तदादाय च लुब्धस्य लोभाल्लोभोऽभ्यवर्धत। तथाहि सर्वमादाय राज्यमस्य जिहीर्षति
त्याने लोभाने हे सर्व घेतल्यावर त्याचा लोभ आणखी वाढला; म्हणून सर्व काही मिळवून, त्याने राज्यही मिळवण्याचा प्रयत्न केला.
हीनस्य करणैः सर्वैरच्छ्वासपरमस्य च। यतमानोऽपि तद्राज्यं न शशाकेति नः श्रुतं
राजा सर्व इंद्रियांपासून वंचित आणि केवळ श्वास घेणारा असतानाही, प्रयत्न करूनही त्याला राज्य सांभाळता आलं नाही, असं आपण ऐकलं आहे.
किमन्यद्विहिता नूनं तस्य सा पुरुषेन्द्रता। यदि ते विहितं राज्यं भविष्यति विशांपते
त्याला ती पुरुषेंद्रपद मिळणं हे दुसरं काही नसून नक्कीच नियतीचं फळ होतं. राजन, जर तुझ्यासाठी राज्य ठरवले असेल तर ते तुलाच मिळेल.
मिषतः सर्वलोकस्य स्थास्यते त्वयि तद्धुवम्। अतोऽन्यथा चेद्विहितं यतमानो न लप्स्यसे
सगळ्या लोकांच्या समोर ते राज्य नक्कीच तुझ्याकडे राहील; पण नियतीने वेगळं ठरवलं असेल, तर कितीही प्रयत्न केले तरी तुला ते मिळणार नाही.
एवं विद्वन्नुपादत्स्व मन्त्रिणां साध्वसाधुताम्। दुष्टानां चैव बोद्धव्यमदुष्टानां च भाषितम्
म्हणून ज्ञानी असलेल्या तूं, मंत्र्यांच्या चांगुलपणा किंवा वाईटपणाचा नीट विचार कर. दुष्ट आणि निर्दोष दोघांचंही बोलणं समजून घ्यावं.
विद्म ते भावदोषेण यदर्थमिदमुच्यते। दुष्ट पाण्डवहेतोस्त्वं दोषमाख्यापयस्युत
आम्हाला माहित आहे की, हे सर्व तू आपल्या मनातील पक्षपातामुळे बोलतोस; पांडवांविषयी तुझ्या वैरामुळेच तू दोष दाखवतोस.
हितं तु परमं कर्ण ब्रवीमि कुलवर्धनम्। अथ त्वं मन्यसे दुष्टं ब्रूहि यत्परमं हितम्
कर्णा, मी तुझ्यासाठी आणि आपल्या कुळाच्या वाढीसाठी जे खरंच हिताचं आहे ते सांगतोय. पण तुला जर हे काही वाईट वाटत असेल, तर तुझ्या मते जे खरं हिताचं आहे ते सांग.
अतोऽन्यथा चेत्क्रियते यद्ब्रवीमि परं हितम्। कुरवो वै विनङ्क्ष्यन्ति नचिरेणैव मे मतिः
मी जे सर्वोच्च हिताचं सांगतोय, त्यापेक्षा काही वेगळं केलं, तर कुरू लोक लवकरच नष्ट होतील असं मला वाटतं.
राजन्निःसंशयं श्रेयो वाच्यस्त्वमसि बान्धवैः। न त्वशुश्रूषमाणे वै वाक्यं संप्रति तिष्ठति
राजा, तुझ्या आप्तांनी तुला नेहमीच कल्याणाचा सल्ला द्यावा असं योग्य आहे. पण तू ऐकत नाहीस, म्हणून त्यांचे शब्द सध्या काहीच परिणाम करत नाहीत.
प्रियं हितं च तद्वाक्यमुक्तवान्कुरुसत्तमः। भीष्मः शान्तनवो राजन्प्रतिगृह्णासि तन्न च
कुरू कुलात श्रेष्ठ असलेले शांतनूंचे पुत्र भीष्म यांनी तुला जे सांगितलं, ते गोडही आहे आणि हिताचंही आहे, राजा, पण तू ते न स्वीकारता दुर्लक्ष केलंस.
