ततस्ते पाण्डवाः श्रेष्ठाः पूज्यमानाः सदा त्वया। प्रकृतीनामनुमते पदे स्थास्यन्ति पैतृके
मग ते श्रेष्ठ पांडव, नेहमी तुझ्याकडून सन्मानित होत, लोकांच्या संमतीने आपल्या वडिलोपार्जित स्थानावर राहतील.
एतत्तव महाराज तेषु पुत्रेषु चैव हि। वृत्तमौपयिकं मन्ये भीष्मेण सह भारत
राजा, हे वर्तन तुझ्यासाठी आणि तुझ्या मुलांसाठी, भीष्मांसह योग्य आहे असं मला वाटतं.
योजितावर्थमानाभ्यां सर्वकार्येष्वनन्तरौ। न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः किमद्भुततरं ततः
दोन जण आपापल्या स्वार्थासाठी एकत्र येऊन सर्व कामात तुझ्या हिताचा विचारच करत नाहीत, यापेक्षा आश्चर्य काय असू शकतं?
दुष्टेन मनसा यो वै प्रच्छन्नेनान्तरात्मना। ब्रूयान्नि)श्रेयसं नाम कथं कुर्यात्सतां मतम्
ज्याच्या मनात कपट आहे, जो आतून वाईट विचार ठेवतो, तो श्रेष्ठ कल्याणाची गोष्ट कशी बोलू शकेल आणि सज्जनांचा मार्ग कसा स्वीकारेल?
न मित्राण्यर्थकृच्छ्रेषु श्रेयसे चेतराय वा। विधिपूर्वं हि सर्वस्य दुःखं वा यदि वा सुखम्
मित्र संकटात ना फायद्यासाठी ना तोट्यासाठी काही करीत नाहीत; कारण प्रत्येकाचं सुख-दुःख नियतीप्रमाणेच येतं.
कृतप्रज्ञोऽकृतप्रज्ञो बालो वृद्धश्च मानवः। ससहायोऽसहायश्च सर्वं सर्वत्र विन्दति
शहाणा असो वा मूर्ख, लहान असो वा मोठा, सोबती असो वा नसावा, प्रत्येक माणूस सर्वत्र सर्व प्रकारचे परिणाम अनुभवतो.
श्रूयते हि पुरा कश्चिदम्बुवीच इतीश्वरः। आसीद्राजगृहे राजा मागधानां महीक्षिताम्
पूर्वी अंबुवीच नावाचा एक राजा होता, जो मागधांचा अधिपती होता आणि राजवाड्यात राज्य करत होता, असं ऐकायला मिळतं.
स हीनः करणैः सर्वैरुच्छ्वासपरमो नृपः। अमात्यसंस्थः सर्वेषु कार्येष्वेवाभवत्तदा
तो राजा सर्व इंद्रियांपासून वंचित होता आणि फक्त श्वास घेण्यात मग्न होता. त्या काळी तो सर्व कामांत आपल्या मंत्र्यांवरच अवलंबून होता.
तस्यामात्यो महाकर्णिर्बभूवैकेश्वरस्तदा। स लब्धबलमात्मानं मन्यमानोऽवमन्यते
त्या वेळी त्याचा मंत्री महाकर्णी एकटा सर्व अधिकाराचा होता. स्वतःला सामर्थ्यवान समजून त्याने इतरांचा तिरस्कार केला.
स राज्ञ उपभोग्यानि स्त्रियो रत्नधनानि च। आददे सर्वशो मूढ ऐश्वर्यं च स्वयं तदा
त्या मूर्खाने राजाचे सर्व उपभोग—स्त्रिया, रत्ने, धन—आपल्याकडे घेतले आणि स्वराज्यही स्वतःच्याच नावावर केला.
