऱ्यांचा भीती दूर करणारा होता.
अथ दीर्घस्य कालस्य पाण्डवेयो नराधिपः। आजहार महायज्ञं सर्पसत्रमिति श्रुतिः
खूप काळानंतर, पांडवांचा राजा मोठा यज्ञ करू लागला, ज्याला 'सर्पसत्र' असं म्हणतात, असं ऐकायला येतं.
तस्मिन्प्रवृत्ते सत्रे तु सर्पाणामन्तकाय वै। मोचयामास ताञ्शापादास्तीकः सुमहातपाः
त्या यज्ञात नागांचा नाश व्हावा म्हणून सुरुवात झाली; तेव्हा मोठ्या तपश्चर्येने आस्तिकाने त्यांना शापातून मुक्त केलं.
भ्रातॄंश्च मातुलांश्चैव तथैवान्यान्स पन्नगान्। पितॄंश्च तारयामास संतत्या तपसा तथा
त्याने आपल्या भावंडांना, मामा आणि इतर नागांना, तसेच आपल्या पूर्वजांनाही वंश आणि तप यांच्या जोरावर तारलं.
व्रतैश्च विविधैर्ब्रह्मन्स्वाध्यायैश्चानृणोऽभवत्। देवांश्च तर्पयामास यज्ञैर्विविधदक्षिणैः
विविध व्रतांनी आणि स्वाध्यायाने तो ऋणमुक्त झाला; विविध यज्ञ आणि दक्षिणांनी त्याने देवतांना तृप्त केलं.
ऋषींश्च ब्रह्मचर्येम सन्तत्या च पितामहान्। अपहृत्य गुरं भारं पितॄणां संशितव्रतः
ब्रह्मचर्याचे कर्तव्य पूर्ण करून आणि आपली वंशपरंपरा चालू ठेवून, तसेच पितरांचा मोठा भार हलका करून, दृढ व्रतस्थ जरत्कारू यांनी सर्व कर्तव्ये पार पाडली.
जरत्कारुर्गतः स्वर्गं सहितः स्वैः पितामहैः। आस्तीकं च सुतं प्राप्य धर्मं चानुत्तमं मुनिः
जरत्कारू आपल्या पूर्वजांसह स्वर्गात गेले. त्यांना आस्तिक नावाचा पुत्र झाला आणि त्यांनी श्रेष्ठ धर्मसंपादन केला, हे मुनी.