तथा द्रोणेन बहुधा भाषितं हितमुत्तमम्। तच्च राधासुतः कर्णो मन्यते न हितं तव
तसंच, द्रोणांनीही अनेकदा तुझ्या हितासाठी उत्तम सल्ला दिला. पण राधेचा मुलगा कर्ण त्याला तुझ्यासाठी हिताचं मानत नाही.
चिन्तयंश्च न पश्यामि राजंस्तव सुहृत्तमम्। आभ्यां पुरुषसिंहाभ्यां यो वा स्यात्प्रज्ञयाधिकः
राजा, मी विचार केला तरी तुझ्या मित्रांमध्ये या दोघांपेक्षा जास्त बुद्धिमान कोणीच दिसत नाही.
इमौ हि वृद्धौ वयसा प्रज्ञया च श्रुतेन च। समौ च त्वयि राजेन्त्र तथा पाण्डुसुतेषु च
हे दोघं वयाने, शहाणपणाने आणि ऐकलेल्या ज्ञानाने मोठे आहेत. राजा, तुझ्यात आणि पांडूच्या मुलांमध्ये हे दोघं सगळ्यांत सम आहेत.
धर्मे चानवरौ राजन्सत्यतायां च भारत। रामाद्दाशरथेश्चैव गयाच्चैव न संशयः
राजा, धर्म आणि सत्य बोलण्यात हे दोघं कुणापेक्षाही कमी नाहीत; अगदी दशरथपुत्र राम किंवा गया यांच्याशी तुलना केली तरी.
न चोक्तवन्तावश्रेयः पुरस्तादपि किंचन। न चाप्यपकृतं किंचिदनयोर्लक्ष्यते त्वयि
या दोघांनी कधीही तुझ्यासाठी काहीही अशोभनीय बोललेलं नाही, आणि त्यांनी तुझ्याविषयी कधीही वाईट वागणूक दिलेली दिसत नाही.
तावुभौ पुरुषव्याघ्रावनागसि नृपे त्वयि। न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः कथं सत्यपराक्रमौ
राजा, हे दोघं पुरुषांमध्ये वाघासारखे आहेत आणि तुझ्याविषयी कुठलीही चूक नाही. सत्य आणि शौर्य यांना धरून असलेले हे दोघं तुझ्या हिताचा विचार का करणार नाहीत?
प्रज्ञावन्तौ नरश्रेष्ठावस्मिँल्लोके नराधिप। त्वन्निमित्तमतो नेमौ किंचिज्जिह्मं वदिष्यतः
राजांचा राजा, हे दोघं या जगात सर्वांत बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ आहेत. तुझ्यासाठी हे कधीही वाकडे बोलणार नाहीत.
इति मे नैष्ठिकी बुद्धिर्वर्तते कुरुनन्दन। न चार्थहेतोर्धर्मज्ञौ वक्ष्यतः पक्षसंश्रितम्
कुरुनंदना, माझी ठाम समजूत अशी आहे की, हे दोघं धर्म जाणणारे आहेत आणि फायद्यासाठी कधीही पक्षपाती बोलणार नाहीत.
एतद्धि परमं श्रेयो मन्येऽहं तव भारत। दुर्योधनप्रभृतयः पुत्रा राजन्यथा तव
भारता, मला वाटतं की हेच तुझ्यासाठी सर्वांत उत्तम आहे. पण तुझे पुत्र, दुर्योधनासह, राजा, वेगळंच काहीतरी समजतात.
तथैव पाण्डवेयास्ते पुत्रा राजन्न संशयः। तेषु चेदहितं किंचिन्मन्त्रयेयुरतद्विदः
राजा, पांडवही तुझेच मुलं आहेत, यात शंका नाही. त्यांच्यात कुणी काही वाईट विचार केला, तर जाणणारे लगेच ओळखतील.