तदादाय च लुब्धस्य लोभाल्लोभोऽभ्यवर्धत। तथाहि सर्वमादाय राज्यमस्य जिहीर्षति
त्याने लोभाने हे सर्व घेतल्यावर त्याचा लोभ आणखी वाढला; म्हणून सर्व काही मिळवून, त्याने राज्यही मिळवण्याचा प्रयत्न केला.
हीनस्य करणैः सर्वैरच्छ्वासपरमस्य च। यतमानोऽपि तद्राज्यं न शशाकेति नः श्रुतं
राजा सर्व इंद्रियांपासून वंचित आणि केवळ श्वास घेणारा असतानाही, प्रयत्न करूनही त्याला राज्य सांभाळता आलं नाही, असं आपण ऐकलं आहे.
किमन्यद्विहिता नूनं तस्य सा पुरुषेन्द्रता। यदि ते विहितं राज्यं भविष्यति विशांपते
त्याला ती पुरुषेंद्रपद मिळणं हे दुसरं काही नसून नक्कीच नियतीचं फळ होतं. राजन, जर तुझ्यासाठी राज्य ठरवले असेल तर ते तुलाच मिळेल.
मिषतः सर्वलोकस्य स्थास्यते त्वयि तद्धुवम्। अतोऽन्यथा चेद्विहितं यतमानो न लप्स्यसे
सगळ्या लोकांच्या समोर ते राज्य नक्कीच तुझ्याकडे राहील; पण नियतीने वेगळं ठरवलं असेल, तर कितीही प्रयत्न केले तरी तुला ते मिळणार नाही.
एवं विद्वन्नुपादत्स्व मन्त्रिणां साध्वसाधुताम्। दुष्टानां चैव बोद्धव्यमदुष्टानां च भाषितम्
म्हणून ज्ञानी असलेल्या तूं, मंत्र्यांच्या चांगुलपणा किंवा वाईटपणाचा नीट विचार कर. दुष्ट आणि निर्दोष दोघांचंही बोलणं समजून घ्यावं.
विद्म ते भावदोषेण यदर्थमिदमुच्यते। दुष्ट पाण्डवहेतोस्त्वं दोषमाख्यापयस्युत
आम्हाला माहित आहे की, हे सर्व तू आपल्या मनातील पक्षपातामुळे बोलतोस; पांडवांविषयी तुझ्या वैरामुळेच तू दोष दाखवतोस.
हितं तु परमं कर्ण ब्रवीमि कुलवर्धनम्। अथ त्वं मन्यसे दुष्टं ब्रूहि यत्परमं हितम्
कर्णा, मी तुझ्यासाठी आणि आपल्या कुळाच्या वाढीसाठी जे खरंच हिताचं आहे ते सांगतोय. पण तुला जर हे काही वाईट वाटत असेल, तर तुझ्या मते जे खरं हिताचं आहे ते सांग.
अतोऽन्यथा चेत्क्रियते यद्ब्रवीमि परं हितम्। कुरवो वै विनङ्क्ष्यन्ति नचिरेणैव मे मतिः
मी जे सर्वोच्च हिताचं सांगतोय, त्यापेक्षा काही वेगळं केलं, तर कुरू लोक लवकरच नष्ट होतील असं मला वाटतं.
राजन्निःसंशयं श्रेयो वाच्यस्त्वमसि बान्धवैः। न त्वशुश्रूषमाणे वै वाक्यं संप्रति तिष्ठति
राजा, तुझ्या आप्तांनी तुला नेहमीच कल्याणाचा सल्ला द्यावा असं योग्य आहे. पण तू ऐकत नाहीस, म्हणून त्यांचे शब्द सध्या काहीच परिणाम करत नाहीत.
प्रियं हितं च तद्वाक्यमुक्तवान्कुरुसत्तमः। भीष्मः शान्तनवो राजन्प्रतिगृह्णासि तन्न च
कुरू कुलात श्रेष्ठ असलेले शांतनूंचे पुत्र भीष्म यांनी तुला जे सांगितलं, ते गोडही आहे आणि हिताचंही आहे, राजा, पण तू ते न स्वीकारता दुर्लक्ष केलंस.
तथा द्रोणेन बहुधा भाषितं हितमुत्तमम्। तच्च राधासुतः कर्णो मन्यते न हितं तव
तसंच, द्रोणांनीही अनेकदा तुझ्या हितासाठी उत्तम सल्ला दिला. पण राधेचा मुलगा कर्ण त्याला तुझ्यासाठी हिताचं मानत नाही.
चिन्तयंश्च न पश्यामि राजंस्तव सुहृत्तमम्। आभ्यां पुरुषसिंहाभ्यां यो वा स्यात्प्रज्ञयाधिकः
राजा, मी विचार केला तरी तुझ्या मित्रांमध्ये या दोघांपेक्षा जास्त बुद्धिमान कोणीच दिसत नाही.
इमौ हि वृद्धौ वयसा प्रज्ञया च श्रुतेन च। समौ च त्वयि राजेन्त्र तथा पाण्डुसुतेषु च
हे दोघं वयाने, शहाणपणाने आणि ऐकलेल्या ज्ञानाने मोठे आहेत. राजा, तुझ्यात आणि पांडूच्या मुलांमध्ये हे दोघं सगळ्यांत सम आहेत.
धर्मे चानवरौ राजन्सत्यतायां च भारत। रामाद्दाशरथेश्चैव गयाच्चैव न संशयः
राजा, धर्म आणि सत्य बोलण्यात हे दोघं कुणापेक्षाही कमी नाहीत; अगदी दशरथपुत्र राम किंवा गया यांच्याशी तुलना केली तरी.
न चोक्तवन्तावश्रेयः पुरस्तादपि किंचन। न चाप्यपकृतं किंचिदनयोर्लक्ष्यते त्वयि
या दोघांनी कधीही तुझ्यासाठी काहीही अशोभनीय बोललेलं नाही, आणि त्यांनी तुझ्याविषयी कधीही वाईट वागणूक दिलेली दिसत नाही.
तावुभौ पुरुषव्याघ्रावनागसि नृपे त्वयि। न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः कथं सत्यपराक्रमौ
राजा, हे दोघं पुरुषांमध्ये वाघासारखे आहेत आणि तुझ्याविषयी कुठलीही चूक नाही. सत्य आणि शौर्य यांना धरून असलेले हे दोघं तुझ्या हिताचा विचार का करणार नाहीत?
प्रज्ञावन्तौ नरश्रेष्ठावस्मिँल्लोके नराधिप। त्वन्निमित्तमतो नेमौ किंचिज्जिह्मं वदिष्यतः
राजांचा राजा, हे दोघं या जगात सर्वांत बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ आहेत. तुझ्यासाठी हे कधीही वाकडे बोलणार नाहीत.
इति मे नैष्ठिकी बुद्धिर्वर्तते कुरुनन्दन। न चार्थहेतोर्धर्मज्ञौ वक्ष्यतः पक्षसंश्रितम्
कुरुनंदना, माझी ठाम समजूत अशी आहे की, हे दोघं धर्म जाणणारे आहेत आणि फायद्यासाठी कधीही पक्षपाती बोलणार नाहीत.
एतद्धि परमं श्रेयो मन्येऽहं तव भारत। दुर्योधनप्रभृतयः पुत्रा राजन्यथा तव
भारता, मला वाटतं की हेच तुझ्यासाठी सर्वांत उत्तम आहे. पण तुझे पुत्र, दुर्योधनासह, राजा, वेगळंच काहीतरी समजतात.
तथैव पाण्डवेयास्ते पुत्रा राजन्न संशयः। तेषु चेदहितं किंचिन्मन्त्रयेयुरतद्विदः
राजा, पांडवही तुझेच मुलं आहेत, यात शंका नाही. त्यांच्यात कुणी काही वाईट विचार केला, तर जाणणारे लगेच ओळखतील.