मन्त्रिणस्ते न च श्रेयः प्रपश्यन्ति विशेषतः। अथ ते हृदये राजन्विशेषः स्वेषु वर्तते। अन्तरस्थं विवृण्वानाः श्रेयः कुर्युर्न ते ध्रुवम्
राजा, तुझे सल्लागार विशेष काही हिताचं पाहत नाहीत. आणि त्यांच्या मनात आपल्या लोकांबद्दल काही वेगळेपण असेल, तर ते लपवलेलं सांगितलं तरी, ते तुझ्या हितासाठी नक्कीच काही करणार नाहीत.
एतदर्थमिमौ राजन्महात्मानौ महाद्युती। नोचतुर्विवृतं किंचिन्न ह्येष तव निश्चयः
राजा, म्हणूनच हे दोन महान आणि तेजस्वी पुरुष काहीही उघडपणे सांगत नाहीत, कारण तुझा मनाचा निर्णय अजून पक्का झालेला नाही.
यच्चाप्यशक्यतां तेषामाहतुः पुरुषर्षभौ। तत्तथा पुरुषव्याघ्र तव तद्भद्रमस्तु ते
पुरुषांमध्ये वाघ असलेल्या त्या दोघांनी जी असमर्थता सांगितली, ती तशीच असू दे, राजा, आणि तुझं कल्याण होवो.
कथं हि पाण्डवः श्रीमान्सव्यसाची धनञ्जयः। शक्यो विजेतुं संग्रामे राजन्मघवतापि हि
राजा, श्रीमंत आणि दोन्ही हातांनी बाण चालवणारा पांडव धनंजय युद्धात, अगदी इंद्रालाही, कसा जिंकता येईल?
भीमसेनो महाबाहुर्नागायुतबलो महान्। राक्षसानां भयकरो बाहुशाली महाबलः
भीमसेन हा मोठ्या भुजांचा, दहा हजार हत्तींची ताकद असलेला, राक्षसांना भय दाखवणारा, अतिशय बलवान आणि धाडसी आहे.
हिडिम्बो निहतो येन बाहुयुद्धेन भारत। यो रावणसमो युद्धे तथा च बकराक्षसः
भारता, ज्याने हातघाईच्या युद्धात हिडिंबाला मारले, जो युद्धात रावणासारखा पराक्रमी होता, त्यानेच बकराक्षसालाही ठार केले.
स युध्यमानो राजेन्द्र भीमो भीमपराक्रमः।' कथं स्म युधि शक्येत विजेतुममरैरपि
राजा, भीमाचा पराक्रम फारच भयंकर आहे. तो युद्ध करत असताना, अमरांनीसुद्धा त्याला जिंकणे अशक्य आहे.
तथैव कृतिनौ युद्धे यमौ यमसुताविव। कथं विजेतुं शक्यौ तौ रणे जीवितुमिच्छता
त्याचप्रमाणे, यमाच्या दोन पुत्रांसारखे, युद्धात कुशल आणि पराक्रमी असलेले ते दोघे, ज्यांना आपले प्राण हवे आहेत, त्यांनी त्यांना जिंकण्याचा विचारही करू नये.
यस्मिन्धृतिरनुक्रोशः क्षमा सत्यं पराक्रमः। नित्यानि पाण्डवे ज्येष्ठे स जीयेत रणे कथम्
ज्याच्यात नेहमीच धीर, दया, सहनशीलता, सत्य आणि पराक्रम असतो, असा ज्येष्ठ पांडव, तो युद्धात कसा हरू शकतो?
येषां पक्षधरो रामो येषां मन्त्री जनार्दनः। किं नु तैरजितं सङ्ख्ये येषां पक्षे च सात्यकिः
ज्यांच्या बाजूने राम मित्र आहे, जनार्दन सल्लागार आहे, आणि सात्यकीही त्यांच्याच बाजूला आहे, असे लोक युद्धात कसे हरू शकतात?